Parlamentke aýqymdy mindet júktelip otyr

«Prezıdentimiz Joldaýda elimizdiń saıası júıesin keshendi jańǵyrtý baǵdarlamasyn usyndy. Sonyń ishinde Parlamenttiń rólin kúsheıtý kerektigi aıtyldy. Osylaısha, depýtattarǵa Memleket basshysynyń elimizdi jań­ǵyrtý baǵdaryn iske asyrý jóninde aý­qymdy mindet júktelip otyr», dedi Máýlen Áshimbaev.

Senat Spıkeri Joldaýda elimizdiń saılaý jáne partııalyq júıesin jetildirýge, jergilikti bılik organdarynyń der­bes­tigin kúsheıtýge arnalǵan naqty usy­nystar aıtylǵanyn atap ótti.

«Jergilikti atqarýshy jáne ókiletti bılik organdarynyń jumysyn jandandyratyn basymdyqtardyń mańyzy zor. Prezıdentimiz máslıhattardyń rólin arttyrý, olardyń derbestigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bastamalardy jarııalady. Bul azamattardyń ókildi bılikke degen senimin nyǵaıtatyny anyq», dedi Palata Tóraǵasy.

Sonymen qatar ol Memleket basshy­synyń bastamalaryn zańnamalyq tur­ǵydan qoldaýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Sondyqtan Senat Joldaýda belgilengen basymdyqtardy zańmen qamtamasyz etý úshin aldaǵy ýaqytta júıeli ári keshendi jumys júrgizýi kerektigin tilge tıek etti.

Osy rette senatorlar búginnen bastap óńirlerge baryp, halyqpen kezdesetinin atap ótken jón. Soǵan sáıkes Máýlen Áshim­baev azamattarmen kezdesýde Mem­leket basshysy Joldaýynda aıtqan bas­ta­malarǵa basa mán berý kerektigin jet­kizdi.

«О́ńirlerge sapar barysynda Jol­daýda aıtylǵan basymdyqtardyń jáne qabyldanatyn zańdardyń mańyzyn, olardyń naqty paıdasyn azamattarǵa tolyq jetkizý kerek. Sondaı-aq óńirlerdegi ózekti máselelerge basa mán berip, eldiń pikiri men usynystaryna basa nazar aýdarǵan abzal», dedi Máýlen Áshimbaev.

Senatorlar otyrys barysynda «Derbes derekter almasý salasyndaǵy ákimshilik máseleler boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady. Kelisimge sáıkes adam basqa elde alǵan jeke basyn kýálandyratyn qujattaryn joǵaltqan kezde onyń jeke basyn rastaý, sondaı-aq shetelde turatyn jerin anyqtaý boıynsha qosymsha jaǵdaılar jasalady.

«Kelisimdi ratıfıkasııalaý TMD elderinen azamattyqtyń bolýy nemese bolmaýy, jeke basty kýálandyratyn qujattar, kóshi-qon esebinde turǵan adamdar, sheteldikterge osy elderge kelýge jáne onda bolýǵa berilgen vızalar, qylmystyq nemese ákimshilik jaýapqa tartylǵany týraly málimetterdi alýǵa bolady. Atalǵan qujat qos azamattyqty boldyrmaýǵa múmkindik beredi», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaev.

Budan basqa kelisim boıynsha qo­symsha aqparat alýǵa jol ashady. Basqa elden alynǵan jeke basyn kýálandyratyn qujattardy joǵaltqan kezde adamnyń kim ekenin, azamattyń shetelde turatyn jerin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar ákimshilik nemese qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵany úshin adamdardy jaýapqa tartý týraly málimetter quqyqtyq kómek kórsetý aıasynda paıdalanylýy múmkin. Bul aqparattardy ókiletti organdar suraý salý arqyly alady. Jaýap merzimi eki aıdan aspaýy tıis.

«Bul rette kelisimde azamattarǵa qatysty málimetterdiń qupııalylyǵy, ol derek­terdi paıdalanýǵa shekteýler, sondaı-aq suraý salýdy qanaǵattandyr­maıtyn talaptar naqty jazylǵan. Qujatty ratıfıkasııalaý TMD elderin­degi quzyretti organdardyń ózara is-qımylynyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Zań jobasy elimizdiń barlyq múddeli memlekettik organdarymen kelisildi», dedi M.Qojaev.

Budan bólek otyrysta birqatar depýtattyq saýal joldandy. Senator Nurjan Nursıpatov Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Qazaqstannyń Qarýly Kúshterinde aýtsorsıngti qoldaný máseleleri týraly aıtty.

Depýtat tótenshe jaǵdaı kezinde áskerlerdi úzdiksiz qamtamasyz etý buzylǵan faktiler baıqalǵan qańtar oqıǵasy kúnderinde áleýetti organdarda aýtsorsıngti qoldaný eleýli qaýip-qater tóndiretinin aıqyn kórsetkenin atap ótti.

«Mysaly, «QazMunaıGaz-Aero» munaı ónimderin jetkizý jónindegi biryńǵaı operator sol kezeńde eldiń áýejaılarynda, onyń ishinde astanada temperatýra tómen bolǵan kezde áleýetti organdardaǵy áýe kúshteri avıasııalyq otynynyń qatyp qalý múmkindigin azaıtýǵa arnalǵan krıstaldanýǵa qarsy suıyqtyqpen qamtamasyz ete almady», dedi N.Nursıpatov.

Senator kótergen taǵy bir másele – Qarýly Kúshterdi sapasyz azyq-túlikpen qamtamasyz etý. Tótenshe jaǵdaı kezinde elordada áskerı qyzmetshilerdiń ishek joldarynyń jappaı ýlaný faktileri tirkeldi. Tamaq berýdi uıymdastyrý jónindegi qyzmetterdi satyp alǵan merdigerdiń kinásinen qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýge jaýapty elýden astam áskerı qyzmetshi aýrýhana tósegine jatýyna týra keldi.

Senator Nurjan Nursıpatov osy­ǵan baılanysty Úkimet basshysynan Qarýly Kúshterdegi, basqa da ásker­ler men áskerı quralymdardaǵy aýtsor­sıngtiń qazirgi júıesine keshendi taldaý júrgizýdi, sondaı-aq turaqty jaýyn­gerlik ázirlikti qamtamasyz etýge qaty­sy joq quralymdarda aýtsorsıng qyzmeti saqtalatyn kúshtik organdarǵa materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdi júzege asyrýdyń aralas qaǵıdatyn engizýdi surady.

Senator Ǵumar Dúısembaev Atyraý oblysyndaǵy Jylyoı aýdanynyń turǵyndaryn uzaq jyldar boıy mazalaǵan máselelerdi Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda aıtty.

Ǵ.Dúısembaev Jylyoı aýdanyndaǵy Qulsary qalasynyń ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymdardyń jaı-kúıi óte nashar ekenine ekpin berdi. Atap aıtqanda, sý qubyry, káriz, jylý jáne elektr jelileri tolyǵymen tozǵan, salynǵan sátten bastap oǵan kúrdeli jóndeý júrgizilgen joq. Senatordyń pikirinshe, óńirdegi jol problemalaryn sheshý de erekshe nazar aýdarýdy talap etedi.

«Qulsary qalasyna avtokólik joldaryna qaıta jańǵyrtý jumystaryn qarqyndy júrgizý kerek. Qazirgi kezde avtomobıl joly máselesi turǵyndar arasynda jıi kóterilip otyr. Búgingi tańda qaladaǵy 416 shaqyrym kósheniń tek qana 52,6 paıyzy avtomobıl jolymen qamtamasyz etilgen. Joldyń qalǵan bóligi asfalt tóseýdi, órkenıetti jol salýdy talap etedi», dedi Ǵumar Dúısembaev.

Senator salyq statıstıkasyn atap ótti, oǵan sáıkes Jylyoı aýdanynan respýblıkalyq bıýdjet pen Ulttyq qorǵa 2021 jyly shamamen 1,7 trln teńge tústi. Depýtat bul qarajattyń bir bóligin jergilikti ózin-ózi basqarýdy jetildirý jáne tórtinshi deńgeıdegi bıýdjetti damytý úshin jergilikti ózekti máselelerdi sheshýge baǵyttaý mańyzdy dep sanaıdy.

Senator Jylyoı aýdanynyń orta­lyǵy Qulsary qalasynda múgedek bala­larǵa arnalǵan ońaltý ortalyǵyn salý qajettigine erekshe toqtaldy. Ol otbasynda qosymsha kútimdi qajet etetin múmkindigi shekteýli balalary bar óńir turǵyndary osyndaı ótinish aıtqanyn atap ótti.

«Oblysta múmkindigi shekteýli balalardy emdeıtin arnaıy mamandar jetispeıdi. Sondyqtan ata-analar birlesip qarjy jınap, iri qalalardaǵy ońaltý ortalyqtarynan logoped, trýdoped, defektolog, emdik deneshynyqtyrý mamandaryn shaqyryp, emdik sharalardy uıymdastyrýǵa májbúr bolyp otyr. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, Atyraý oblysyndaǵy Qulsary qalasynda múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan qazirgi zamanǵy jabdyqtary men emdeý basseıni bar jáne mamandarmen tolyq qamtylǵan ońaltý ortalyǵyn saldyrýdy  suraımyn», dedi senator.

Murat Baqtııaruly Premer-Mınıs­tr­diń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda jer qoınaýy jáne ony paıdalaný týraly zańnamaǵa ózgerister engizýdi usyndy. Senator osy saýalǵa Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda jumys isteıtin ýran ónerkásibiniń 2 myńǵa jýyq qyzmetkeriniń ótinishi negiz bolǵanyn atap ótti.

Depýtattyń aıtýynsha, 2018 jyly kúshine engen Kodeks normalaryn qoldaný barysynda osy Kodeks qoldanysqa engizilgenge deıin jasalǵan sharttardyń qoldanylý merzimin uzartý sııaqty máseledegi olqylyq baıqalǵan. Mundaı jaǵdaı ýran kenishterinde óndiristiń toqtap qalý qaýpin týǵyzady. Al bul óz kezeginde jumyssyzdyqqa, óńirlerdegi áleýmettik shıelenistiń ósýine, salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da aýdarymdar men tólemderdiń, sondaı-aq jyl saıyn óńirdiń áleýmettik damýyna aýdarylatyn qarajattyń toqtatylýyna ákep soqtyrýy múmkin.

«О́ńirlerde belgili bir áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqty qam­ta­masyz etetin joǵaryda atalǵan ýran kenishteriniń qyzmet etý merzimin uzartý maqsatynda, aǵymdaǵy jyldyń qarasha aıynyń sońyna deıin «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodeksine atap aıtqanda, ótpeli erejeler taraýyna osy Kodeks kúshine engenge deıin jasalǵan ýrandy óndirýge arnalǵan kelisimsharttardyń qoldanylý merzimin uzartý múmkindigin beretin ózgerister men tolyqtyrýlar engizý qajet. Osyǵan oraı Qurmetti Álıhan Ashanuly, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalarymen retteý týraly máseleni qarastyrýyńyzdy jáne qarapaıym jumyskerlerdiń jumys ornyn saqtap qalýǵa barynsha yqpal jasaýyńyzdy suraımyz», dedi senator.

Aqmaral Álnazarova elimizdegi joldarda adamdardyń jaraqattaný jáne qaza bolý oqıǵalary jıilep ketkenine alańdaýshylyq bildirdi. Ol óz saýalynda osy jaǵdaıdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan birqatar sharany qarastyrýdy usyndy.

Sybaılas jemqorlyq jáne júrgi­zýshi kýáligin alýdyń ońaılyǵy, ınfra­qurylymnyń álsizdigi, qala syrtyn­daǵy kúre joldarda dárigerler men polı­seılerdiń jetispeýshiligi – jol-kólik oqı­ǵalarynda kóptegen avarııa men adamnyń qaza tabýyna ákep soǵady. Senator Aqmaral Álnazarova osy sala­daǵy kúrdeli jaǵdaıǵa narazylyq bil­dirdi. Ol Premer-Mınıstrge jol­daǵan depýtattyq saýalynda jaǵdaıdy jaqsartýǵa kómektesetin naqty sharalar týraly aıtty.

Senatordyń málimetinshe, ótken jyl­dyń ózinde JKO-da 40 593 zardap she­gýshi tirkelgen, bul 2020 jylǵy kór­setkishten 30%-ǵa joǵary. Depýtattyń pikirinshe, bul jol ınfraqurylymynyń sáıkes kelmeýinen, júrgizýshi kýálikterin berý kezindegi baqylaýdyń nasharlyǵynan, polıseılerdiń alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýdegi praktıkalyq daǵ­dylarynyń jetkiliksizdiginen bolyp otyr. Joldardaǵy osyndaı jaǵdaıdyń bári eldiń demografııalyq damýyna qaýip tóndiredi.

«Jol-kólik oqıǵalaryndaǵy ólim-jitim boıynsha álemdik reıtıngte 100 myń turǵynǵa shaqqanda Qazaqstan 10,4 qaza tapqandardyń kórsetkishimen 107-orynda tur. Halyqaralyq sarapshylar jol-kólik oqıǵalarynan bolatyn elimizdiń ekonomıkalyq shyǵyndary ishki jalpy ónimniń 3% kóleminde dep baǵalaǵan, sońǵy 5 jylda – 1 971 adam», dedi senator.

Aqmaral Álnazarova jol-kólik ja­ra­qatynyń aldyn alatynymyzǵa se­nimdi, biraq bul júıeli jáne keshen­di shara­lardy talap etedi. Jol júri­sine qaty­sýshylardyń ómiri men den­saý­lyǵynyń basymdyǵy jáne qaterdi azaıtý jol júrisiniń negizgi qaǵıdaty bolyp qalýǵa tıis.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa joldaǵan saýalynda senator Baqytjan Jumaǵulov ulttyq qun­dylyqtardy odan ári ilgeriletý jáne jas­tardy adamgershilik pen eńbeksúıgishtik rýhynda tárbıeleýge qatysty máseleni kóterdi.