Ýkraınadaǵy gýmanıtarlyq ahýal kúrdeli jaǵdaıda. Ásirese, qorshaýda qalǵan Marıýpol qalasy men Harkovta jaǵdaı óte qıyn. Sondaı-aq Ýkraına sarbazdary eldiń ońtústigindegi Volnovaha kentin tastap ketýge sheshim qabyldady. Qazirgi tańda onda Reseı áskeri kelip kirgen.
Reseı tarapy Kıevti basyp alýǵa baryn salyp jatyr. Qala mańyndaǵy Býchanskıı, Bovarskıı aýdandarynda jáne Irpen qalasy mańynda qatty qaqtyǵys boldy. Sonymen qatar reseılik sarbazdar Kvıtnevoe aýylyndaǵy muzdatylǵan ónimder tońazytylǵan qoımalardy snarıadpen atqylaǵan. Sonyń saldarynan qoıma órtenip ketti.
Pentagon keltirgen derekterge súıensek, Reseı áskeri Kıevten 15 shaqyrym jerde tur. Ýkraına tarapynyń paıymdaýynsha, Reseı Kıevtiń batys jáne soltústik jaǵyna qaraı ótip, shahardy qorshaýǵa alýdy josparlaǵan. Qazirgi tańda olar úlken qalalarǵa basyp kirýge júregi daýalamaı tur. О́ıtkeni buǵan deıin jasaǵan shabýyldary sátsizdikke ushyrap, orasan shyǵynǵa ushyraǵan edi. Sondyqtan eldi mekenderdi artıllerııamen atqylap, ábden qıratqysy keledi.
Reseıdiń soǵys tehnıkasyn ózgertkenin Ýkraına qarýly kúshteriniń ókilderi de aıtyp otyr. Olar demalys kúnderi eldiń soltústigindegi Chernıgov jáne ońtústigindegi Nıkolaev qalalaryn «Smerch» kóp rettik zymyrandyq júıesi arqyly atqylaǵan.
Nıkolaev oblysy ákimi Vıtalıı Kım telegram kanalynda qalaǵa snarıad túskenin, birneshe jer órtenip, birqatar ınfraqurylym qırap, eki adamnyń zardap shekkenin málimdedi. Sondaı-aq orys soldattary qalaǵa tikeleı shabýyl jasaýǵa talpynǵan. Alaıda olar mingen tankter men brondalǵan kólikter mınaǵa túsip, sheginýine týra kelgen kórinedi. Reseı áskeri qorshaýǵa alǵan Chernıgov qalasynyń ortalyǵyndaǵy «Ýkraına» qonaq úıi qıraǵan.
Ýkraına syrtqy ister mınıstrligi 12 naýryzda Reseı áskeri Marıýpoldegi meshitti atqylady dep málimdedi. Meshitte 80-nen astam adam bolǵan, arasynda balalar da bar. Keıbiri – Túrkııa azamattary. Mınıstrlik adam shyǵyny bar ma, joq pa, ol jaǵyn aıtpady.
BUU Adam quqyǵy jónindegi joǵarǵy komıssarynyń keńsesi taratqan aqparatqa qaraǵanda, keıingi birneshe kúnde Harkov oblysynda 170 beıbit turǵyn qaza tapqan. Sonyń ishinde bes bala bar. Al atalǵan mekeme jalpy áskerı qaqtyǵys bastalǵaly 1 546 adamnyń zardap shekkenin habarlady. Sonyń 564-i baqıǵa attanǵan. Degenmen Ýkraına tarapy keltirgen derekterge súıensek, qaza tapqan beıbit turǵyndar sany budan áldeqaıda kóp. Qorshaýda qalǵan Marıýpol qalasynyń ózinde qazirgi tańda myń jarymǵa jýyq adam qaıtys bolǵan.
Senbi kúni sheteldik jýrnalısterge suhbat bergen Volodımır Zelenskıı atys bastalǵaly 1 300-den astam ýkraın sarbazy sheıit ketkenin málimdedi. Qaza tapqan orys soldattarynyń sanynda esep joq. Ýkraın tarapy olardyń sany 12 myńnan asyp ketkenin aıtady. Halyqaralyq sarapshylardyń paıymdaýynsha, Reseıdiń ólgen sarbazdarynyń sany jeti myńǵa jýyqtaǵan. Kreml qaıtys bolǵandar týraly jańa málimet bermedi. Buǵan deıin 500-ge jýyq sarbazynan aıyrylǵanyn habarlaǵan edi. Áıtse de, Reseıdiń túkpir-túkpirinde ólgender týraly aqparat kóbeıdi.
Buǵan deıin Ýkraına men Reseıdiń delegasııalary kezdesip, birneshe ret kelissóz ótkizgeni belgili. Soǵan sáıkes, atys aımaǵynda qalǵan óńirlerde gýmanıtarlyq dálizder ashylǵan. Biraq jıi-jıi oq jaýdyrý saldarynan atylǵan dálizder tolyqqandy ashylmaı tur. Kelisilgen 14 gýmanıtarlyq dálizdiń 9-y ǵana qaýipsiz. Qalǵanyn reseılik sarbazdar artıllerııamen, mınometpen atqylaýda. Máselen, senbi kúni Kıev mańyndaǵy osyndaı dálizderdiń birinde qarsy tarap evakýasııalyq kólikterge ólim oǵyn sebelegen. Saldarynan 7 turǵyn baqıǵa attandy.
Ýkraına syrtqy ister mınıstri Reseı tarapy Sırııadaǵy áreketine uqsas taktıkany qoldanyp jatqanyn jetkizdi. Dmıtrıı Kýleba Kreml bıligi Chernobyl mańynda logıstıkalyq baza jasaýǵa bar kúshin jumsaǵanyn habarlady. Onyń aıtýynsha, Reseı men Ýkraına taraptary ózara sóılesip, kelissózder júrgizýge daıyn ekenin kórsetken. Biraq Reseı áli de aqylǵa qonbaıtyn talaptardy alǵa tartyp otyr.
«Ýkraına kelissózderge daıyn, biraq berilmeıdi», dedi ol. D.Kýleba Ýkraınaǵa yqtımal áskerı qylmystardy tergeý jáne qýdalaýǵa kómek qajet ekenine ekpin berdi. Onyń paıymdaýynsha, Ýkraınaǵa kóbirek ushaq berilse, beıbit turǵyndardyń ómirin saqtaýǵa mol múmkindik týatyn edi. Biraq Batys elderi tikeleı qaqtyǵysqa áser etetin kómek berýge asyǵar emes. Onyń ornyna sanksııalyq qadamdy durys kórip otyr. Aldaǵy birneshe kúnde Eýropalyq odaq Reseıge qatysty jańa shekteý qujatyn ázirlemek. Osy oraıda, Italııa bıligi Eýropalyq odaqtyń sanksııalary aıasynda reseılik kásipker Andreı Melnıchenkonyń quny 530 mıllıon eýro quraıtyn sýperıahtasyn tárkiledi. Mıllıarder ıahtasyn basqa bireýdiń atyna tirkemek bolǵan. Alaıda onyń negizgi ıesi kim ekeni anyqtalǵannan keıin Italııa bıligi ony kámpeskeleýge sheshim qabyldady.
AQSh prezıdenti Djo Baıden reseılik gaýhar tastardy, araq pen teńiz ónimderin ákelýge tyıym salatynyn málimdedi. Aq úı basshysynyń aıtýynsha, Reseı de amerıkalyq sándi taýarlardy ımporttaýdy toqtatpaq. Sondaı-aq Reseıdiń Halyqaralyq valıýta qory jáne Dúnıejúzilik bankpen baılanysy úzilmek. Bunyń tek energetıkaǵa ǵana emes, ekonomıkanyń basqa salalaryna da qatysy bar.
Jyl saıyn reseılikter AQSh-tan jylyna quny jarty mıllıard dollarǵa saǵattar, zergerlik buıymdar, alkogol, avtokólikter jáne sándi elektronıka sekildi ónimder satyp alyp kelgen. Endi onyń bárine tyıym salynady. «Biz Ýkraına halqymen birgemiz. Biz ımperııalyq ambısııasy bar avtokrattardyń búkil álemge degenin istetýge jol bermeımiz», dedi D.Baıden.
Djo Baıden Ýkraınaǵa qarý-jaraq pen basqa da kómek retinde 200 mıllıon dollar berýdi maquldady. Aq úıdiń habarlaýynsha, bul qarajat «Sheteldik kómek týraly» Zańy arqyly bólinedi jáne Ýkraınanyń qorǵanysyna baǵyttalady. Osyǵan baılanysty AQSh memlekettik hatshysy Entonı Blınkenge tapsyrma berilgen. Jańa qarajat qarý-jaraqqa, qorǵanys isteri jónindegi departament qoryndaǵy qorǵanys zattaryna jáne áskerı bilim men oqýǵa jumsalýy múmkin. Esterińizde bolsa, buǵan deıin AQSh kongresi Ýkraınaǵa tótenshe kómek retinde 13,6 mıllıard dollar bólýdi maquldaǵan edi.
Taǵy bir janama shekteý Roman Abramovıchke qatysty. Aǵylshyn premer-lıgasy mıllıarderdi «Chelsıdiń» dırektory qyzmetinen shettetti. Mundaı sheshimge kelýge ótken beısenbide Ulybrıtanııa úkimetiniń Abramovıchke sanksııa salýy áser etken. Sondaı-aq «Chelsıge» qatań operasııalyq shekteýler engizildi. «Ulybrıtanııa úkimeti sanksııa salǵan soń premer-lıganyń basqarmasy Roman Abramovıchti «Chelsı» fýtbol klýbynyń dırektory qyzmetinen aıyrdy. Basqarmanyń sheshimi 2022 jyldyń 31 mamyrynda aıaqtalatyn úkimet bergen lısenzııa sharttaryna sáıkes klýbtyń jattyqtyrý jáne oıyn ótkizý qabiletine áser etpeıdi», delingen premer-lıganyń málimdemesinde.
Birqatar memleket basshysy Kremlge telefon shalyp, Ýkraınadaǵy atysty toqtatýǵa shaqyrǵan. Máselen, Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron men Germanııa kansleri Olaf Shols Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen telefon arqyly sóılesti. Reıter agenttiginiń málimetine súıensek, áńgimeniń ózegi Ýkraınadaǵy atysty dereý toqtatýǵa arnalǵan. Degenmen eki eldiń basshysy da V.Pýtınniń raıynan qaıtpaı otyrǵanyn jetkizgen.
Ýkraınadaǵy jaǵdaı qalaı órbigenine qaramastan, qaqtyǵys V.Pýtınniń kútkenindeı bolyp jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Máselen, reseılik sarbazdar soǵys tásilin ózgertip, endi úlken qalalardy aýyr artıllerııamen atqylaı bastaýy sony aıǵaqtaıdy. Oǵan qosa, Vladımır Pýtın Taıaý Shyǵystan Ýkraınaǵa 16 myń erikti ákelýge tapsyrma berdi. Reseı qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda atalǵan eldiń qorǵanys mınıstri Sergeı Shoıgý osyndaı usynys baryn atap ótken.
BBC arnasyna suhbat bergen Conflict Intelligence Team zertteý tobynyń negizin qalaýshy Rýslan Levıev Reseı tarapy úlken qalalardyń merlerine shahardy uryssyz berýge usynys jasaǵan. «Biraq ázirge bul taktıka da sátti júzege asqan joq. Salystyrmaly túrde birde-bir qalanyń meri mundaı qadamǵa barmady. Munyń sebebi túsinikti. Merler mundaı qadamǵa barsa da, qala turǵyndary munymen kelispeıtini anyq», deıdi R.Levıev.