Saýyqqysy kelgender dárigerge septesedi

Qazir jurttyń kózi ashyq, den­saýlyqtyń myqty bolýy kóp­te­gen faktorǵa baılanys­ty ekenin jaq­sy biledi. Desek te, fransýz jazýshysy Jan de Labrıýıer aıt­qan­daı, «Adamdar bárinen bu­ryn densaýlyǵyn saqtaýǵa tyry­sa­dy, biraq ony saqtamaıdy». Sondyq­tan osy baǵdarlamaǵa tar­tylǵan pasıent­­ter dárigerge óz­derin emdeý men saýyq­tyrýda kó­mek kórsetýge tıis.

Bul baǵdarlamaǵa 2019 jyl­dyń jeltoqsan aıynda ókpe­niń sozylmaly obstrýktıvtik aýrýy da engizildi. Sebebi álemde sońy ajal qushtyratyn dertterdiń qatarynda bul aýrý tórtinshi orynda tur.

Densaýlyq saqtaý mınıs­tr­­ligi baǵdarlamany engizýde uıym­­das­tyrý-ádisteme­lik bas­shy­lyq­ty, óńir­lerde is-shara­lar­­dy júzege asy­rýdy, ınstıtýt ázir­legen ındı­ka­torlarynyń elek­trondyq bazasynda baǵdar­la­ma ındıkatorlaryna monıtorıng júrgizýdi Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna júk­te­gen-di.

Osynyń aldynda 2020 jyly júrgizilgen monıtorıng naý­qas­tar­dy qamtý 39,1% qura­ǵanyn kór­­setken. ABB elek­tron­dy tizi­limine sáıkes baǵdarlamaǵa qa­ty­sý­shylardyń eń kóp úlesi Atyraý, Qaraǵandy, Túrkistan, Pavlodar oblystary men Nur-Sultan qa­la­la­rynan tabyldy.

ABB-nyń eń basty artyq­shy­lyǵy, dáriger men pasıent serik­tes bola alady. Pasıent­ter óz den­saýlyǵy úshin jaýap­ker­­shilikti túsinip, durys tamaq­ta­nyp, dene qı­mylymen aınalysa bastaıdy, alǵashqy kómek kórsetý daǵdylaryn meńgerip, densaýlyǵy nasharlaǵan kezde ózine-ózi qalaı kómek bere alatyndyǵy týraly bilim alady.

Buryn minez-qulyq qaýip-qa­te­rine qatysty joǵary qan qy­sy­my, qandaǵy glıýkozanyń jo­ǵary mólsheri, artyq sal­maq sııaq­ty máse­leler qazir meta­bo­lı­kalyq bo­lyp sanalady. Aı­na­lyp kelgende, bul ınfek­sııa­lyq emes aýrýlardy órshitip, júrek-qantamyr, respıratorlyq keselder men qant dıabetiniń asqynýynan bolatyn álemdegi barlyq ólim-jitim 71%-ǵa jetken. Biraq atalǵan keselderdiń birazynyń aldyn alý kóp jaǵ­daı­da adamnyń ózine baılanysty. Bul – tek salamatty ómir salty, dene qımyly, durys tamaqtaný ǵana emes, sondaı-aq dárigerge ýaqy­tyn­da qaralý, únemi medısınalyq tekserýden ótý jáne dárigerdiń usynymdaryn oryndaý.

Qysqasy, quramynda ýchas­ke­lik dáriger, meıirger, áleýmettik qyzmetker, Salamatty ómir salty ortalyǵynyń qyzmetkeri men psıholog kiretin emhananyń mýltı­tártiptik toby pasıenttiń aýrýyn asqyndyrmaý úshin óz den­saýlyǵyn basqarýǵa, úıge sha­qy­rylatyn jedel medısı­na­lyq kó­mektiń sanyn azaıtýǵa jáne taǵy basqasyna úıretedi. ABB-ǵa qatysatyn pasıentter dárigerge aýrýdyń jaǵdaıyn nasharlatatyn qaýip faktorlaryn joıa otyryp, olardy densaýlyǵyn emdeýge jáne saýyqtyrýǵa kómektesedi. Iаǵnı baǵ­darlamaǵa qatysa otyryp, olar óz densaýlyǵyn ózde­ri basqarady. Pasıentter rejim­di, dári-dármekti qabyldaý týra­ly únemi esep beredi, óz densaý­lyq­tarynyń jaı-kúıi týraly kún­de­lik­terin júrgizedi.

Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraıymy, professor Roza Qýanyshbekovanyń aıtýyn­sha, búgingi tańda osy baǵdar­la­ma­daǵy pasıentter densaý­lyq­ta­ryn durystaýda jaqsy nátı­je­lerge qol jetkizip otyr. Bul pa­sıentterdiń qan qysymy turaq­tan­­dyryldy, holesterın men glıýkoza kórsetkishteri jaq­sar­dy, jedel járdemge júginýdi azaıtyp, aýrý­ha­naǵa sırek jat­qy­zy­latyn bolǵan.

2022 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵ­daı boıynsha baǵdarlamaǵa qa­ty­­satyn arterııalyq gıper­ten­zııa, so­zylmaly júrek kemistigi jáne qant dıabeti bar pasıent­ter­di qamtý 57,4%-dy qurady. Munda ár­bir pasıenttiń ABB-ǵa resmı túrde tar­tylýy mańyzdy.

Mýltıtártiptik komandanyń pa­sıentpen áriptestik qarym-qa­ty­­nasynyń, ony ózine-ózi kómek kórsete bilý daǵdylaryna úıre­týdiń, densaýlyqqa áser etetin faktorlardy baqylaýynyń arqa­syn­da nátıjelerge qol jetkizildi. Jalpy, syrqat jandardyń hal-jaǵdaılary jaqsaryp, ınfarkt pen ınsýlt oqıǵalary, sozylmaly júrek jetkiliksizdiginiń dekom­pen­sasııasymen aýrýhanalarǵa jat­qy­zý azaıa túsken.

Eń bastysy, mamandardy oqy­tý­­ǵa da kóp kóńil bólý qajettigi kóri­nip otyr. Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ıns­­tıtýtynyń kadrlary 2021 jyly aralas formatta 7 óńirdiń mýl­tı­tártiptik komandalarynyń 665 qyzmetkerin, olardyń ishin­de 246 dáriger, 419 orta medı­sına qyz­metkerin oqytty. Daıarlanǵan ma­man­­dar óz kezeginde jumys oryn­­daryndaǵy áriptesterin oqy­ta­­dy.

Emdeýdi túzetý jáne arterııa­lyq gıpertenzııamen, sozylmaly jú­­rek jetkiliksizdigimen jáne qant dıabetimen aýyratyn naýqas­tar­­­dy turaqty rejimde qashyq­­tan baqy­laýdy qamtamasyz etý úshin mobıl­di qosymshalar ázirlengenin de aıta ketken jón.

ALMATY