• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ekonomıka 14 Naýryz, 2022

Soǵys ekonomıkasy

912 ret
kórsetildi

Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵysty ekijaqty, qarýly jáne saıası-ıdeologııalyq soǵys dep ataýǵa bolady. Astarynda ekonomıkalyq qyzyǵýshylyqtyń jatqany da belgili.

Taras elinde qazba baılyqtar mol. Olar álemde marganes qorynan birinshi orynda (álemdik qordyń 42%-yn quraıdy), temir men synap (kınovarı) keninen ekinshi orynda (álemdik qordyń 10%-yn quraıdy), qońyr jáne taskómir qorynan jetinshi orynda (álemdik qordyń 4%-yn quraıdy), tıtan keni qorynan toǵyzynshy (álemdik qordyń 2%-yn quraıdy) jáne ýran qorynan on birinshi orynda (álemdik qordyń 2,2%-yn quraıdy). Elde 300-ge jýyq munaı men gaz qory tabylǵan. Sonymen qatar Ýkraınada tasty tuz, tabıǵı jáne slans gazynyń, altyn men káriptas (ıantar) paıdaly qazbalar keni ashylǵan. Bul jerde joǵary sapaly granıt tasynyń álemdik qorynyń 70%-y, qara topyraqtyń 40%-y ornalasqan jáne shıpaly mıneraldy, termaldy sýlar bar. Mine, mundaı baılyqqa qarsy jaq kóz suǵyn qadap otyrǵany da anyq.

Jalpy, áskerı ekonomıka qorǵanys ónerkásibiniń óndirisin kúsheıtý, ony jabdyqtaý, áskerılerdi kıindirý men tamaqtandyrý, jańa tehnologııa men azamattyq qorǵanys, t.b shyǵyndardan turady. Sondyqtan ár el óz áskerin ustap turýy úshin orasan zor qarajat bóledi. Mysaly, Reseıdiń áskerı bıýdjeti bıyl 41 mlrd dollardy qurasa, Ýkraına bıýdjeti 7 mlrd kóleminde, ıaǵnı reseılikterden alty esege az. Biraq Ýkraınaǵa AQSh, Eýrodaq, Ulybrıtanııa qarý-jaraqpen qol­daý kórsetip jatyr.

Qaı memleket bolsyn, qaqtyǵysqa ekono­mıkalyq turǵydan jaqsy daıyn­dyq­pen keledi. Ol úshin jetkilikti qarý-jaraq pen oq-dári, janar-jaǵarmaı men azyq-túlik jetkilikti bolýy shart. Al Reseı memleketiniń áskerı ekonomıkasy salynyp jatqan sanksııalardyń salmaǵyna baıla­nysty jibi jińishkerip, ýaqyt oza blıskrıg operasııasynyń maqsatyna jete almaýy múmkin.

Taǵy bir mańyzdy másele – soǵysqa qatysýshy memleketterdi qoldaıtyn el­der­diń bolýy. О́tken Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta fashıstik Germanııa basqynshy boldy da, KSRO óziniń Otanyn qorǵaý soǵysyna kiristi. Eki myqty memleket – AQSh pen Ulybrıtanııa fashıstik Germanııaǵa qarsy shyqty.

Soǵys bastalǵan jyly KSRO men Uly­brıtanııanyń jáne Germanııa men onyń eýropalyq odaqtastarynyń ishki jalpy ónimderiniń kólemi 1:1, ıaǵnı teń bolatyn. О́ıtkeni ol kezde aǵylshyndardyń álsiregen kezi edi, oǵan AQSh kómek qolyn sozdy. Sóıtip, olar birlesip ekinshi maıdan ashyp, Keńes Odaǵy 1941 jyldyń qarasha aıynda lend-lız zańyna sáıkes kómek ala bastady. Jalpy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary Keńes Odaǵyna syrt memleketterden 13 mlrd dollar kóleminde áskerı kómek berildi, onyń 11,3 mlrd dollary AQSh esebinen boldy. Oǵan soǵysqa eń kerekti zattar alyndy. Mysaly, 22 195 ushaq, 427 myń stýdebekker júk kóli­gi, 1 900 parovoz, 11 myń vagon men 622 myń ton­na rels. Sapaly benzın jáne 4 mu­naı óń­deý zaýyty berildi. 35 800 radıo­stan­sa, 5 899 qabyldaǵysh, mıllıon mıl telefon kabeli, onymen jer sharyn ekvatordan birneshe ret oraýǵa bolatyn edi. Sonymen qatar 664,6 myń tonna et konservileri jetkizildi, bul kólem Odaqtyń ózi óndiretin kólemniń 108%-yn quraıtyn, qant – 610 myń tonna, ıaǵnı óndiristiń jartysyna jýyǵy boldy. Mine, osyndaı jan-jaqty kómek­tiń nátıjesinde soǵys Keńes Odaǵynyń jeńisimen aıaqtaldy. Al qazirgi kezde alpaýyt elderdiń Ýkraınaǵa degen kózqarasy túzý bolyp tur.

Degenmen de ár memleket óz múddesin kózdep otyr. AQSh Ýkraınaǵa óz áskerin kirgizbeı, tek lend-lız sheńberinde Eýropa­daǵy odaqtastarymen birge áskerı kómek kórsetip jatyr. Qazaqstan bıligi de beıbit jaǵdaıda qurylǵan odaqtarǵa syn kózben qaraı otyryp, memleket múddesin bárinen joǵary qoıǵany jón.

Ýkraınadaǵy jaǵdaı kún saıyn ózgerip tur, biraq qazirgi jaǵdaıda Prezıdent Q.Toqaev­tyń Ýkraınaǵa ásker jibermeýi, ODKB uıymynyń bul qaqtyǵysqa aralasýy­na eshqandaı negiz joqtyǵy týraly aıtýyn qoǵam qoldap otyr. Qazaqstan azamattary da beıjaı qalmaı, Ýkraına halqyna elshilik arqyly gýmanıtarlyq kómekterin berýde, bul da mańyzdy shara.

Sońǵy jańalyqtar