Pandemııa aıaqtaldy ma?

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ótken aptada búkil álemde 12 mıllıonnan astam adam koronavırýs juqtyrǵanyn habarlady. Indet negizinen Azııa elderinde taralyp jatqany aı­tyldy. Ońtústik Koreıa men Qy­taıda sońǵy aptada indet juqtyr­ǵandar sany aıtarlyqtaı ósken. Qytaı bıligi 30-ǵa jýyq aımaqta stealth omicron shtamymen syrqattanýshylyqtyń kórsetkishi órshigeni týraly habarlady. Qy­taıdyń iri qalalary – Shanhaı men Shenıan karantınge jabylyp, tolyq lokdaýn jarııalandy. Soǵan qaramastan, búkil álemde qaýipsizdik sharalary jeńildeı bastady. Máselen, Ońtústik Koreıa COVID-19 taralýyna baı­lanysty toqtatylǵan vızasyz re­jimdi alyp tastady. Qazir 46 eldiń azamaty elge kire alady. Olar 2022 jyldyń 1 sáýirinen bastap qysqa merzimde vızasyz júr­ýge quqyly. Kelýshiler Ońtús­tik Koreıada úzilissiz 60 kún­nen aspaıtyn merzimde qala ala­dy. Alaıda týrızm úshin elge kirýge áli tyıym salynǵan: oqýǵa, emdelýge nemese shuǵyl gýma­nı­tarlyq maqsattarǵa barýǵa ǵana ruqsat etiledi.

Vırýstyń jańa shtamy týraly soltústiktegi kórshimiz Reseı dabyl qaqty. Koronavırýstyń jańa shtamy Reseıdiń barlyq aımaǵynda anyqtaldy já­ne onyń taralý aımaǵy ósip jat­qany habarlandy. «Rospotrebnad­zordyń» málimetinshe, stealth omicron turaqty artyp keledi. Máselen, Reseıdiń ortalyq bó­liginde anyqtalǵan barlyq jańa jaǵdaıdyń jartysynan kóbi – «omıkronnyń» osy nusqasy. Sonymen qatar ǵalymdardyń aıtýynsha, indet kúrt óspeýi de múmkin. О́ıtkeni halyqtyń kóp bóligi vaksına saldyrǵan nemese koronavırýspen aýyrǵannan keıin ımmýnıteti qalyptasqan.

Búkil álemde indettiń qaıta órshı bastaǵany baıqalyp, Ulybrıtanııa men Eýropanyń keıbir bólikterinde ahýal ózgerip, Qytaı men Gonkongta eki jyldan astam ýaqyt ishinde indettiń eń joǵary kórsetkishi tirkelip jatqanda, osyǵan deıin vırýsty asa aýyr ótkizgen Úndistan sekildi elderdiń jaǵdaıy ne bolady degen suraqtar paıda bola bastady. Mamandar Úndistan indettiń tórtinshi tolqynyna daıyndalýy kerek pe dep alańdaıdy. Degenmen qazir eldegi ahýal tu­raqty, al qazir álem elderinde ta­ralyp jatqan «omıkron» shtamy Úndistanda qysta ótip ketke­ni aıtyldy.

Indet bastalǵaly qatań sha­ra­lar qabyldaǵan elderdiń biri Jańa Zelandııa boldy. Elde COVID-19 shekteýlerin edáýir jeńildetýge daıyn ekendigi aıtyla bastady. Premer-mı­nıstr Djakında Ardern muny «el úshin jańa bastaý» dep atady. Negizgi ózgeristerge syrtta mas­kadan bas tartý jáne keıbir salalarda jumysqa ornalasý úshin vaksınaǵa qoıylatyn talaptardy jeńildetý jatady. Alaıda halyq el úkimetiniń qatań sharalaryna rıza emes ekenin aıtyp, kóshege shyǵyp, narazylyǵyn bildirdi.

Jaqynda Qazaqstanda da sáýir­den bastap ǵımarat ishinde maska taǵý mindetti emes ekeni ha­barlandy. Osylaısha, turǵyndar burynǵy qalypty ómirine qaı­ta oralyp jatyr. Qoǵamdyq oryn­darda iri is-sharalar da kedergisiz ótip, Naýryz meıramy qala ortalyqtarynda keńinen atalyp ótkenin aıta ketý kerek.

Jalpy, DDU málimeti boıyn­sha álem boıynsha 476 mıllıonnan astam adam indet juqtyrǵan jáne 6 mıllıonnan astam adam qaıtys bolǵan. Indet juqtyrǵandar sany bir táýlikte 1 608 935-ke, qaıtys bolǵandar 5 143-ke ósken. Indettiń eń kóp rastalǵan jaǵdaılary AQSh-ta tirkelgen – 79 139 385. Odan keıingi satyda Úndistan (43 016 372), Brazılııa (29 729 991), Fransııa (23 903 547) jáne Uly­brıtanııa (20 613 821) tur. О́limge ákelgen jaǵdaılar da AQSh-ta kóp boldy – 967 905, ekinshi – Brazılııa (657 998), úshinshi orynda Úndistan (516 755).

Indet tolyǵymen joıylmaı, álem elderi pandemııamen «qosh­tasýǵa» daıyn ba? Elder úki­metteri qaýipsizdik sharalaryn jeńil­detkenimen, adamzat qalyp­ty ómirge birden qaıta qoımasy anyq. Degenmen pandemııa men vı­rýsqa qatysty kózqaras ózgerip, daıyndyq artqany belgili.