Elim-jerim dep eljirep turatyn halyqpyz ǵoı. Osy joly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Abaı oblysy qurylyp, ortalyǵy Semeı qalasy bolatynyn aıtqanda, Tarbaǵataı, Katonqaraǵaı, Marqakól, Úrjar, Samar óńiriniń turǵyndary bórkin aspanǵa atty. Memleket basshysynyń bul sheshimi 1997-jyldary kórshiles aýdandarmen birigip ketken eldi mekenderge de oń áserin tıgizer dep úmittendi.
Nege deńiz. Esterińizde shyǵar, aýdandar birigip jatqan zamanda sharýashylyqtary shalqyp turǵan Marqakól Kúrshimge, Katonqaraǵaı Úlken Narynǵa, Tarbaǵataı Aqsýatqa, Maqanshy Úrjarǵa, Samar aýdany Kókpektige qosylyp, halqy jaýtańdap qalǵan. Jumys oryndary jabylyp, turǵyndardyń kóbi kúrek tappaı sabylǵan. Ala sómke arqalap, bazarshylap ketkenderi de sol ýaqyt. Oǵan anaý kináli, mynaý kináli deýden aýlaqpyz. Desek te bolary bolyp, boıaýy sińip ketkeli qaı zaman?! Endigi kezekte, atap ótken taǵdyrlas óńirler jeke-jeke aýdan bolyp, óz qazandarynda ózderi qaınasa degen halyqtyń izgi tilegi bar. Bul turǵyda birqatar turǵynnyń pikirin tyńdadyq. Báriniń aıtary sol – aýdandar burynǵydaı qaıta bólinip, jumys oryndary kóbeıse, óndiris oshaqtary ashylsa, aýyldarǵa jol salynyp, sý tartylsa deıdi bir aýyzdan.
Keıbir turǵyndar aldaǵy ýaqytta Kókpekti aýdany Abaı oblysyna qarap ketse, oblys ortalyǵynan alys qalyp qoıamyz dep alańdaıdy. Árıne, oblystyń shekara syzyǵy qalaı syzylatyny áli belgisiz. Dese de Samar úshin tıimdi sheshim shyǵarylsa nur ústine nur bolar edi desedi. Sondyqtan da erteńine alańdaǵan jurt Prezıdentke hat joldady. Osy tusta Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa baǵyttalǵan hattan úzindi keltire keteıik:
«Eger qazirgi Kókpekti aýdany Abaı oblysyna qosylsa, Samar óńiri Semeı qalasynan 350-450 shaqyrym qashyqtyqta qalady. 1997 jyly Semeı jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryn biriktirgen kezde Samar aýdany taratylyp, burynǵy Semeı oblysynyń Kókpekti aýdanyna qosyldy. Aýdan ortalyǵy Kókpekti aýyly boldy. 25 jyl kóleminde eki aýdan biriktirilgenimen, Samar aýylynyń jáne burynǵy Samar aýdanynyń basqa aýyldarynyń ınfraqurylymy quldyrady. Halyq sany kúrt azaıdy. О́ńir turǵyndary qujattaryn resimdeý úshin Kókpekti aýylyna 100-200 shaqyrym jol júrýge májbúr boldy. Osyǵan qaramastan, qazirgi ýaqytta Samar aýylynda 6 myńnan astam adam turady (anyqtama retinde Kókpekti aýylynyń halqy – 5 myń). Aýylda qarttar úıiniń 3 korpýsy, aýdandyq aýrýhana, 3 mektep, agrotehnıkalyq kolledj, birneshe jol jóndeý mekemesi, sport mektebi jumys istep tur. О́ńirde kóptegen iri sharýa qojalyǵy men seriktestik eńbek etip júr. Búgingi tańda Samar aýmaǵyndaǵy 8 aýyldyq okrýgte halyq sany 13 myńnan astam adamdy quraıdy. Aýyl sharýashylyǵy, balyq sharýashylyǵy damyǵan. Sonymen qatar týrızm salasyn jáne taý-ken óndirisin damytýda áleýeti zor.
Burynǵy Samar aýdany turǵyndarynyń jalǵyz tilegi – Samarǵa aýdan mártebesin qaıtarý. Aýdan mártebesin berý osy óńirdiń ekonomıkalyq damýyna, jańa jumys oryndarynyń ashylýyna jáne jastardyń aýyldarǵa aǵylýyna oń serpin beretinine senimdimiz. Ol úshin Samar aýylynda bos ákimshilik, óndiristik ǵımarattar men kópqabatty, kóppáterli turǵyn úıler jetkilikti. Sizden osy másele boıynsha turǵyndar talabyn eskerýdi jáne oń sheshim qabyldaýlaryńyzdy suraımyz», deıdi qurmetpen burynǵy Samar aýdanynyń turǵyndary.
О́tken aptada Kókpekti aýdanyna qarasty Samar óńirine at basyn biz de burǵanbyz. Turǵyndarymen tildesip, 1997 jyldyń mamyryna deıin aýdan ortalyǵy bolǵan aýyldy araladyq. Tynys-tirshiligimen tanystyq. Memlekettik, áleýmettik ǵımarattardyń barlyǵy derlik saqtalǵan. Bilim oshaqtarynyń jaǵdaıy jaman emes. Aýrýhanasy da ájeptáýir úlken. Oblystyq qarttar úıine deıin jumys istep tur. Statıstıkalyq derekterge súıensek, Kókpekti aýdanynda 37 bilim berý mekemesi bar. Onyń 18-i Kókpekti óńirinde bolsa, 19-y burynǵy Samar aýdanynyń aýmaǵynda. Búgingi tańda Kókpekti aýdanynda 17 aýyldyq okrýg bolsa, 8-i Samar óńirinde. Jalpy, aýdanda 26,4 myń halyq turady. Onyń 14,3 myńy – Kókpekti jaǵynda, 12,1 myńy – Samar aýmaǵynda.
– Bizde múmkindik zor. Prezıdent qoldasa, aýdan ortalyǵyna qajetti ǵımarattar bar. Sońǵy jyldary týrızm salasy da jaqsy qarqyn alyp keledi. Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵalaýyna demalys bazalary salynyp jatyr. Sý jaǵasyndaǵy aýyldarda jańa kósheler paıda boldy. Bul degenimiz – aýyldardyń keńeıip kele jatqanynyń belgisi. Eger Samar aýdan bolsa, óndiristi óńirlerdiń biri bolady, – deıdi jergilikti qaýymdastyq tóraǵasy Erjan Dúsipov.
Aıtqandaı, Samarda 44 iri jáne orta kásiporyn bar. Egistik alqaptarynyń 30,8 paıyzy Samar óńirinde. Sharýashylyqpen aınalysyp otyrǵan kásipkerler de aýdan bolyp qurylýdaǵy tıimdi tustaryn tizip berdi. Máselen, sonaý Qarash aýylynan aýdan ortalyǵy Kókpektige jetý úshin 200 shaqyrymdy artqa tastaý kerek eken. Qysqasy, mártebesinen aıyrylyp qalǵan shekaralyq aýdandardaǵy másele – dál osy Samar óńirine de tán.
– Baı, baqýatty óńir bola tura aýdan ortalyǵy mártebesi joqtyǵy qanshalyqty ádil?! Aýdan bolǵan jaǵdaıda, óz bıýdjetimiz ózimizde bolar edi. Ol degenimiz, turǵyndardyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasalyp, jastardyń aýyldarda turaqtap qalýlaryna septigin tıgizedi, – dep oıyn aıtty «Rybprom» JShS Samar fılıalynyń dırektory Aleksandr Narojnev.
Iá, halyq tilegi oryndy. Tozyp ketken aýyldary qaıta gúldenip, aýyldardyń tamyryna qaıta qan júgirse, nesi jaman?! Kókpektiden aýdan bolyp bólinip shyqqanymen, halyqtyń bereke-birligi báz-baıaǵydaı bola bereri ámbege aıan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kókpekti aýdany,
Samar aýyly