Aqberen Aqushtap astanalyqtarǵa jyrdan shashý shashty

Bir jyldary qazaqtyń aqyn qyzdary degen kók júzindegi shoq juldyzdaı shoǵyr bolýshy edi. Sol shoǵyr «Qansha bıik bolsa da, Kúnge jetken taý bar ma!?», dep óleń órnektegen jyr anasy Márııam Hakimjanovanyń saptaǵy sarbazyndaı, qolyndaǵy qaıraýly naızasyndaı jyr otyn laýlatyp júretin. Qazir sol aqyn qyzdardyń kóbi aramyzda joq. Táýbe deıtinimiz, izbasarlary ósip keledi. Aıaýly da ardaqty aldyńǵy tolqynnyń kózindeı, aıtqan sózindeı bolyp aramyzda júrgen, «Aqqyz, aq ana, aq áje, Aqushtap. «Aq Jaıyq», «Aq jeleń», «Aq shaǵala», Aqushtap» dep Qadyr aqyn (Myrza Áli) áspettegen Aqushtap Baqtygereeva elordadaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde bolyp, jurtshylyqpen dıdarlasyp, jyrdan shashý shashty. «Aq Jaıyqtyń aq shaǵalasy» atanǵan aqberen Aqushtap týraly aıtýly ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Kenjeǵalı Myrjyqbaev tebirene oı qozǵady.О́ner bıigine umtylǵan jastar onyń óleńine jazylǵan ánderdi naqyshyna keltirip oryndady. Ondaǵan stýdent aqyn jyryn jatqa aıtyp, jınalǵan jurtty bir serpiltip tastady. Zal toly jurttyń aldyna shyq­qan aqyn «Aq sóılep, adal kúle­tindermen, Shyndyqty jaq­tap júretindermen, Syılas­­tyq syryn biletindermen – Tanys­qym keledi meniń. Jamanǵa jaǵyn­baıtyndarmen, Joqtyqqa tarylmaıtyndarmen, Armannan arylmaıtyndarmen – Tabysqym keledi meniń. Janary móldiregendermen, Júregi eljiregendermen, Úmit­ke sendire bilgendermen – Dos­tas­qym keledi meniń. Muń-qaıǵy jeńbeıtindermen, О́sekke senbeı­tindermen, Nadanǵa ermeı­tin­der­men – Bas qosqym keledi meniń», dep aǵynan jarylyp irgeli oqý ornynyń osyndaı ádemi kesh­ti uıym­­­dastyrǵanyna shynaıy iltı­patyn bildirip, ásirese, jas­tar­dyń qanattanýyna septigin tıgizý maqsatynda jumys isteı bas­­taǵan «Káýsar» ádebı-tanym­dyq birlestigi týraly shynaıy iltıpa­tyn jetkizdi, ótken ǵasyrdyń 60-shy jyl­dary burynǵy S.M.Kı­rov, qazirgi Ál-Farabı atyn­da­ǵy ýnı­­versıtette «Muhtar Áýe­zov» bir­­lestigi bolǵanyn, sodan bú­gin­gi sóz zergerleri Ábish Kekil­baı­uly, Tólen Ábdikuly, ózge de ádebıetimizdiń beldi de bedeldi ókilderi shyqqanyn tilge tıek etti. О́ziniń Aq Jaıyqta týyp, Almatyda óskenin, 90-shy jyldardaǵy alasapyran zamanda kindik qany tamǵan óńirge baryp, jurtqa uıytqy, jastarǵa úlgi bolsam degen nıetin, ol nátıjesin bergenin tarata aıtyp, aqqý júzgen Jaıyqtyń tartylyp bara jatqanyn, Kaspııge quıatyn saǵasyn qum basyp, balyqtyń ózen boılap júze almaı qalǵanyn, osynyń bári polıgonnyń kesiri ekenin ashyna turyp, ashyq aıtty. Qazaq jurtynyń bastan ótkergen qasiretterin termeleı kelip, qazaq qyzdary men uldarynyń keı tustaǵy namyssyzdyǵyn da nazardan tys qaldyrmady. «Qudaıdan surap alǵan Saǵyndyq – Sasha, Aınamkóz – Anıa, Sáýletaı – Sveta atandy. «Bul qalaı?» deseń, «Ný, chto?» deıdi. Men osyndaı uryqsyzdyqpen kúresip kelemin», dep 1986 jylǵy kóterilis týraly aıtyp, keńes dáýiri dúrildep turǵanda ımenbeı «Men – qazaqpyn!» degen Juban Moldaǵalıevtiń rýhyna arnaǵan óleńin oqyǵanda, qaýmalaǵan jurttyń kózine jas úıirildi. «Bireýler bastyq kórse qýanatyn, Bireýler jalpyldaıtyn surap atyn. Bir kezde jazýshylar minbesine, Barady kóterilip Juban aqyn», dep alyp, onyń ishki monologyn beretin: «Jeltoqsannyń kórgenshe on altysyn, Bir kún buryn batsamshy batar kúnmen... Urpaǵyma halim bar ne der endi, Qorladyńdar bul qazaq degen eldi. Qyzdarymdy súıretip burymynan, It talasyn dep pe edim nemeremdi... Dep úırettiń máńgúrtsiń, báriń nadan, Til men dinnen aıyryldy elim, babam, Keshe alańda sabaǵan seniń tegiń, Al taıaqty jegender meniń balam», degen aqberen Aqushtap: «Ketti zaldy aqynnyń órtep demi, Áli esimde – bireýler selt etpedi. 37 qýǵynyn kórgen sorly, Qol soǵýdan seskenip, jer tepkeni. Juban bóri, ózgeler – qoıandardaı, Kolbın júzi sál qanǵa boıalǵandaı, Zal gýildep, bir kezde – jer solq etip, Uıqysynan bar qazaq oıanǵandaı», dep arnaý óleńiniń sońǵy núktesin qoıdy. Aqyn budan keıin kúni keshe aramyzdan ketken alyp aqyn Farıza Ońǵarsynovanyń úlgisin ortaǵa salyp, qyzdar da ólmes óleń jazatynyn, ony jyr suńqary dáleldep ketkenine dáıekter kel­tirdi. «Sen aqyn da boldyń, urpaq ósirgen qatyn da boldyń. Bul da qazaq anasyna tán qasıet», degen baılamyn mysalǵa keltirdi. «Besik terbep otyryp óleń jazam», degen Aqushtap aqyn týraly sińlisi Marjan Ershýova akademık Zeınolla Qabdolovtyń «Oral dese kóz aldyma Qyz Jibek, Mánshúk, Aqushtap keledi», degen sózin eske túsirip, aqyn apasyna syı-qurmet kórsetti. Aıbatyr Seıtaq arnaý óleńin oqydy.Talantty qalamger qyz Aıgúl Kemelbaeva kemel oıyn ortaǵa salyp, ult, rýh degende Aqushtaptyń jasandylyqtan aýlaq ekenin atap aıtty. Astananyń bas aqyny atanǵan Serik Turǵynbekuly myna jalǵannan jarq etip jasyn ketken Tólegen Aıbergenovtiń «Oralyp ótken aldymnan, Oraldan ushqan kók qarshyǵa», degen eki jolyn alǵa tartyp, ózi «Jaısań qyzy qazaqtyń», dep jyr nóserin tókti. Qalamger Altynshash Jaǵanova biri aq, biri qara tústi bola júrip qazaq qyzdar poezııasynyń týyn jelbiretken Farıza men Aqushtap týraly tolǵamdy oıyn tolymdy etip ortaǵa salsa, jazýshy Tabyl Qulııasov aqyn qaryndasynyń el men jer taǵdyryna qatysty aıtqan tolǵanystaryna qosylatynyn, bul ár kez ult zııalylarynyń jadynda júretin, oıynan ketpeıtin tolǵaqty is ekenin jetkizdi. Synshy Jumash Somjúrek qazaq qyzdar poezııasynda mahabbat lırıkasyn Aqushtap qalyptastyrǵanyna jyr joldarynan mysaldar keltire otyryp baıandady. Sonymen, aqyn keshi jınalǵan qaýymdy aırandaı uıytyp, qazaq óleńin jetkizip aıtsa jerimeıtin tyńdaýshy tabylatynyn uqtyrdy.  Onyń ústine aqberen aqyn qyzdyń ult rýhanııaty, taǵdyrly jurty­myz­dyń búgini men erteńi týraly tereńnen tamyr tartqan óleń­men órilgen baılamdary da tyń­daý­shy­ny jipsiz baılap alǵanyna kýá boldyq. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan». –––––––––––– Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.