Ýkraınadaǵy qaqtyǵys: Bir aıda ne ózgerdi?

Endi, keıingi birneshe kúndegi ahýal­ǵa oralsaq. Batys sarapshylary alǵy sheptegi jaǵdaıdy saralaı kele, Reseı áskeriniń qarqyny báseńdegenin aıtyp otyr. Máselen, qaqtyǵystyń alǵashqy kún­deri reseılik kúshter Ýkraına aýma­ǵynyń biraz bóligine ótip ketken edi.

Atap aıtqanda, ońtústik maıdanda Hersonǵa deıin jetip, qalany ózine qa­ratty. Ońtústik-shyǵysta, ıaǵnı Don­bas­ta birneshe eldi mekendi basyp alyp, Marıýpoldi qorshaýǵa alýǵa kúsh saldy. Belarýs tarapynan kelgen Reseı ás­­ker­leri Kıevtiń mańyna deıin jetip, eldiń soltústik-shyǵysynyń birshama bó­­­li­gin qaramaǵyna aldy. Shyǵys maıdanda Harkovty tize búktirýge áre­ket etti.

Degenmen Reseıdiń jospary júzege asqan joq. Kreml bıligi Kıev mańyna desant túsirgenimen, olardyń kózi joıylǵany týraly habarlar tarady. Ýkraına astanasy mańyndaǵy Irpen, Býcha kentteri mańynda jan alysyp, jan berisken urystar júrdi. Harkov áli kúnge deıin alynǵan joq. Marıýpol qalasy qorshaýda qalǵanyna qaramastan, berilmeı tur.

Ýkraına tarapynyń málimetinshe, Reseı áskeri zor shy­ǵynǵa ushyrap jatyr. Olar taratqan máli­metke súıensek, qazirgi tańda 15 myń­nan astam Reseı áskeriniń kózi joıyl­ǵan. Budan bólek, osy bir aıdyń ishinde 1 597 brondalǵan áskerı kólik, 108 ushaq, 124 tikushaq, 530 tank qıra­tyldy. Sondaı-aq Reseı myńdaǵan kóli­ginen, artıllerııalyq júıelerinen, áýe qor­ǵanysy quraldarynan aıyryldy. Sýǵa batyrylǵan kemeler men katerlerdiń sany tórteý.

Aıtpaqshy, kúni keshe BBC Russian agenttigi Berdıansk kentiniń portynda Reseıdiń úsh kemesi qıratylǵanyn habarlady. Sonyń biri – «Orsk» dep atalatyn desant tasymaldaýǵa arnalǵan úlken keme. Bul desanttan bólek, 20-ǵa jýyq tank, 40 shaqty brondalǵan kólikti tasymaldaı alady.

Reseı tarapy bul shyǵyndardy rastaǵan joq. Sońǵy ret resmı túrde 2 naýryz­da qansha sarbazynan aıyrylǵanyn habar­laǵan edi. Degenmen el aýmaǵynyń ár túk­pirinde kún saıyn qaza tapqandardy jerleý rásimi ótip jatyr. Sonyń ózinen-aq shyǵynnyń az emes ekenin ańǵarý qıyn emes. Ýkraına bir aıdyń ishinde Reseıdiń joǵary laýazymdy jıyrma shaqty ofıserin óltirgenin málimdegen-di. Sonyń altaýy general sheninde. Biraq Reseı munyń bireýin ǵana rastady.

Kreml shyǵynyn qansha jerden jasyrýǵa tyrysqanymen, keıbir aqpa­rat báribir taralyp ketti. Máselen, 21 naýryzda «Komsomolskaıa pravda» ga­zetiniń saıtynda Reseıdiń 9 861 sarbazynan aıyrylǵany, 16 153-i jaralanǵany týraly aqparat shyqty. Bir qyzyǵy, aqparat bir kún boıy turǵan. Alaıda kóp uzamaı-aq ony óshirip, saıtqa hakerlik shabýyl jasalǵany habarlandy. Árıne, «Komsomolskaıa pravdanyń» aıtylmaýǵa tıis aqparatty baıqamaı jarııalap, keıin ony óshirgen bolýy múmkin. О́ıtkeni maqalanyń ózi reseılik tarapty jaqtap jazylǵan.

NATO óziniń derekkózderine súıene otyryp Reseı áskeriniń jalpy shyǵyny 50 myńǵa jaqyndaǵanyn habarlady. Buǵan qaza tapqany da, jaralanǵany da kiredi. Buǵan deıin Kreml Ýkraına shekarasy mańyna 200 myń sarbazyn ákelgenin eskersek, sonyń tórtten biri qatardan shyǵyp qaldy. Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstrliginiń sońǵy barlaý esebine sáıkes, Ýkraına kúshteri Kıevtiń soltústik-shyǵysynda reseılik áskerge joıqyn soqqylar berip jatyr.

Esepte ýkraınalyq sarbazdar reseı­likterge qarsy sátti qarsy shabýyldar uıymdastyryp jatqany aıtylǵan. Atap aıtqanda, Ýkraına Makarov jáne Mo­shýn kentterin qaıtaryp alǵan. «Ýk­raına kúshteriniń endi Býcha men Irpındegi reseılik bólimshelerdi qor­shaýǵa alýyna múmkindik bar», delingen Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstrligi taratqan málimdemede.

Sondaı-aq Kreml bıligi Kıev mańyn­­daǵy áskerine kerek-jaraqty jet­ki­zip berýde qıyndyq kórip otyr. So­ǵan baılanysty sarbazdardyń mo­ral­dyq rýhy tómendep ketken. Uly­brı­tanııa qorǵanys mınıstrligi aldaǵy bir­neshe kúnde Kıev mańyndaǵy Reseılik sarbazdar qorshaýda qalýy yqtımal ekenin aıtyp otyr.

Reseı jaǵy Ýkraına qalalaryn zymyranmen atqylaýyn jalǵastyryp jatyr. Sondyqtan qaza tapqan beıbit tur­ǵyndar óte kóp. Máselen, The Insider agent­tiginiń jýrnalısi Oksana Baýlına Kıevke túsken bomba saldarynan qaza tapty.

Ýkraına prezıdenti Vladımır Zelen­skıı beısenbige josparlanǵan NATO, EO jáne G7 sammıtine qatysý­shy­larǵa beıne úndeý jarııalady. Onda Batys elderinen Ýkraınaǵa qajet bolýy múmkin kez kelgen qarýdy berýge shaqyrdy.

«Biz NATO, EO jáne G7 elderinen mańyz­dy qadam kútemiz... Ýkraına aspany reseılik zymyrandar men bombalar­dan qorǵalǵan joq. Sondaı-aq bizge ushaqtar men zymyrandyq qarý beril­gen joq. Tankter, kemege qarsy qarý almadyq. Reseı áskeri áli de myńdaǵan adamdy óltirip, qalalarymyzdy qıra­týy múmkin», dedi V.Zelenskıı.

New York Times gazeti Reseı áskeri­niń Ýkraınada áskerı qylmys jasap jatqanyn habarlady. Buǵan deıin sarap­shylar Ýkraınadaǵy reseılik kúsh­terdiń qorǵalmaǵan baılanys arna­laryn paıdalanatynyn, ashyq radıo­jıi­likterde nemese uıaly telefondarda sóılesetinin aıtyp kelgen-di.

New York Times gazeti qolǵa túsken Reseı áskerıleriniń ózara áńgi­me­siniń jazbalaryn taldap, olardyń rastyǵyna kóz jetkizipti. Jazbalar áleýmettik jelilerdegi foto jáne beıne­materıaldarmen, spýtnıkten túsi­rilgen sýrettermen, qaqtyǵystyń eki tara­pynyń habarlarymen jáne ashyq kóz­derdegi basqa da málimettermen sáı­kes keledi.

Basylymnyń habarlaýynsha, Reseı áskerıleriniń ózara sóılesýi men áleýmettik jelilerdegi beınejazbalary­nan áskerı qylmystyń belgileri baı­qalady. Máselen, jazbalardyń birinde eldi mekendi artıllerııamen atqylap, jermen-jeksen etýdi tapsyrǵany estiledi. Áleýmettik jelilerdegi vı­deoda reseılik bronetransporter azamattyq kólikti qalaı atyp túsirgeni jazylyp qaldy. Kóliktiń ishinde erli-zaıypty qarııanyń máıiti tabylǵan.

Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýip­sizdik Keńesinde Ýkraınaǵa qatysty qararynyń jobasy qabyldanbaı qaldy. Qujatty Reseı tarapy ázirlegen edi. Oǵan Reseı men Qytaı ǵana daýys berdi. Keńeske múshe qalǵan 13 memleket qalys qaldy. Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty músheleri – AQSh, Ulybrıtanııa jáne Fransııa qararǵa veto qoıǵan joq.

Qarar jobasynda atysty toqtatý, beıbit turǵyndardy urys aımaqtarynan evakýasııalaý talap etilgen. Biraq onda Ýkraınany osy jaǵdaıǵa jetkizgen Reseıdiń aty atalmaǵan, gýma­nı­tarlyq daǵdarys týǵyzǵan aıyby kór­setilmegen. Soǵan baılanysty Qaýip­­sizdik Keńesiniń músheleri qararǵa daýys bermedi. Aıta keterligi, qujat­ty ázirleýge Belarýs, Sırııa jáne Soltús­tik Koreıa atsalysqan eken.

Ulybrıtanııa 24 naýryzda Reseı­ge qarsy jańa sanksııa saldy. Bul joly «Alfa-Bank», «Gazprombank», «Ros­sel­­hozbanktiń» aktıvteri buǵattaldy. Sony­men qatar ALROSA, Reseı temir jol­dary sekildi kompanııalarǵa da ty­ıym salyndy. Qara tizimge «Sberbank» bas­shysy German Gref, Tinkoff bankiniń negi­­zin qalaýshy Oleg Tınkov, Roman Ab­ra­mo­vıchtiń áriptesi, Millhouse kom­­pa­nııa­synyń burynǵy basshysy Ev­genıı Shvıdler bastaǵan 33 adam engen.

Reseıge ekonomıkalyq soqqy muny­men bitpek emes. «Reno» sekildi kompanııalar elden ketýin jalǵastyryp jatyr. Kúni keshe Anonymous hakerler toby Reseı Ortalyq bankiniń derekter bazasyn buzǵanyn málimdedi. Toptyń týıtterdegi paraqshasy aldaǵy 48 saǵat ishinde qupııa kelisimderi bar 35 myńnan astam faıldy kópshilikke jarııa etetinin habarlady. Buǵan deıin Anonymous hakerler toby Reseıde jumys isteıtin sheteldik kompanııalarǵa habarlasyp, olardyń elden ketýine 48 saǵat ýaqyt bergen edi. Eger osy aralyqta Reseıden shyǵatynyn málimdemese, olar­ǵa hakerlik shabýyl jasalatynyn eskertti.

AQSh Memlekettik hatshysy Ento­nı Blınken Aq úı tarapy túrli málimetterdi zertteı kele, Reseı shynymen de Ýkraına aýmaǵynda áskerı qylmystar jasady degen qorytyndyǵa kelgenin málimdedi. Ulybrıtanııa Ýkraınaǵa taǵy 6 myń zymyran bermek. Shvesııa 5 myń tankke qarsy júıe, Germanııa Ýkraınaǵa tankke qarsy 2 myń granatomet jiberýge sheshim qabyldady.

Túrkııanyń BUU janyndaǵy turaq­ty ókili Ferıdýn Sınırlıoǵly Reseı­diń Ýkraınaǵa basyp kirýin halyq­aralyq quqyqty óreskel buzý ekenin aıtty. «Túrkııa mundaı áreketti eshqa­shan qabyldamaıdy, biz dereý atys­ty toqtatýǵa shaqyramyz», dedi ol. F.Sınırlıoǵlynyń aıtýynsha, bul janjalda jeńimpaz bolýy múmkin emes.

Bloomberg jáne Reuters agent­tik­teriniń habarlaýynsha, Reseı prezı­dentiniń turaqty damý jónindegi arnaıy ókili Anatolıı Chýbaıs qyzmetinen bosap, shetel asyp ketken. Keıin A.Chý­baıs­tyń otstavkaǵa ketkenin reseılik buqaralyq aqparat quraldary da rastady.

Bloomberg-tiń keltirgen máli­met­terine súıensek, A.Chýbaıs Reseı prezı­denti Vladımır Pýtınmen kelispeı qalǵan kórinedi. Keıinirek Kremldiń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov jýrnalısterge bergen suhbatynda A.Chýbaıstyń óz erkimen jumysynan ketkenin aıtqan.

Eger A.Chýbaıstyń Kreml bıligimen arazdyǵy rastalsa, onda ol Ýkraınaǵa ásker engizýge qarsy shyqqan alǵashqy laýazymdy qyzmetker atanbaq. Buǵan deıin Reseı elıtasynyń eshbir ókili Kremldiń áreketin ashyq aıyptaǵan joq. Burynǵy vıse-premer, qazir FIDE basshysy Arkadıı Dvorkovıch qana Kreml bıligine qarsy óz oıyn bildirdi. Mıllıarder Mıhaıl Frıdman da Ýkraınadaǵy qadammen kelispeıtinin janama túrde jetkizgen edi.