Osydan eki jyl buryn elge indet kirmeı turǵan kezde aldaǵy tirshiligimizge nemquraıdy qaramaıtyn azamattardyń bastamasymen Almatydaǵy «Qaraǵaıly ormannyń» alǵashqy 33 kósheti otyrǵyzylǵan edi. Sodan beri talaı oqıǵa ótse de, ekologııalyq baq ósirýdi kózdegen qala belsendileri burynǵy ıdeıalaryn jalǵastyryp keledi. Qazir bul jobaǵa ekovolonterler ǵana emes, bıznes, joǵary oqý oryndary, sondaı-aq jergilikti bılik te qosyldy.
Búgingi tańda «Qaraǵaıly orman» aýmaǵynda 6 myńnan astam aǵash ósip tur. Eń bastysy, qaraǵaı kóshetteri 100% jersingeni qýantady. Osylaısha, Almatydaǵy AvtoHQO-ǵa aparatyn B.Momyshuly dańǵyly boıyndaǵy baqta egilgen kóshet sany josparlanǵan 35 myń mejege jyl saıyn jaqyndap keledi. Osy iske uıytqy bolyp júrgen jandardyń birneshe jyldan keıin, endigi jerde keshe ǵana polıgon bolǵan jerde qalany ottegimen baıytatyn orman jaıqala túsedi degen senimderi de kúsheıdi. Qazirdiń ózinde jas orman qalaǵa qosymsha ottegi berip, kómirqyshqyl gazyn sińirip, shań ustaýǵa jarap qaldy.
Bıyl da ekobaqta otandyq tálimbaqtarda ósirilgen kádimgi qaraǵaıdyń 330 kósheti otyrǵyzyldy. Qaraǵaıdyń paıdasy týraly, tipti, oılanýdyń qajeti joq. Kóptegen sanatorıı men demalys úıi qaraǵaıly ormandardyń janynda ornalasqany beker emes. Munyń qylqan japyraqtardyń kóp mólsherde fıtonsıdterdi – aýrý týdyratyn bakterııalardy joıatyn zattar shyǵaratyndyǵyna baılanystyrýǵa bolady.
Taqyrypqa qatysty máseleni jalǵastyratyn bolsaq, ekobelsendiler qala aýmaǵyn kógaldandyrýdyń ózekti máselelerin baıaǵydan beri qozǵap keledi. Máselen, joba basynda ECO FUND TABIGAT júrgizgen zertteýler jasyl kóshetterdiń Almatyda DDU normalary talap etken mólsherden 4 ese az ekenin kórsetken.
Jýyrda ótken taza aýany qoldaýǵa arnalǵan mıtıngte jańa statıstıka boıynsha birneshe on myńdaǵan adam ókpe aýrýyna shaldyqqany aıtyldy. Bul tańǵalarlyq jaıt emes, óıtkeni aýa sapasyn ólsheıtin arnaıy qural RM2,5 deńgeıi boıynsha BUU normalarynan 5 ese asyp túskenin kórsetip tur – 125 joǵarǵy shekti mánge qarsy 144. Túsinikti tilmen aıtqanda, PM2,5 bólshekteri – qalqyma qatty mıkrobólshekter jáne aýadaǵy suıyqtyqtyń eń usaq tamshylary. Iri bólshekterden aıyrmashylyǵy, olar bıologııalyq kedergilerdi jeńe otyryp, aǵzaǵa túsip, adam densaýlyǵyna qaýip tóndiredi. Joba bastamashylary úsh jyl buryn qoǵam men bılik ókilderiniń nazaryn osyndaı málimetterge aýdarýǵa umtylǵan bolatyn.
«Keńes zamanynda KSRO Ǵylym akademııasynda qalanyń ekologııalyq syıymdylyǵy – 700 myń adam, odan asyrýǵa bolmaıdy degen pátýa bolypty. Qazir Almatyda 3 mln-ǵa jýyq adam turady, qala qarqyndy ósip keledi. Kún saıyn Almaty kóshelerimen mıllıonǵa jýyq kólik júrip ótedi. Keptelis kóp, qozǵalys joq, al bos júriste turǵan kezde shyǵaryndylar óte kóp bolady. Munyń bári qalamyzdyń ekologııalyq klımatyna keri áserin tıgizedi», deıdi Mels Eleýsizov.
Qaı kezde de Almaty sııaqty shahar úshin baqtardy saqtaý men jańa kóshetterdi turaqty otyrǵyzý qajettiligi burynǵydan da ózekti sıpatqa ıe bolǵandyqtan ECO FUND TABIGAT tóraǵasy Tımýr Eleýsizov: «Biz Almatydaǵy ekologııalyq jaǵdaıdy bilemiz. Qala turǵyndary kún saıyn qalamyzdyń ústinde qalqyp turǵan tútindi kórip otyr. Sondyqtan barlyq kúsh-jigerdi jumsap, kógaldandyrý qajettiligine qoǵamnyń nazaryn barynsha aýdarýǵa tyrysamyz. Qarapaıym azamattardyń, bıliktiń jáne áleýmettik jaýapty bıznestiń birlesken kúshimen ǵana jaǵdaıdy jaqsarta alamyz. Bizdiń ekologııamyzdyń múshkil halin túzetý bir kúnniń isi emes, aldymyzda áli de kóp jumys bar, sondyqtan bizge árıne, qoldaý qajet», deıdi.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini – jobanyń barlyq qatysýshylarynyń endigi maqsaty ekobaq qurý ǵana emes, ekobaqty odan ári qaryshty damytý bolyp tur. Sondaı-aq jobany iske qosý kezinde ýáde etilgendeı, ekobaqta kóshetterdi ýaqtyly sýarý jumystary turaqty júrgiziledi. «Bizdiń kompanııa qalany kógaldandyrý jobasyna 2020 jyldan beri qoldaý kórsetip keledi. Ekobaq uıymdastyrýshylarymen baılanysymyz jaqsy. Qazirgi tańda kóshetterimizdiń kóz aldymyzda jaıqala ósip kele jatqanyn, qaǵaz betindegi jobadan qalanyń jasyl qorynyń mańyzdy bóligine aınalǵanyn kórý kóńil qýantady. Bul biz ben sizderdiń densaýlyǵyńyz jáne Almatynyń jalpy ekologııalyq jaǵdaıy úshin zor paıda ákeledi. Sondyqtan da biz «Qaraǵaı ormanyn» damytýǵa tikeleı qatysýdy jalǵastyramyz», deıdi osy jobaǵa qoldaý kórsetip otyrǵan Evrika kompanııasynyń kommersııalyq dırektory Danııar Sasyqov.
ALMATY