Ana. Osy bir aýyz sózdiń astarynda qudiretke toly qanshama maǵyna jatyr deseńizshi?! О́mirdiń gúli, júrektiń jyry bolǵan, tirshiliktiń tiregine, ár otbasynyń shýaǵyna aınalǵan, bárimiz úshin ardaqty da asyl jan. Ol – ana. Anadan ardaqty, odan qurmetti de qasıetti adam joq. «О́mirdegi bar jaqsylyq kúnniń nurynan, ananyń aq sútinen jaralǵan», deıtin danalyq sóz de sol úshin aıtylǵan. Bul endi adamzatpen birge jasasyp kele jatqan aqıqat.
Kózderine meıirim, júregine jylylyq tunǵan asyl ana, el anasy Qanshaıym Isaeva apany kórgen saıyn sana-sezimim osy bir oı órimderin taǵy bir dáleldeı túskendeı bolady. Aq jaýlyǵy beınebir aqsha bulttaı, nurǵa malynǵan júzinen meıirimdilik esken ájeımen áńgimelesýdiń ózi men úshin úlken mártebe, zor qurmet der edim.
Taǵdyr tarazysynda, basynan qıynshylyq arylmaıtyn tustarǵa jıi ushyrasqan qart áje óziniń ómir tarıhyn tereńnen sóz etip qozǵady. «Biz, sonaý qazaq halqynyń basyna zobalań týǵan jyldary dúnıege kelgen jandar, qıynshylyqty kóp kórdik qoı. Balalyq shaqtyń bal dámin tatpadyq. Eńbekke erte aralasyp, erte eseıdik. Ashtyqty da, sum soǵysty da kórdik. Jastyq shaǵymyzda taǵdyrdyń aýyr júgin arqalaı bildik. Nesin aıtaıyn, qaraǵym, qıynshylyq qyspaqqa alǵan zaman edi ǵoı ol kezeńder. Soǵan moıymaı, tóze bildik. Ońasha otyrǵanda san alýan oıǵa berilesiń. Myna beıbit zamanǵa, bala-shaǵanyń amandyǵyna shúkirshilik etemin.
Biz bala kezimizde Jıdeli aýylynda turdyq. 1940 jyly jeti jyldyq mektepti bitirdim. Soǵys bastalǵan jyldary kári-jasqa qaramaı birdeı kolhozdaǵy eńbekke qyzý aralastyq. Masaq terý, shóp shabý, mal baǵý deısiń be, ne kerek áıteýir, bizden artylatyn sharýa bolǵan joq. «Bári de maıdan úshin, bári de Jeńis úshin» degen urandy tý ettik qoı.
1942 jyly otbasy jaǵdaıyna baılanysty aýdan ortalyǵy Baqanas aýylyna kóship keldik. Sol jyldan bastap 1947 jylǵa deıin aýdandyq redaksııada esepshi bolyp qyzmet ettim. Onynshy klasty keshki mektepte oqyp aıaqtadym. Ol ýaqytta eńbekpen qatar, bilimge degen qulshynysymyz da erekshe zor edi. Árqashanda bilýge, úırenýge talpynatynbyz. Soǵan qalaı da ýaqyt tabýǵa tyrysatyn edik. Keıinnen saýda tehnıkýmyna syrttaı oqýǵa túsip, támamdadym. 1948 jyldan bastap, 1980 jylǵa deıin, ıaǵnı zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin saýda salasynda eńbek ettim. Soǵys jyldary halyqtyń ál-aýqaty óte nashar boldy. Azyq-túlik tapshy edi. Jan basyna shaqqanda 200 gramnan ǵana nan beriletin. Aýylymyz sýǵa tapshy edi. Al, ylǵal kózi bolmaǵan soń kókónis qaıdan óssin?! Sol jyldary aýdanǵa Demchenko degen ǵalym kelip, Baqanastan akademııalyq baqty ashyp, kóshelerge aǵash ektirýdi qolǵa alǵan edi. Sodan bastap, aýdan ortalyǵynyń kórki kirip, jasyl jelekke orana bastady. Egilgen aǵashtardy qudyqtan sý tasyp, qoldan sýardyq. Bul qazirgi D.A.Qonaev atyndaǵy kóshe edi. Qazirgi ósip turǵan jasyl jelekke qarap, sol bir jyldary tókken terimizdiń bosqa ketpegenine qýanamyn.
Qazirgi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zamanda halyqtyń ishkeni aldynda, ishpegeni artynda. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev halyqtyń baǵyna týǵan tulǵa ǵoı. Táýelsiz elimiz kúnnen-kúnge damyp, Qazaqstan ózge elderden kósh boıy ozyq turǵan memleket boldy. Aspanymyz ashyq, bala-shaǵamyz aman, baýyrymyz bútin. Otbasynyń altyn dińgegi – ana úshin budan asqan baqyt bolar ma, sirá?!» dep ájeı áńgimesin aıaqtady.
О́miri eńbekpen órnektelgen áńgime keıipkeriniń týǵan jerge qosqan úlesi eskerýsiz qalǵan emes. Birneshe memlekettik marapattar, Qurmet gramotalary men Alǵys hattar alǵan jan. Eńbek etip júrgen jyldary aýyldyq, aýdandyq keńeske depýtat bolyp saılandy. Halqynyń qurmetine bólendi.
Qanshaıym áje men qudaı qosqan qosaǵy Seıitkemel Smaǵulov ekeýi urpaq súıip, bala tárbıelep, ósirip, erjetkizip, otbasy, oshaq qasy baqytyn da sezindi. Kindiginen taraǵan tórt balasy búginde el ıgiligine qyzmet etip júrgen jandar. Úlken qyzy Mereke dáriger bolsa, Gúlnary ustazdyq mamandyǵyn serik etken jan. Al, uly Saıran aýdan ákiminiń orynbasary bolyp qyzmet etýde. Erlany júrgizýshi. Tórt baladan 10 nemere, 25 shóbere súıip otyrǵan ardaqty ájeni men tamyryn tereńge tartyp, japyraǵyn jaıǵan báıterekke teńedim. Qanshaıym apaıdyń tulǵasy meniń kóz aldyma júregi meıirimge qanshalyqty toly bolsa, boıyna sonshalyqty qajyr-qaırattylyqty jıǵan, aıaly alaqanymen besik terbetip, bar meıirin aınalasyna shýaq etip sepken el anasynyń beınesin ákeldi.
Aǵaıyn tatýlyǵynan bastap, búkil eldiń bereke-birligine, jarasymdy tirligine altyn qazyq bolǵan analardyń otbasyndaǵy, bala tárbıesi men jalpy ómirdegi belsendi eńbegi, is-áreketi ǵıbratqa toly. Eger er eline, týyp-ósken jerine, otbasy, Otanyna adal bolsa, ol ana sútimen daryǵan qasıettiń kórinisi. О́mirde jaqsylyq alǵa ozyp, jamandyq joǵalyp jatsa, bul da meıirim men shapaǵattyń artqandyǵy. Adamdardyń bir-birine degen peıil-nıet, yqylas-tilekteri jarasym tapsa izgiliktiń saltanat qurǵany. Al mynaý qysqa ǵumyrda ana meıiriminen, ana júreginen, aıaly alaqany men nurly júzinen ystyq, odan qudiretti nárse bolmasa kerek. Búgingi táýelsiz elimizdiń erkin urpaǵyn tárbıeleýde de analarymyz osy bıikterden tómendemegenine, ata-baba dástúrine adal ekenine árkez qýanamyz.
Kúmisbek ERBAEV,
jýrnalıst.
Almaty oblysy,
Balqash aýdany,
Baqanas aýyly.