Qazirgi tańda elimizdiń sporttyq baǵyttaǵy oqý oryndary ádistemelik jáne hrestomatııalyq oqý quraldaryna, jeńimpaz sportshylar men bilikti bapkerler týraly qosymsha oqý-ádistemelik keshenderge sýsap otyr. Respýblıkanyń osy saladaǵy arnaýly bilim oshaqtarynda Qazaqstan sportynyń tarıhyna qatysty arnaıy oqýlyqtardyń bolmaýy – janǵa batatyn óte ózekti másele.
Qazaq sportynyń tarıhy táýelsizdik muratyna saı túgendelmese, qajetti oqý quraldary daıarlanbasa, sportshy jastardyń tarıhı jady qalaı qalyptaspaq, olar rýhanı jaǵynan qalaı jetilmek? О́z salasynyń tarıhyn bilmeıtin sportshylar men bapkerler keıingi tolqynǵa, jas býynǵa qandaı tálim bermek?..
Belgili sport tarıhshysy, qalamger Qydyrbek Rysbektiń 2021 jyldyń sońynda jaryq kórgen «Qazaqtyń 90 bapkeri» atty súbeli de mańyzdy eńbegi osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalǵan. Alash jurtynyń áıgili, ardaqty bapkerleri týraly tanymdyq zertteý ult tarıhy úshin qashanda qundy bolyp qalary sózsiz. Sonaý 90-jyldardyń ekinshi jartysynda «Qazaq balýandary», «Qazaq boksshylary» atty derekti kitaptaryn oqyrmanǵa usynǵan Qydyrbek Ádilbekulynyń uzaq ýaqyt qaltarysta qalǵan bapkerlerdi arnaıy qarastyrýy – kezinde bastaǵan ǵylymı jobasynyń jalǵasy jáne «aqtańdaqtardy» qalpyna keltirý dep uqtyq.
Eger sport dúnıesin asqar taýǵa teńesek, sol taýdyń kózge kórinbeıtin irgesi, asqaq shyńdardy alapat daýyldarda shaıqaltpaı, nyq ustap turatyn tiregi, dińgegi – bapkerler der edik. Sportshy bilikti bapkerge jolyqpasa, júz jerden daryndy, júz jerden aqyldy, júz jerden kúshti bolsa da Olımpıada oıyndary men álem chempıonatynyń ushar basyna shyǵa almaıdy. Sebebi kez kelgen jarys pen báıgede baby kelisken, daıarlyǵy kemel júırik ozady. Qazirgi sport saıystarynda bilimdi, tabandy ári minezdi bapkersiz dittegen bıikke jetý múmkin emes. Qazirgi sport salasy – ǵylymmen qarýlanǵan kúres maıdany.
Osy kitapqa engen 90 maıtalman jattyqtyrýshy – shákirtteri úshin ýaqytpen sanaspaı beınet keshken ardager azamattar. Olardyń qaı-qaısysy da elge tanymal, jurt syılaǵan iri tulǵalar. Shoqyr Bóltekuly, Oktıabr Jarylǵapov, Zańǵar Járkeshev, Qabden Baıdosov, Qazbek Baıbolov, Oraz Qańlybaev, Temirhan Dosmuhambetov, Ábdisalan Nurmahanov, Keńes Omarov, Edige Jarov, Dıqanbaı Bıtkózov, Marat Jaqyt, Kereı Qoıshybek, Amankeldi Musabekov, Batyrbek Seısenbaev, Mádiǵalı Qarsybekov, Asylbek Qulmaǵambetov, Tursynǵalı Edilov, Myrzaǵalı Aıtjanov, Marat Jaqıev, Nurlan Aqúrpekov, Ǵalymjan Jylgeldıev... Tize bersek, qazaqtyń batyrlyq tarıhyn jasaýǵa bilek sybanyp, bel sheshe kirisken júzdegen mamandy ataýǵa bolady.
Qadirli oqyrman, bul eńbek «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory jáne «Týrızm ındýstrııasy men sportty qoldaý qorynyń» tikeleı qoldaýymen jaryq kórdi. Qazaq sportynyń jetpis bes jyldyq tarıhyn qamtyǵan kitaptyń oqyrmanǵa jetýine atsalysqan azamattarǵa alǵysymyz zor. Eń qýanyshtysy, bul eńbekke ultymyzdyń jeńimpazdyq tarıhyn jasaǵan naǵyz bilikti, naǵyz eńbekqor ári qarapaıym jandar endi. Sol sebepti de ár bapkerdiń ǵumyrbaıanyna ótken saıyn oqyrman rýhanı turǵydan da, memleketshildik turǵydan da baıyp otyrady.
Eńbektiń qadamy qutty, tálimi baıandy bolǵaı!
Darhan MYŃBAI,
Parlament Májilisiniń depýtaty