Almatyda ǵasyrlyq tarıhy bar respýblıkalyq «Jas Alash» qoǵamdyq-saıası gazetiniń 100 jyldyq mereıtoıy qorytyndylandy. Basylymnyń mereıli belesine arnalǵan is-sharany túıindegen basqosýda únparaqta ár jyldary qyzmet etken jýrnalıster tarapynan áserli estelikter aıtylyp, onyń qazaq qoǵamynyń qalyptasý jolyndaǵy róli keńinen saralandy.
«Jas Alash» 1921 jyly 22 naýryzda Tashkentte jaryq kórdi. Onyń tuńǵysh redaktory Ǵanı Muratbaev bolsa, jaýapty hatshysy Ilııas Jansúgirov. Gazettiń kórshiles О́zbekstanda baspa betin kórýi de negizsiz emes. О́tken ǵasyrdyń 20-jyldary Tashkenttiń Orta Azııa respýblıkalarynyń rýhanı astanasy bolýyna oraı, sol kezde osy elderdegi jastardyń basyn biriktiretin odaq ataýy túrki álemine oraılastyrylyp, «Túrki álemi komsomol jastar odaǵy», dep ataldy. Osy «TKJO-nyń» alǵa qoıǵan josparlarynyń oryndalýyna muryndyq bolatyn, qazaq jastarynyń únparaǵy syndy bir jastar basylymy qajettigin aıtyp, bastama kótergen de Ǵ.Muratbaev edi.
Alǵashqy sany tóte jazýmen jaryq kórgen basylym qazaq jastarynyń namysyn oıatyp, olardy rýhanı saýattandyrýǵa baǵyttaldy. Desek te, sol kezdegi qarjy tapshylyǵyna oraı jabylýdyń az-aq aldynda qalǵan gazettiń ataýy da «О́rteń», «Jas qazaq» (1923 j), «Lenınshil jas» (1924-25 jj), «Jas qaırat» (1926-27 jj.) bolyp san márte ózgerdi. Ol óziniń túpki «Jas Alash» ataýyn tek elimiz egemendikke qol jetkizgen kezde ǵana qaıtaryp aldy. Gazet betinde ustaz-ǵalym B.Kenjebaev, qazaq detektıviniń atasy K.Toqaev, aqyn J.Moldaǵalıev, maıdanger B.Jandosaıdyń qoltańbasy qaldy. Sh.Murtaza men S.Berdiqulovtyń ózgeshe redaktorlyq mektebi qalyptasty. 70-jyldary osy basylymnan qanattanǵan A.Seıdimbek, F.Ońǵarsynova, M.Shahanov, O.Bókeı syndy qalamgerler qazaq ádebıetindegi dara tulǵalarǵa aınaldy. 80-jyldary gazettiń taralymy 350 myńǵa deıin jetti. 2000 jyly eń úzdik gazet atanyp, «Altyn Juldyz» belgisin ıelengeni kópshilikke málim.
– «Jas Alash» óz oqyrmandaryn sapaly, saraly dúnıelerimen qýantyp keledi. Memleket basshysy 16 naýryzdaǵy Joldaýynda BAQ qashanda básekege qabiletti bolyp, bılik pen halyq arasyna erkin ári tıimdi baılanys ornatýǵa kópir bolýy kerektigin atap ótti. Gazet osy talapqa saı damyp otyr. Qazirgi aqparattyq zaman óte jyldam. Zaman kóshine ilesip gazet oqyrmandaryn ustap turý qıynnyń qıyny. Ǵasyr buryn Ǵ.Muratbaev atamyzdyń bastamasymen jaryq kórgen gazet zaman talqysynan, ýaqyt synynan abyroımen ótip, almaǵaıyp kezeńde ulttyń bolmysyn saqtap qalýǵa ólsheýsiz úles qosty. Shejireli basylymnyń tarıhy Alashtyń aıaýly uldarynyń esimimen úndesip jatyr, – dep atap ótti Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Aqparat komıtetiniń tóraǵasy Qanat Iskakov.
Basylymnyń ótkeni men búgini saralanǵan kezdesýde Ádilqazy Qaıyrbekov, О́tegen Oralbaev, Kádirbek Segizbaev, Qýanysh Jıenbaı, Tursyn Jurtbaı, Qaınar Oljaı sekildi qalamgerler óz estelikterimen bólisip, basylym bolashaǵynyń jarqyn bolýyn tiledi.
Basqosý barysynda «Jas Alash» gazetiniń 100 jyldyǵyna oraı jaryqqa shyqqan «Qazaqtyń úni – «Jas Alash» kitaby oqyrman qaýymǵa tanystyryldy. «Toǵanaı-T» baspasynan jaryq kórgen, kólemi 37 baspa tabaqtan turatyn eńbektiń qurastyrýshy-redaktory, jýrnalıst Araı Saharıeva. «Jas Alash»: Keshe», «Esimderi el esinde», «Kózden ketse de, kóńilden ketpeıdi», «Jas Alash» – qazaq baspasóziniń qara shańyraǵy», «Aımaq ajaryn aıshyqtaǵan», «Jas Alash»: Búgin» atty alty bólimnen turatyn jınaqqa gazettiń shyǵý tarıhynan bastap, ár jyldary jaryq kórgen maqalalar men basylymda qyzmet etken tilshilerdiń estelikteri toptastyrylǵan.
Gazettiń qazirgi taralymy 17 myń bolsa, ınternet nusqadaǵy kúndelikti qaralymy jıyrma myńǵa jýyqtaǵan. «Jas Alashtyń» óz tilshilerimen birge, Aqmola, Qaraǵandy, Túrkistan, Pavlodar, Qyzylorda, Jambyl, Batys Qazaqstan, Almaty oblystaryndaǵy menshikti tilshileri de oqyrmandardy ár óńirdiń qoǵamdyq-saıası, mádenı-tarıhı ómirine qatysty tushymdy maqalalarymen sýsyndatyp keledi. Burynnan qalyptasqan dástúrdi jańǵyrtýshy gazet óz oqyrmanyn mazmundy dúnıelerimen qýanta bergeı.
ALMATY