Ormanymyz oısyramasyn desek...

Bir qaraǵanda, ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormannyń ishinde júrgendeı kóringenimen, óńirdegi memlekettik orman qorynyń jalpy aýdany nebári 405,4 myń gektar alqapty quraıdy. Orman jaıyn­da oryndy sóz sabaqtaǵanda, kókóskin kómkergen alqaptar 225,7 myń gektar jerdi alyp jatqanyn aıta ketken lázim. Shyn­týaıtynda, oblystyń ormandy alqaby jalpy kólemniń 2,6 paıyzy ǵana. Demek baǵaly baı­lyqtyń baryna meılinshe mán berip, kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, kólemin jyl saıyn kó­beıtip otyrý mindet.

Syńsyǵan ormannyń sulbasy ǵana qalyp, qory azaıǵan da ýa­qyt bolǵan. О́tpeli kezeńde ob­lystyń ormandy alqaptary oısyraı shyǵynǵa ushyrady. Onyń ishinde ormannyń basynan baq taıdyrǵan oqıǵa – dala órtiniń jıi oryn alýy boldy. Aýyl sha­rýashylyǵy qurylymdarynyń kóktemgi dala ju­mystary kezinde saban órteýi, egis­tik alqaptaryna zııandy hımııalyq tyńaıt­qysh­tar sebýi birshama alqaptyń joıyly­p ketýine sebepshi boldy. Zańsyz aǵash kesý de zalalyn az tıgizgen joq. Oblys or­talyǵyna jaqyn jerdegi eldi mekenderdiń mańyndaǵy qaıyńdy alqaptar quryp ketýdiń az-aq al­dynda qaldy. Endigi mindet – adam qolynan oısyraı zardap shekken ormannyń ornyn toltyrý. Burynǵy qalpyna jetse, tabıǵattyń syıy meldektep turar-aq edi. О́tkenniń ókinishti kemshiligin toltyrý baǵytynda qazir táp-táýir sharýa tyndyrylýda.

Tabıǵı qordy eseleı toltyrý joly – kóshet egý arqyly jasandy orman alqaptarynyń kólemin molaıtý. Bul úshin árı­ne, tuqymbaqtarda aǵash kó­shet­teriniń sany kóbeıe túsýi qajet. Umtylys bar. Máselen, 2009 jyldan bastap 17,6 myń gektardan astam alqapqa aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy. Býrabaı baýraıyndaǵy Qazaq orman sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń mamandary topy­raq quramyn zerttep, qandaı aǵash túr­lerin ósirýge múmkindik bar ekenin elekten ótkizip, qyrýar jumys istedi. Osyndaı tyndyrymdy jumystyń nátı­jesinde, elorda men Shýchınsk qalasy baǵytyndaǵy kúre joldyń qos qap­talynda orman alqaptary paıda boldy. Qazir janǵa saıa jasyl baq jaz boıy kóz qýantyp, kók aspanǵa boı salyp qaýlap ósip keledi. El ıgiliginiń molaıǵan tusy da osy jer. Sózimizdi derektermen baıytar bol­saq, eń aldymen, Shor­tandy kentinen Shý­chınsk qalasyna deıin 2,6 myń gektar alqapqa aǵash kóshetteriniń otyrǵyzylyp, japyraq jaıǵanyn aıta ketý kerek.

Orman qashanda qamqorlyqty qajet etedi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy 1 qyrkúıek­tegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý jó­nindegi praktıkalyq is-sharalardy iske asyrýǵa kirisýdi tapsyrǵan bolatyn. Onyń ishinde el Prezıdenti 2025 jylǵa deıin 2 mlrd túp aǵash otyrǵyzý mindetin qoıdy. Osy tapsyrmany júzege asyrý barysynda óńirde 2021-2025 jyldary 24,5 myń gektar jerge 150 mln túp qylqan japyraqty jáne japyraqty aǵash kóshetterin otyrǵyzý josparlanǵan.

– О́tken jyldyń kókteminde oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasyna qarasty orman sharýashylyǵy mekemeleri jospardaǵy 970 gektardyń ornyna, 1 370 gektar alańda kóshet otyrǵyzý jumystaryn júrgizdi, – deıdi oblystyq tabıǵı resýrs­tar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Rýslan Áýbákirov, – bıyl

1 280 gektar alańda 9,3 mln dana aǵash kóshetterin otyrǵyzý jos­parlanýda. Jyl saıyn jalpy aýdany 171 gektar orman sharýashylyǵy mekemeleriniń 11 orman tuqymbaǵynda óz qajet­tilikterimizdi qamtamasyz etetin 10 mln-nan astam aǵash-buta tuqymdas ekpe jáne úshjyldyq kóshet ósiriledi. Kelesi jyldary aǵash otyrǵyzý úshin osy materıaldardy ósirý kólemin ul­ǵaıtý boıynsha jumys júrgi­zilip jatyr.

Byltyr orman sharýashylyǵy meke­meleri japyraqty aǵashtyń 10 tonnadan astam tuqymyn jáne 185 tonna qaraǵaı búrshigin jınap alypty. Sharýashylyqtarda 7 búrshik keptirgish bar. Osy qural arqyly 150 tonnadan astam búrshik óńdelip, 1 500 kılo qaraǵaı tuqymy alynǵan. Tuqymnyń qajet­tiligine oraı, aldaǵy ýaqytta jalpy kólemi 86 gektardy quraıtyn 2 tuqymbaq salý kózdelýde. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, orman kólemin ulǵaıtý úshin bul óte qajet. Ázir­ge tuqymbaqtardyń jobalaý-smetalyq qujattamalary ázir­lengen.

О́ńirdegi orman kólemin ke­ńeıtýdi basty maqsat etip otyr­ǵan jaýapty mekemelerdiń jyl saıynǵy isin tara­zyǵa tartar bolsańyz, oń sıpaty basym. Aýyz toltyryp aıtýǵa ábden laıyqty san salaly jumys júrgi­zilip jat­qanymen, aldaǵy mindet júgi je­ńildeı qoımaıdy. Ormandy óńir sana­tyndaǵy Kók­shetaý úshin bul baǵytta kezek kút­tir­meı­tin jaýapty sharýa shash etekten. Ormandardy tabıǵı túrde qaıta túletýge, aǵash kesý kólemin qysqartýǵa, orman-toǵaıdy qo­qystardan tazartýǵa, eldi meken­derdiń aınalasynda jasyl aı­maqtar qurýǵa, ormandardy órt­ten qorǵaýǵa járdemdesý boıynsha sharalar qabyldaý qajet.

Aqmola oblysy