Teńiz jaǵasyndaǵy «Toqpan» atalatyn shaǵyn qystaqta týyp óstim. Sondaǵy bastaýysh synypty bitirdim. Odan ári týǵan jerden shalǵaı qalalarda oqyp, dáriger mamandyǵyn aldym. Qazir – dárigermin. Al ata-ákelerim she? «Toqpanǵa» jaqyn «Qarashoqat» balyq qabyldaý óndirisin Reseıden kelgen qara shekpendiler salǵan. Sóıtip, olar sol mańdaǵy Qaratereń, Qasqaqulan, Kózjetpes tipti Qaraqalpaq elimen shekaradaǵy «Uıaly» tóńireginen de balyq qabyldaǵan. Jelkendi kemeleri bolǵan. Mine, soǵan meniń Baqbergen atam jáne basqalar balyq tapsyrǵan.
1917 jyly ókimet basyna bolshevıkter keledi. «Promysl» ustaǵan saýdager-baılar bir túnde ketip bitedi. 1921 jyly V.I.Lenınniń Aral balyqshylaryna joldaǵan haty biz jaqqa da jetedi. Árıne, men Baqbergen atamdy kórgenim joq. Sol atam men Bıdash ájemnen órbigen úsh uly: Yrysaldy, Rshymbet, Smaǵul – úsheýi de 1941-1945 jyldardaǵy Otan soǵysyna, eldi qorǵaýǵa attanady. Áýeli Smaǵuldan «qara qaǵaz» keledi. Jeńiske bir kún qalǵanda, ıaǵnı 1945-tiń 8 mamyrynda Yrysaldynyń erlikpen qaza tapqany málim bolady. Eki ulynyń qaıǵysynan Baqbergen ata dúnıeden ozady. Ortanshy uly Rshymbet qana aıaqtan, qoldan, keýdeden jaraqat alyp, 1946 jyly týǵan jerge tabany tıedi. Meniń ákem osy kisi. О́tken-ketkendi eske alǵan bir májiliste:
– On úsh jastaǵy kezim edi, – dep bastady ákeı áńgimesin, – Yrysaldy aǵa da, ortanshysy men de, kishi inim Smaǵul da kúnde balyq aýlaý pýnkitine baramyz. Tuzdalǵan maıda balyqtardy, aıtalyq, tyran, torta, qylysh jáne sondaılardy istik temirge kózinen tizip, «veshalkaǵa» ilip keptiremiz. Buǵan azyn-aýlaq aqsha tóleıdi. О́se kele zembilmen balyq tasýǵa da qatystyq. Sirá, 1921 jyldyń qazan aıynyń orta shamasy-aý, beıtanys eki attyly kisi keldi. Biri –qyzyl shapkaly orys. Ekinshisi – móldir qoıý qara shashty qazaq. Halyqty jınady. V.I.Lenınniń balyqshylarǵa joldaǵan hatyn oqydy. Lenınniń esimin saýat ashý mektebinde oqyǵannan biletinbiz. Al hattyń mánisi – ashtyqqa ushyraǵan elge, bala-shaǵaǵa qamqorlyq jaıy eken. Odan eshkim de qalys qalmady. Arasynda Baqbergen ákemiz de bir aılyq tabysyn ortaǵa saldy. Biz bolsaq, «Promyslǵa» jınalǵan balyqty qarasha men jeltoqsan aılarynda shanaǵa tıep, «Qamystybasqa», ol kezde Temirshi delinetin temir jol stansasyna jóneltýge qolǵabys berdik.
Mine, meniń kórip-bilgenim osy. Er jetip balyq aýladyq. 1942-de soǵysqa attandym. Bir úıdegi úsh uldan men ǵana oraldym, – dep Rshymbet ákemniń kózinen jas móltildep, súlgimen súrtingeni áli kúnge kóz aldymda tur.
Ákem soǵystan «Dańq» ordeni bastaǵan birneshe medalmen oralyp, balyq aýlaý kásibine qaıta kirisip, stahanovshy, KSRO balyq sharýashylyǵynyn úzdigi atandy. Máskeý kórmesine de bardy. Jergilikti saılaýda áldeneshe ret depýtattyqqa saılandy. Ákemniń maıdanger retinde «Odaq jáne respýblıka kóleminde jeńildikpen júre alady», degen kýáligin oqýshy dostarǵa kórsetip maqtanýshy edim.
«Sosıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń 1967 jylǵy 2 aqpandaǵy sanynda «Muz – parom» degen maqala shyqty. Sondaǵy 22 adamdy muz qursaýynan qutqarǵan eki balyqshynyń biri – meniń ákem Rshymbet Baqbergenov bolatyn-dy.
Qubyl RShYMBETOV
Qyzylorda oblysy,
Qazaly aýdany,
Áıteke bı kenti