Qazir arnasy ortaıyp, sýalyp sulq túsken Syrdarııa anda-sanda tirshilik belgisin baıqatyp, álsiz ǵana búlkildep jatqan qan tamyry sııaqty. Ásirese, jazda jylǵaǵa aınalyp kete jazdasa da qaıran ózen el ózegin jalǵaýǵa jarap tur. Jylda qańtardyń aıaǵynda oblystyń Shardara men Kóksaraıdan alatyn sý lımıti belgili bolyp, soǵan sáıkes óńirde egiletin kúrish pen basqa da daqyldardyń aýmaǵy naqtylanatyn. Bıyl aımaqqa jetetin sý kólemi naýryzdyń aıaǵynda ǵana anyq bolatyn sııaqty. Osydan da kún jylyp, jer jipsı bere dalaǵa qaraıtyn dıqandar áli daıyndyqqa kirise almaı daǵdaryp otyr. Sý mamandarynyń boljamy da kóńil qýantyp turǵan joq. Olardyń aıtýynsha, osy jyly darııa arnasy byltyrǵydan da tómendeı túsetin túri bar.
О́ńirde sý tapshylyǵynyń aldyn alý maqsatynda arnaıy jol kartasy ázirlenýde. Onyń aıasynda 65 jobanyń júzege asyrylýy josparlanǵan. Onyń jıyrmasy 2022-2025 jyldar aralyǵynda júzege asýy kerek. Bıyl oblystyq bıýdjet esebinen 157,1 shaqyrym bolatyn 20 kanal tazalanady.
Joǵaryda ornalasqan sý qoımalarynyń jaǵdaıy da máz emes.
– Qazir Toqtaǵul sý qoımasyna 7,9 mlrd tekshe metr sý jınaldy. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda bul 1,2 mlrd-qa kem. Shardara sý qoımasyndaǵy kólem – 4,8 mlrd. О́tken jyly dál osy ýaqytta Kóksaraıda 1,3 mlrd tekshe metr sý bolǵan. Bıylǵy tapshylyqtan bul sý rettegishke sý jınalǵan joq, – dedi Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııasynyń bólim basshysy Seıithan Ábýov.
Tapshy sýdyń ár tamshysyn sanap, oblystaǵy kólder júıesin toltyryp alýdyń da qamy oılastyrylǵan. Qańtar aıynyń sońynan Qyzylorda qalasy, Syrdarııa, Jalaǵash aýdandaryndaǵy kólder júıesine sý jiberildi. «Qazsýshar» RMK Qyzylorda oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Jorabek Ernazarov Úkimet rezervi esebinen respýblıkalyq menshiktegi 17 kanalǵa mehanıkalyq tazartý júrgizý jobalanyp otyrǵanyn aıtyp ótti. Arnalardy tazartýdan bólek egilgen dán sýdan qalmas úshin qashyrtqy sýdy qaıta paıdalanýdyń da amaldary qarastyrylyp jatyr. Osy maqsatta oblysqa respýblıkalyq bıýdjet esebinen 67 nasos alýǵa suranys berilip, qajetti qarjy kólemi usynyldy.
– Byltyr jazda Aral aýdanyndaǵy Amanótkel aýyly tusynan darııa arnasy ýaqytsha bógelip, aıtarlyqtaı tartylyp ketken Aqshataý-Qamystybas kólder júıesin toltyrý qolǵa alynǵan. Bizdiń esep boıynsha sodan beri Aqshataý kólder júıesine Aqshaqyz, Aqqoı kanaldary arqyly 360 mln, al Qamystybasqa Jasulan, Qýly arnalarymen 236 mln tekshe metr sý jetken. Endi aýdan ákimdigi osy jınalǵan kólemdi ustap turýdyń qamyn jasap jatyr, – deıdi «Qazsýshar» RMK Qyzylorda oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Jorabek Ernazarov.
Darııa arnasy qalypty kezde oblysqa vegetasııalyq kezeńde 5 mlrd tekshe metrdiń ústinde sý bólinetin. Byltyr bul kólem 4,1 mlrd-qa tústi. Bıylǵy boljam ótken jyldaǵydan da az. Bar bolǵany 3,3 mlrd tekshe metr tóńireginde tur. Shardara sý qoımasyna sýarý maýsymynda qosymsha 2,1-2,3 mlrd tekshe metr tússe ǵana osy boljanǵan sýǵa qol jetkizýimiz múmkin.
Oblys aýmaǵyna sekýndyna 480-520 tekshe metr sý jetkenniń ózinde tapshylyq tartatynbyz. Osy jyly 380-400 tekshe metr bolady degen boljam bar. Vegetasııa kezeńinde Syrdarııa, Jalaǵash pen Qarmaqshy aýdandaryn sýlandyryp otyrǵan Shirkeıli kanaly arqyly 220-228 tekshe metr jiberiletin. Al bıylǵy boljam 175-180 tekshe metr. Byltyr aımaqtyń brendi sanalatyn kúrish 84 myń gektarǵa egilip edi. Osy jyly bólinetin sý 64 myń gektar kúrishtik alqapqa ǵana jetedi.
Osyǵan baılanysty mamandar qazir aýdandardy aralap, egin sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlermen kezdesip, kúrishti sýdy az «ishetin» daqyldarǵa almastyrýdyń jolyn aqyldasyp jatyr. Biraq dıqandardyń kóbi bul usynysty maquldap otyrǵan joq. О́ıtkeni óńirdegi egin sharýashylyǵy kúrishke negizdelgen. Ártaraptandyrý arqyly jańa daqyl ekkenmen de ony jınaıtyn tehnıka joq, jınaǵannyń ózinde ónimdi ótkizetin jer izdep sabylatyny taǵy bar. Kúrish kólemin qysqartsa, lızıngke alǵan tehnıka men bank aldyndaǵy nesıesin óteýdiń qıyndap keterin aıtyp otyrǵan dıqandar dálelimen kelisetin de tustar kóp.
Áıteýir, darııa arnasy bıyl da tómen, el kóńili eleń. Nesibesin jerden tergen jurt joǵaryǵa úmitpen qarap otyr.
Qyzylorda oblysy