Energııa resýrstary qaıda ketip jatyr?

2012 jyly elimizde «Energııa únem­­deý týraly» salalyq zań qabyl­­dan­dy. Al 2013 jyldan bas­tap mem­le­­ket­­tik energetıkalyq tizilim­di qa­lyp­­ta­styrý jáne júrgizý qaǵı­da­­lary resmı túrde kúshine endi. Onyń ope­ra­tory – Indýstrııa jáne ınfra­qu­­rylymdyq damý mınıstr­ligine qarasty Elektr energetıkasyn damytý jáne energııa únemdeý ınstıtýty. Memlekettik energetıkalyq tizi­limge engizilgen energııa resýrs­tarynyń iri tutynýshylary jyl sa­ıyn usynatyn derekterdiń negizinde ıns­tıtýt energııa únemdeý jáne ener­gııa tıimdiligin arttyrý boıynsha júrgizilgen is-sharalarǵa baǵalaý, taldaý júrgizedi.

Energııa únemdeý týraly zańǵa sáıkes memlekettik tizilimge engizil­gen kásiporyndar energııa resýrstaryn tutyný kóleminiń jyl sa­ıyn tómendeýin qamtamasyz etýge min­detti. Tizilim sýbektileriniń energııa tutynýyn taldaý kezinde jylyna 100 myń tonnadan astam shart­ty otyn tutynatyn 72 kásip­oryn anyqtaldy. Bul negi­zi­nen taý-ken metallýrgııa ke­she­ni men óń­deý ónerkásibiniń iri kásip­oryn­dary. Olardyń sa­ny mem­ti­zi­limge engizilgen uıym­dar­dyń jalpy sa­ny­nyń nebári 0,8 pa­ıy­zyn qu­raı­dy. Bul sýbek­ti­lerdiń tutyný úlesine mem­lekettik energetıkalyq tizilim sýbek­ti­leriniń energııa resýrs­ta­ryn jalpy tutynýy­nyń 84 paıyzy jáne 2020 jyly el­degi energııa­ny jalpy tutynýdyń 30 pa­ıyzy kiredi.

Memlekettik tizilim sýbektileri tutynatyn negizgi energııa resýrstary tas kómir (tizilim sýbek­tileriniń energııa resýrstaryn jalpy tutynýynyń 51 paıyzy) jáne tabıǵı gaz (21 paıyz) bolyp sanalady.

Iri ónerkásiptik kásiporyndar ótkizgen energııa aýdıti Qazaqstanda energııa únemdeý áleýeti 2,3 mln tonna shartty otyndy quraıtynyn kórsetti. Osy áleýetti iske asyrý kezinde eldiń ishki jalpy ónimdegi energııa syıymdylyǵyn jyl sa­ıyn 4 paıyzǵa tómendetýge bolady. Mysaly, «Qazsınk» JShS ener­gııany tıimdi únemdeý is-sharalaryn engize otyryp, tazartylǵan bir tonna qor­ǵasyn óndirýge jumsalatyn elektr energııasynyń menshikti shy­ǵy­­nyn 25 paıyzǵa tómendetti, al jyl­dyq únem 716 mln teńgeni qura­dy. «KarSement» AQ bir tonna sement óndirýge jumsalatyn elektr ener­gııasynyń menshikti shyǵynyn 10 paıyzǵa azaıtty. Bul rette jyldyq únem 207 mln teńgege teń.

2014 jyldan 2020 jylǵa deıin Qazaqstannyń iri kásiporyndary energııa únemdeý tehnologııalary men energııa tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalarǵa 150 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa saldy. Nátıjesinde 2019 jylǵa qaraı Qazaqstan ishki jalpy óniminiń energııa syıymdylyǵy 2008 jylǵy deńgeıden 33 paıyzǵa tómendedi. 2020 jyly memlekettik tizilim sýbektileriniń jalpy tutynýy taǵy 5 paıyzǵa azaıdy. Atap aıtqanda, ótken jyly energııa tutyný jylyna 58,2 mln tonna shartty otyndy qurady. Onyń ishinde energetıkanyń úlesi 48 paıyzǵa, óńdeý ónerkásibi – 24 paıyzǵa, taý-ken metallýrgııa kesheni 16 paıyzǵa teń.

Elimizde energııa tutyný tómen­degenimen, basqa eldermen salys­tyrǵanda Qazaqstannyń ishki jal­py óniminiń energııa syıymdylyǵynyń kórsetkishi áli de joǵary.

2017 jyly Elektr energetıkasyn damytý jáne energııa únemdeý ıns­tı­týty memlekettik tizilim sýbek­tilerinen aqparat jınaý tetigin avto­mattandyrǵanyn atap ótken jón. Endi kásiporyndar ESQ kómegimen aqparatty portalǵa ózderi júkteıdi. Buǵan deıin ınstıtýt qyzmetkerleri málimetterdi qolmen toltyratyn. Osylaısha derekterdi ózektendirý jumysy jeńildedi.

2021 jyly avtomattandyrylǵan aq­pa­rat­tyq júıe arqyly aqparat usyn­­­ǵan tizilim sýbektileriniń sany tiz­i­­lim­ge engizilgen kásiporyndardyń jal­py sanynyń 91 paıyzyna deıin ós­ti. Qa­zirgi ýaqytta memlekettik ener­ge­tı­­ka­lyq tizilimde 21 516 kásiporyn bar.