Náp-názik saýsaqtarymen adyrnany syqyrlata tartqan Ajardyń jebesi ondyqqa dóp qadaldy. Kórdińder me degendeı, sapta turǵan balalardy kózben sholyp ótti. Sadaq asynǵan ul-qyzdar túsingendeı bári bas ızesti. Glýbokoe kentinde «Dástúrli sadaq atý» úıirmesin ashqan Ajardyń bul shákirtteri az ýaqyttyń ishinde respýblıkalyq dodalarda top jaryp úlgergen.
Basqa basqa, dál osy Glýbokoe kentinde «Dástúrli sadaq atý» úıirmesi jumys istep tur dep kim oılapty?! Ajar Rahmetqyzyna habarlasqanymyzda «Men týraly emes, shákirtterimniń jetistikterin kórseteıik» degen. Naǵyz ustazǵa tán sóz edi. Aıtsa, aıtqandaı-aq eken. Qaraǵandyda ótken respýblıkalyq jarysta bes birdeı oqýshysy jeńis tuǵyrynan kórinipti. Atqan oǵy múlt ketpeıtin Alısa Mırzanova Gran-prıdi ıelense, Birjan Aıtqalıev jamby atýdan 2-oryndy alǵan. Sonymen qatar Ýlıana Shalýhına, Elızaveta Davydova da jamby nysanasyna tıgizýden júldeli oryndardy qanjyǵasyna baılapty. Al Rasýl Baqythanov put nysanasy boıynsha 3-oryndy enshilegen. Jarys jas erekshelikterine qaraı uıymdastyrylǵandyqtan, qoıylǵan talaptar da ártúrli edi.
– Buǵan deıin úıirmege kerek-jaraqty qoldan jasap otyrdyq. Arnaıy zalymyz da bolmaǵan. Sóıtip júrip, Nur-Sultan qalasynda ótken jarysqa bardyq. Sonda balalar, ata-analar respýblıkalyq deńgeıdi kórip, úıirmege jaýapkershilikpen qaraı bastady. Múmkindikterine qaraı balalaryna ózderi sadaq satyp alyp berdi. Qoldady, qolpashtady. Sóıtip, Qaraǵandydaǵy jarysqa daıyndalyp barǵan edik. Senim aqtaldy. Bes birdeı oqýshym júldeli oraldy, – deıdi jattyqtyrýshy Ajar Tóleýhanova.
Qalaı degenmen, aıadaı ǵana aýyldan alty Alashtyń basy qosylǵan astanaǵa baryp, júldelerdi túgendep qaıtý – ońaılyqpen kelgen olja emes. Ońaı emes dep otyrǵanym, adyrnany ózim de tartyp kórdim. Tartýyn tartqanyńmen, nysanaǵa kózdep turý úshin shydamnyń shydamy kerek. Tarttyń ba, jebeni jibere sal. Myltyq atqandaı, jaıbaraqat kózdep turýǵa bilektiń kúshi bolmasa, beker. Onyń ústine, dástúrli sadaq tartýdyń ózindik ereksheligi bar. Ereksheligi de eptilikke baýlıdy. Iаǵnı attyń ústinde shaýyp kele jatyp sadaq tartqan jaǵdaıda, jebe túsip qalmaıtyndaı ádisti paıdalanady. Odan bólek, nysananyń túr-túri bar. Mysaly, jamby atý saıysynda ushqan jebe jambyny tesip ótýge tıis. Janap ótse nemese tıip, qaıta qulap qalsa, upaıǵa eseptelmeıdi.
Al Ajar Rahmetqyzy dástúrli sadaq atýmen tórt jyldan beri aınalysyp keledi. Áýelgi mamandyǵy – sýretshi, dızaıner.
– 2018 jyly Nur-Sultan qalasyndaǵy Ekspo ǵımaratyndaǵy etnoaýylda ulttyq kıim satýmen aınalysatyn apaıyma kómektesip júrgem. Sol jerde sadaq atýǵa arnalǵan oryn bar-tuǵyn. Qyzyqtym. Tartyp kórdim. Unady. Jebeni salǵanym, adyrnany tartqanym, jebeniń qadalǵany... Bári-bári ádemi kórinis. Sóıtip júrip, Túrik mádenı ortalyǵynyń uıymdastyrýymen ótip jatqan úsh aılyq kýrsqa jazyldym. Ábden meńgergen soń ózime sadaq alyp, aýlada daıyndala bastadym. Biraq turmys quryp, Shyǵysqa kelgen soń sál ýaqyt qol úzip qaldym, – deıdi Ajar Tóleýhanova.
Sál ýaqyt qol úzgenimen, sheberligin joǵaltqan joq. Alǵashynda balalar shyǵarmashylyq úıinde beıneleý ónerinen úıirme ashqanymen, búıiri sadaq atýǵa buryp turǵan edi. Sóıtip, balalar shyǵarmashylyǵy úıiniń dırektory Janna Ismaǵulqyzynyń qoldaýymen «Dástúrli sadaq atý» úıirmesin bastap ketken. Álbette, bastamas buryn jattyqtyrýshy retinde de arnaıy kýrstan ótken. О́zi «hobbıden «profıge» óttim» dep ázildeıdi. Ras, sadaq atýdyń sheberi dese, sheberi eken.
– Dástúrli sadaq atý bizdiń elde endi-endi qolǵa alyna bastady. Al Túrkııada bul sport áldeqaıda damyǵan eken. Osylaı jer-jerlerde úıirmeler ashylsa, ata dástúrimizdiń jańǵyryp, jastarymyzdyń týra joldan taımaýyna septesedi, – dep óz oıymen bólisti jattyqtyrýshy Ajar Rahmetqyzy.
Úıirmede oqýshylar sadaq atyp qana qoımaıdy, aıtqandaı qazaqtyń salt-dástúrimen, sadaqtyń túrlerimen tanysady. Aıta keterligi, jattyqtyrýshy sadaq tartýdyń tehnıkasyn úıretkenimen, kózdeýdi, nysanaǵa dóp tıgizýdi úırete almaıdy. Ol ár balanyń qarym-qabiletine baılanysty. Desek te mergender mektebinde eki jyldaı ǵana jattyǵyp, jarystarda qara úzip júrgen jetkinshekterdiń bolashaqtary zor.
Tarıhshy, etnograf, folklorshy Shoqan Ýálıhanovtyń qarý-jaraqtardy zerttegen eńbekterinde kezdesetin sadaqqa qatysty birqatar termınder:
Sarja – súıekpen áshekeılengen sadaq
Massaty – saýyt buzatyn, tórt qyrly jebemen atatyn aýyr sadaq
Kiris – sadaqtyń kerme baýy, qaıysy
Adyrna – sadaqtyń kermesi
Toz – sadaqqa oralǵan orama qaıys
Qandaýyz – jebe ataýy
Kez – jebeniń quıryǵyndaǵy oıyq
Sarnama – ysqyryp ushatyn jebe
Ulyn – ushy joq jebe.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Glýbokoe aýdany