Jylý ortalyǵynyń jaı-kúıi qalaı bolmaq?

Oblys pen qalany jylýmen, ja­ry­qpen qamtamasyz etetin negizgi ká­siporyn osy bolǵan soń onyń qa­lyp­ty jumys isteýine bári múddeli. Ká­sip­oryn bıylǵy jylytý maýsy­myn­da bes ret apatty jaǵdaıǵa jol berdi. Byltyr 1 qarashada 12 qazan­dyq­tyń úsheýi isten shyǵyp, jeti aýdandaǵy 145 eldi mekenge jaryq barmaı qaldy. Bul – 37,5 myń adam qarańǵyda qaldy degen sóz. Petropavl qalasynyń ózin­de 12 myń abonent qarańǵyda qal­dy. Bul apat saldary joıylǵan soń jańa jyl­dyń qarsańynda, 25 jeltoqsanda taǵy eki qazandyq isten shyqty. So­­nyń kesirinen úılerge jetetin jylý azaıyp, saqyldaǵan sary aıazda toń­ǵan turǵyndardyń ashy aıǵaıy shyq­ty. Al bıyl 22 qańtarda bolǵan apat­ta bý traktysynyń murjasy tesi­lip, odan shyqqan ystyq býdan kúıik alǵan bir jumysshy aýrýhanada kóz jumdy. Sondaı-aq bıylǵy 20 naý­­ryzda bolǵan apatty búkil res­pýb­lıka halqy estidi. Bıiktigi 150 metr bolatyn tútin murjasynyń biri 60 metrlik bıiktikte jarylyp, jerge qaýsap tústi. Bálenbaı ton­na­lyq kirpishti qoqys qazandyq sehyna qulap, onda jumys isteıtin 38 jastaǵy qyzmetker tunshyǵyp óldi. Osy apattyń kesirinen jumys istep turǵan tórt qazandyq agregattarynyń ekeýi, bes týrbogeneratordyń úsheýi jumysyn toqtatty. Elektr qýatyn óndirý 120 MVt-dan 65-ke, al 70 gra­dýs­tyq ystyq sý 40 gradýsqa deıin azaıyp ketti. Úılerge jetken sýdyń tem­peratýrasy qan jylymnan aspady. Áıteýir rezervtegi qazandyqtar iske qosylyp, halyqtyń aıqaı-shýy azaı­dy.

Bul apattyń sebebi áli tolyq anyq­talǵan joq. Turǵyndar arasynda túrli qaýeset tarap jatty. Sonyń ishin­de dıversııa bolýy múmkin degen boljamdar aıtyldy.

Energetıka mınıstrliginiń bilik­ti mamandary apattyń sebebin anyq­taý­ǵa arnalǵan saraptamanyń alǵash­qy qorytyndysyn jarııalady. Onda tútin murjasynyń boıynda bý qa­zan­dyqtarynyń eń tómengi tem­pe­ra­týra rejimin saqtamaýynyń kesi­ri­nen muz qatyp, sý kondensaty paıda bolýy múmkin delingen. Al otty qatty jaqqanda tútinmen ushqan kú­­kirt sýmen qosylyp qyshqyl paıda bolady. Sol qyshqyl murjanyń be­to­nyn únemi buza berip, aqyry qu­laýǵa soqtyrýy múmkin delingen alǵashqy qorytyndyda. Árıne, bul burynǵy «qatty jelden qulaǵan» dep túsindirilgen sebepke qaraǵanda nanymdy, biraq áli túpkilikti qory­tyn­dy emes.

Mine, osy máseleniń bárinen qu­la­ǵdar bolǵan mınıstr B.Aqsho­la­qov óziniń saparyn JEO-2-niń jumysymen tanysýdan bastady. Onda energetık mamandarmen kezdesip, BAQ ókilderine brıfıng berdi. «Ká­sip­oryn­dy kúrdeli jóndeýge Jol kartasy 18,5 mlrd teńge qajet dep otyr. Biz aksıonerlerge jóndeý jumystary menshik ıesi esebinen bolatynyn es­kert­tik. Tarıfterdiń ósýi múmkin, biraq ol jóndeý jumystarynyń ese­binen emes, kómir men tasymal ju­mys­ta­ry baǵasynyń ósýine baılanysty bolady», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysy JEO-2-niń jón­deý jumystaryna baılanys­ty qyzyljarlyqtardyń kóńilin ornyq­ty­ratyn habar aıtty. Atap aıtqanda, kelesi jylý maýsymy bastalǵanda 9 qazandyq jumys isteıtin bolady. «Paıdalanýdaǵy eki murja 9 qazan­dyq­tyń jumysyn júrgize alady. Qyrkúıek aıynda 7, al qazan aıynda taǵy eki qazandyq qosylady», dedi ol.

Al qulaǵan murjany jańadan sa­lý­ǵa eki jyl ýaqyt qajet eken. Qa­zir onyń irgetasyn kelesi murjaǵa paı­dalanýǵa bola ma, joq pa degen sa­ýal­ǵa jaýap izdelip jatqan kórinedi. «Eger irgetastyń beriktigi anyqtalsa, mur­ja jasaýǵa kirisemiz. Bul týraly anyq aqparatty keıin beremiz», dedi mı­nıstr.

Aıta ketetin bolsaq, osyǵan deıin ob­lys ákimi Qumar Aqsaqalov JEO-2-niń kelesi jylytý maýsymyna da­ıyn bolatynyn jetkizgen. Ol jóndeý ju­mystaryn Temirtaý qalasyndaǵy «QazEnergoMash» korporasııasy atqaratynyn da aıtqan. «Bul kásip­oryn­nyń osyndaı jumystardy atqa­rý­daǵy tájirıbesi úlken. Qazir olar JEO-2-niń agregattaryn jasaýǵa ki­risip ketti», degen edi ákim óziniń Týıt­terdegi paraqshasynda.

16 sáýirden bastap Petropavl qa­la­synda jylytý maýsymy aıaqtal­dy. Bul týraly qala ákimi Bolat Ju­ma­bekov óziniń qaýlysynda aıtyp, mektep, aýrýhana, balabaqshalarda ǵana 8-10 kúndeı jylý bolatynyn jetkizgen. Bul da JEO-2-niń ále­gi­men bolyp jatqan shara. Áıt­pe­se, soltústikte jylytý maýsymy dás­túr­li túrde sáýirdiń sońyna deıin ba­ratyn.

Energetıka mınıstri Bolat Aqsho­la­qov jýrnalısterge arnaǵan só­zin­de kóktemgi dala jumystaryn júr­gi­zý úshin soltústikqazaqstandyq dıqan­dar­ǵa Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, tonnasy 212 myń teńge bolatyn 71 myń tonna janar-jaǵarmaı bólinetinin de jetkizdi. Sonymen birge janar-jaǵarmaı materıaldary naryǵyn reformalaý boıynsha mynadaı sharalar qabyldaý josparlanýda:

- munaı ónimderin óndirý jáne bólý salasynda ashyqtyqty jáne trans­parenttilikti qamtamasyz etý;

- iri tutynýshylarda – «Qaz­Mu­na­ıGaz» UK» AQ bazasynda 150 myń tonna kóleminde jáne «QTJ» AQ bazasynda 50 myń tonna kóleminde munaı ónimderiniń rezervterin qurý;

- Qazaqstan aýmaǵynan avtomobıl kóligimen munaı ónimderin áketýge tyıym salýdy 6 aıǵa uzartý boıynsha buıryqty qabyldaý.

Osylaısha, mınıstrdiń sapary jaǵymdy jańalyqtarǵa toly boldy. Halyq onyń sózine senip, kelesi qysta jylýsyz qalamyz ba degen qor­qynyshynan birshama aryldy. Biraq kúmán tolyq seıilmedi. JEO-2 ak­sıo­ner­leri asa iri kólemde qarajat bólip, kúrdeli jóndeý jasaı qoıar ma eken? Olardyń ózderi bul qalada turmaıdy. Oblystyq jáne qalalyq qoǵamdyq ke­ńes­terde atalǵan másele talaı ret qyzý talqylandy. Tipti JEO-2-ni stra­tegııalyq nysan retinde mem­le­kett­iń qaıtadan óz menshigine alýy jó­ninde jıi másele qoıylýda. Bul sóz­derdiń jany bar. Bireýge kiriptar bol­ǵansha strategııalyq nysan mem­le­kettiń menshiginde bolsa ha­lyqtyń júregi de tolyq ornyna túser edi.

Soltústik Qazaqstan oblysy