Básekelestiktiń basty kilti pedagogtarda

Jaqynda «О́rleý BAUO» AQ fılıaly Bilim berý júıesiniń basshy jáne ǵylymı-pedagogıkalyq qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyratyn respýblıkalyq ınstıtýtynda Elbasynyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty bıylǵy Joldaýynyń basym baǵyttaryn júzege asyrý» taqyrybynda dóńgelek ústel bolyp ótti. Onda bilim berýdiń sapasyn jaqsartý máselesi jan-jaqty talqyǵa tústi. Elimizdiń tiregi – bilimdi jas­tar ekendigin ustazdar qaýymy jaqsy túısingen. Al sol el bolashaǵy sanalatyn jas­tarymyzdyń boıyna bilimdi qalaısha sińirý kerek? Mine, bizdi oılandyratyn da osy másele. Onyń sheshimin izdegen kezde eriksiz Prezıdentimizdiń bastamasymen ashylǵan Nazarbaev zııatkerlik mektepteri eske oralady. Dóńgelek ústel barysynda elimizdiń jalpy bilim beretin oqý oryndaryn Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi oqytý deńgeıine jetkizý máselesiniń qozǵalýy da sondyqtan. Osy maq­satta ázirlenip jatqan zama­naýı baǵdarlamalar men oqy­tý ádistemeleri jan-jaqty tal­qy­lanyp, atalǵan máselelerdi jú­zege asyrýdyń birden bir tetigi – pedagogtardyń biliktiligin arttyrýda jatqandyǵy erekshe ataldy. Elimizdiń «Bilim týraly» Zańynyń 51-baby 2-tar­maq­shasynda pedagog qyzmetkerdiń ǵylymı-zertteý, tájirıbelik-eksperımenttik jumyspen aı­nalysýǵa, pedagogtyq praktıkaǵa jańa ádistemeler men tehnologııalardy engizýge quqyǵy barlyǵy atap kórsetilgen. Bul qazirgi jaǵdaıda pedagogtardyń barynsha básekege qabiletti bolýyna qajetti negiz qalap otyr. Áıtse de, atalǵan máselelerdi jetildirý úshin biliktilikti arttyrý júıesiniń qyzmeti osy baǵytqa baǵyshtalýy tıis. Osy mindetterdi júzege asyrý úshin pedagogtardyń biliktiligin arttyrý júıesiniń mazmunyn jetildirý qajet etiledi. Ondaǵy baǵyttardyń biri – qashyqtyqtan oqytýdy engizý. Qashyqtyqtan oqytý arqyly kez kelgen pedagog ózine qajetti ınnovasııalyq ádis-tásilderdi meńgerýge, ony tájirıbesine engizýge jáne bilim sapasyn arttyrýǵa múmkindik alady. Jahandaný zamanynda aqparattyq qoǵam men bilim berýdi aqparattandyrý jáne elektrondyq oqytý (e-learning) júıesin bilim berý uıymdaryna engizý jaǵdaıynda pedagogtardyń qashyqtyqtan biliktiligin arttyrý eń ózekti máselelerdiń birine aınalyp otyr. Mundaı ózekti máseleni sheshý úshin respýblıkalyq ınstıtýttyń «Menedjment jáne aqparattyq tehnologııalar» kafedrasy IýNESKO halyqaralyq uıymymen birlese otyryp, pedagogtardyń aqparattyq-kom­mýnıkasııalyq quzyrlylyǵyn qalyptastyrý boıynsha mo­dýldik oqý baǵdarlamalaryn ja­sady jáne ony MOODLE ortasynda uıymdastyrýdy usyndy. Sonymen birge Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jarııalaǵan irgeli ǵylymı-zertteý ju­mys­tary boıynsha grantty utyp alý negizinde pedagogtardyń qashyq­tyqtan biliktiligin arttyrýdyń normatıvtik-quqyqtyq bazasy jasalyp, respýblıkadaǵy sha­ǵyn jınaqty mektepterdiń pedagogtary úshin synaqtan ótkizilýde. Árıne, bul rette elimiz pedagogtarynyń búgingi aq­pa­rattyq-kommýnıkasııalyq ıke­mi qaı deńgeıde degen saýal týyndaıdy. Olaı bolsa pedagogtardyń jas erek­she­li­gine sáıkes kelesi faktor­lardy atap ketkim keledi. Júr­gizilgen saýaldama 50 jastan asqan pedagogtardyń kompıýterge beıindigi tómendigin, al 30-45 jastaǵylar aqparattyq-kommýnıkasııalyq ortaǵa tez sińisip ketkendigin kórsetip otyr. Osy faktorlar negi­zinde respýblıkalyq ınstıtýt eýropalyq standartqa sáı­kes pedagogtardyń aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq qu­zyr­lylyǵyn qalyptastyrý boı­ynsha kópvektorlyq modýl­dik baǵdarlama jasady. Baǵdar­lamanyń negizgi ereksheligi sol, munda pedagogtardyń ja­sy­na sáıkes aqparattyq-kommý­nı­kasııalyq quzyrlylyqty qalyp­tastyrýdy kózdeıdi. Jalpy, pedagogtardyń IT-salasyn jan-jaqty meńgerýi úshin kez kelgen pedagog keń jolaqty ınternet jelisine qosylǵan noýtbýkpen qamtamasyz etilýi qajet. Sonda ǵana ol izdene bastaıdy. Olardyń kásibı deńgeıine qoıy­latyn talaptardyń biri retinde aqparattyq-kommý­nı­kasııalyq jáne tehnologııalyq quzyrlylyǵyn qalyptastyrý nor­matıvterin qarastyrý kóz­delgen. Atalǵan úrdister tájirıbege engizilgen jaǵdaıda pe­dagogtyń aqparattyq-kom­mý­nı­kasııalyq quzyrlylyǵyn qalyp­tastyrýǵa tolyq múmkindigi bolatyndyǵy dáleldengen. Bul faktiler pedagogtardyń IT salasyn meńgerýi boıynsha úz­diksiz biliktiligin arttyrýmen qamtamasyz etilgendigin kórse­tedi. Alaıda IT salasynyń dı­na­mıkalyq ózgerisine sáıkes, respýblıkadaǵy 300 myń­ǵa tarta pedagogtyń aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq quzyr­ly­lyǵyn qalyptastyrý bir jylda júzege asyrý múmkin emes. Bul qajettilikti sheshý barysyn­da respýblıkalyq ıns­tıtýt IýNESKO, Maıkrosoft jáne Intel kompanııalarymen birlese otyryp, jumys jasap keledi. Jyl saıyn e-learning jobasyna sáıkes 8000 pedagogtyń AKT boıynsha quzyrlylyǵyn qalyptastyrýmen aınalysýdamyz. Osy jobanyń júzege asýy­na sáıkes Ońtústik Koreıa men An­glııa mamandarymen tájirıbe al­­masyp, biliktilikti arttyrý boı­­­yn­sha memorandýmǵa qol qoı­yldy. On-laın rejimindegi ın­teraktıvtik sabaqtar ótkizý Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlese júrgizilýde. Pedagogtar on-laın rejiminde óz táji­rıbelerin ortaǵa salý men osy rejimde Ulttyq biryńǵaı testke daıyndalý úrdisterin je­tildirip keledi. Sóz oraıy kelgende Qostanaı jáne Batys Qazaqstan oblystarynyń pedagogtary belsendilik tanytyp jatqanyn basa atap ketkendi jón kórip otyrmyn. Joǵarydaǵy atalǵan máselelerdi praktıkaǵa engizý baǵytynda respýblıkalyq ınstıtýtta shaǵyn jınaqty mektepterdiń pedagogtary úshin qashyqtyqtan oqytý kýrstaryn uıymdastyrý jumystary bastalyp ketti. Tipti bul úshin respýblıkalyq ınstıtýtta ınteraktıvtik vırtýaldyq orta jasaldy (www.ripkso.project.kz). Osy ortada respýblıkadaǵy shaǵyn jınaqty mektep ustazdary búgingi kúni qashyqtyqtan biliktiligin arttyrý ústinde. Bilim berý uıymdaryna elek­trondyq oqytý júıesiniń engi­zilýi men ınternet tehno­logııalardyń damýyna baılanysty pedagogtardyń kom­mýnıkasııalyq mádenıeti qan­daı deńgeıde degen saýal týyn­daıdy. Elektrondyq oqytý júıesiniń platformalarymen jumys jasaýda pedagogtardyń áli de bolsa jumys jasaý deńgeıi qalypty dep aıtýǵa bolady. Elektrondyq jýrnal men elektrondyq kúndelikti toltyrý jáne oqýshylardyń bilimin elektrondy túrde tekserý – búgingi pedagogtyń kúndelikti jumysyna tolyǵymen aınalýy tıis. Pedagogtardyń kásibı qyzmetin elektrondyq formatqa aýystyrý jáne biryńǵaı aqparattyq júıeni engizý máseleleri de kó­keıkesti. Pedagogtyń kommý­nıkasııalyq quraldarmen jumys jasaý saýattylyǵy da ózekti másele. Sondyqtan saýat­ty­lyq­ty qalyptastyrýdyń negiz­gi te­tikteriniń biri retinde peda­gog­tardyń telearnalarǵa shyǵýy mádenıetin arttyrý máselesi týyndaıdy. Osy máseleni sheshý barysynda Koreıa Respýblıkasynyń bilim salasy boıynsha úırengen tájirıbemizdi ortaǵa salsam dep otyrmyn. Ońtústik Koreıa elinde 7 telearna bilim salasy boıynsha jumys jasaıdy eken. Atap aıtar bolsaq, Ońtústik Koreıada bilim berý júıesiniń aqparattyq keńistigin keńeıtetin oqytý jáne ǵylymı-kópshilik baǵdarlamalary iri Educational Broadcasting System (EBS) teleradıokompanııasynyń 7 telearnasynan taratylady. Sonymen birge bul elde bilim berý júıesiniń kelesi aqparattyq platformalary: EduNet (oqytý men oqý úshin), EMIS jáne NEIS (basqarý úshin), Cyber Home Learning System (CHLS) (úıden oqytý úshin) qurylǵan. Atalǵan platformalar e-learning oqytý júıesin iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Koreıada biliktilikti arttyrýda «teńbe-teń» oqý ustanymyn keńinen qoldanady, ıaǵnı bilik­tiligin arttyrǵan árbir ustaz óz mektebi men ózge mekteptegi áriptesterine jańa tájirıbesin úıretedi, kásibı máselelerin sheshý úshin Koreıada pedagogtardyń jelilik qaýymdastyǵynyń qorlary belsendi paıdalanylady, al biliktilikti arttyrýda kredıttik júıe qoldanylady, ıaǵnı árbir muǵalim jyl saıyn 8 kredıtti (120 saǵattyq) jınaý qajet. Pedagogtardyń AKT-daıyndyǵyn qamtamasyz etý úshin arnaıy kontent jasaqtalǵan. Elbasynyń Joldaýynda kór­setilgen 7 strategııalyq qadam­nyń biri retinde aldyńǵy jáne bá­sekege qabiletti ulttyq bilim berý júıesin qalyptastyrý – joǵaryda aıtylǵan oılardyń negizgi túıini bolyp tabylady. Balalarymyzdyń boıynda básekege qabilettilik darynyn oıatý úshin aldymen pedagogtardyń sanasyn túbirimen ózgertý qajet. Ustazdar qaýymy únemi izdenis ústinde júrse, ony kórgen balalar da tartyla bastaıdy. Atalǵan sharanyń ótkizilýiniń astarynda osyndaı ıgilikti oıdyń jatqany aıtpasa da túsinikti. Sáýle MUHAMBETJANOVA, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory. ALMATY.