Kúndelikti ómirde kópultty kórshilerimizdiń arasynda jıi talqylanatyn taqyryptar bar. Kún jylyna bastasa sýsyz qalatyn kósheler, úp etken jelden jalp etip sóne salatyn jaryq, oıdym-oıdym joldardy jóndeý sııaqty jyl qusyndaı qaıta-qaıta oralatyn máselelerden bólek, mektepten qaıtqan balalardy joldan ótkizbeıtin buralqy ıtter, bir kórshiniń bosap ketken qabaǵan tóbeti, taǵy bir kórshiniń joǵalyp ketken mysyǵy taqylettes jaıttar tirshiligimizdiń ajyramas bólshegi ekenin kópshiligimiz baıqaı bermeımiz.
Bóriniń úıirindeı birigip, shaǵylysyp kóbeıip, qystyń qaqaǵan aıazynan ashyǵyp, ashynyp shyqqan qańǵybas ıtterdiń barlyǵy da bir kezde bizdiń kósheniń turǵyndary asyramaq bolyp alyp kelgen tompaıǵan, súıkimdi kúshikter bolǵany sózsiz. Biraq ol da tirshilik ıesi bolǵannan keıin aýyrady, kóbeıedi, tamaq kerek, artyn tazalaý kerek, emdetý kerek. It, mysyq asyraý da kádimgideı beınet. Jylda úıińizdi marǵaý men kúshikterge toltyryp, kimge tarataryńyzdy bilmeı otyrmas úshin, veterınarǵa aparyp tıisti sharasyn jasatyp alý qajet. Qysqasy, tilin túsinbeımin demeseńiz, úı haıýanattaryn asyraýdyń úlken jaýapkershiligi bar. Odan da úlkeni – obaly men saýaby.
Al kóptegen elde munyń bári zańmen rettelgen. Eger ıtińiz kóshege, saıabaqqa sańǵyp ketse, tıisti qyzmet nájisin birden zerthanaǵa aparyp, kimniń ıtine tıesili ekenin anyqtaıdy da, ile-shala qomaqty aıyppul tóletedi. Sondyqtan ıtińizdiń «qaldyqtaryn» salyp alatyn qalta alyp júrýge tıissiz. О́kinishke qaraı, elimizde ázirge bári kerisinshe bolyp tur. Kez kelgen máseleniń maıda-shúıdesi bolmaıdy. Bizge aınalamyzdaǵy adamdarmen ǵana emes, qorshaǵan orta, tipti ózińiz jaýapkershiligin alǵan kez kelgen tirshilik ıesimen sanasýǵa týra kelmek. Bul bolmaǵan jerde sózsiz tepe-teńdik, izgilik qaǵıdalary buzylady.
Eger osyndaı másele bolmasa, álemge áıgili kınoaktrısa Brıjıt Bardo Prezıdent Q.Toqaevqa hat jazar ma edi?! Qysqa ǵana baıandaǵanda, 2019 jyly Brıjıt Bardonyń Janýarlardy qorǵaý qory Qazaqstan Prezıdentine ashyq hat jazyp, elimizdegi panasyz úı janýarlarynyń quqyǵyn qorǵaýǵa, qamqorlyq kórsetýge yqpal etýin ótingeni este bolar?.. Buǵan bizdegi kisiniń tóbe shashyn tik turǵyzatyn qatygez oqıǵalar túrtki bolǵan. Jappaı demesek te, janýarlardy qorlaýǵa, azaptaýǵa, tipti zorlaýǵa qatysty jantúrshigerlik jaǵdaılardan ózimiz de habardarmyz. Adam atyn jamylǵandar keı jaǵdaıda ıti aýyryp qalsa, qartaısa, ýly jebelermen atqyzady, olar saǵattar boıy azaptanyp óletinin, kórshiniń ıti unamaı qalsa da ıt aýlaıtyndardy shaqyratynyn joqqa shyǵarýǵa bolmas.
Byltyr Brıjıt Bardonyń arnaýly elshisi Brıjıt Olýa Qazaqstanǵa kelip, birqatar óńirdi asyqpaı aralap, kórgen-bilgenin BAQ ókilderimen bólise kele: «Munda jan túrshigerlik jaıttardy, mysaly, ıt pen mysyqty azapqa dýshar etip, ýly jebemen atyp jatqan, aýlap, olardy órtep jatqan kezderdi kórdim, – dedi. – Kórshileriniń ıtterin, tipti óz ıtterin aýyrsa nemese býaz bolsa, óltirip jatqany týraly beınebaıandar jetkilikti. Biz munda adamdar arasynda qorǵaýshysy joq janýarlardyń qamqorshysy bolý úshin keldik. Barlyq jerde, kerek deseńiz Kabýlda da olardy adamgershilik turǵyda zararsyzdandyrady. Bul ádis bıýdjet qarajatyn únemdeıdi ári janýarlarǵa qatysty adamdyq qasıetti saqtaýǵa múmkindik beredi. Qazaqstanda olar jantúrshigerlik jaǵdaıda, qorǵanýǵa, kún kórýge májbúr, sondyqtan olar tistep, qaýyp alýǵa daıyn», degeni esimizde.
Alaıda bul másele áli sheshilgen joq. Pármen bolmaǵan soń, quzyrly mekemeler de túsinikteme bermedi. Esesine aqparattyq saıttardan «Zeınetkerdi talaǵan ıt», «Itti etke ótkizgen», «Qoılardy talaǵan ıtter», «Atbasarda alabaı talaǵan áıeldiń aıaǵyn kesip tastady», «Oqýshyny ıt talap óltirdi, «О́zin ólimge qıǵan ıt» degen jantúrshigerlik habarlardy jıi kóz shalady.
Osylardyń ishinde eń soraqysy – «Mysyq óltirgish áıel» degen taqyryppen taraǵan aqparat. Qulsary qalasynda mysyq kórse ustap alyp óltirip, balkonyna ilip qoıatyn 38 jastaǵy áıeldiń áreketin aqyl-esi bútin adamnyń isine jatqyzýǵa bolmas, biraq sheshesiniń jantúrshigerlik ádeti balalaryna da juǵysty bolǵan. Áli jetetin úı janýaryn kórse, olar da aıamaıdy. Kúshik kórse sýǵa aǵyzady, mysyq kórse tunshyqtyp óltiredi. Árıne, bular Qylmystyq kodekstiń 316-baby boıynsha janýarlarǵa kórsetken qatygezdigi úshin isti bolǵan. Aıtqandaı, Brıjıt Bardonyń arnaýly ókili «ıtterińiz streste ómir súrip jatyr» dep ketken-di. Aınalyp kelgende keýdesinde jany barda, tabıǵat zańy – qaraýsyz úı janýarlary da kóbeıedi, aýyrady, keselder taratady. Eger óshikse, qabaǵan bolsa, bul – olardyń adam- darǵa degen ókpe-renishiniń óteýi.