Byltyr Qazaly aýdanyna jasaǵan saparymyz tús qaıta aıaqtalyp, keri qaraı jınaldyq. Taksı de tez tabyla ketip, salon tolǵasyn jolǵa shyqtyq. Júrgizýshi áńgimeshil eken, kólikti de zyrǵytyp keledi. Kúre joldaǵy kórgenin aıtyp kele jatqan jigittiń sózin úzgim kelmegenmen, kózim sát saıyn sýmańdap kóterilip bara jatqan spıdometr tiline túsip kete beredi.
Osyny sezgen ol: «Alańdamańyz, aǵa, kóz baılanbaı jatyp, Qyzylordanyń shetine iligýimiz kerek. Áıtpese, túnge qaraı kúre jolǵa mal shyǵyp, kedergi kóbeıip ketedi. Ásirese, Jalaǵash, Syrdarııa aýdany tusynda ondaı jaǵdaı jıi qaıtalanyp turady» dedi. Eń qıyny, zyrǵyp kele jatqan kóliktiń aldyn kesip, apatqa sebepshi bolyp jatatyn jylqy men sıyrdyń ıeleri tabylmaı jatady. Jaýapkershilikten jaltarǵandar ózi ósirgen aq adal malyn «tanymaı» qalatyny da jıi kezdesedi.
О́ristegi qaraýsyz maldyń uryǵa ońaı olja bolatyny da belgili. Burnaǵy jyldary órship ketken osyndaı urlyq qazir tómendep keledi. Buǵan polıseılerdiń jergilikti ákimdiktermen birlesip, malǵa baqtashy belgileý, qaraýsyz túlikterdi ýaqytsha ustaý oryndaryn kóbeıtý baǵytyndaǵy uıymdastyrǵan jumystary sep bolǵan.
Jaýapkershilikti sezindirý úshin qaraýsyz júrgen 517 maldyń ıesine Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 408-baby boıynsha ákimshilik shara qoldanylǵan. Sonymen qatar veterınarııa qyzmetiniń ruqsat qujatynsyz mal jáne et ónimderin zańsyz tasymaldaýshy 37 tulǵa ÁQBtK-tiń 406-baby boıynsha ákimshilik jaýapkershilikke tartylýda.
«Qabyldanǵan aldyn alý is-sharalarynyń nátıjesinde urlyqtyń tirkelýi ótken jylmen salystyrǵanda 34,7 paıyzǵa tómendegen. Oblys boıynsha jyl basynan beri 49 mal urlyǵy tirkelip otyr. Bul sıfr 2020 jyldyń esepti kezeńinde – 94, ótken jyly 75 bolǵan», deıdi oblystyq polısııa departamenti Krımınaldyq polısııa basqarmasynyń aǵa jedel ýákili, polısııa maıory Nurtilek Ermahanov.
Urlyqty boldyrmaýdyń birden-bir joly – uqyptylyq. Barymtanyń bar-joǵy bilinbeıtin bala kezimizde maldy padaǵa qosyp, óristen oralǵanyn qoraǵa qamaý bizdiń jumys edi. Qazir aýyldardan ondaıdy baıqamaısyz. Polıseılerdiń aıtýynsha, urlyqtyń 65 paıyzy keshki ýaqytta jaıylymdarda bolady.
Maldy meılinshe baqtashyǵa kelisimshart arqyly baqtyrǵan durys. Bul rette polıseıler Shıeli aýdanyndaǵy Jıdeliaryq aýyly tájirıbesi basqa eldi mekenderge úlgi bolýy kerektigin aıtady. Jıdeliaryqtyń aqsaqaldary bas qosyp, eń áýeli aýylda araq-sharap satqyzýdy tyıady. Odan keıin padashy belgilep, maldaryn aldyna sanap berdi. «Baqtashy bar ǵoı» dep qamsyz jáne júrgen joq. О́zi bekem bolyp, kórshini ury tutpaýdyń amalyn jasap jatyr.
Osydan 2 jyl burynǵy derek oblystaǵy 144 aýyldyq okrýgtiń 35-i ǵana baqtashy ustap otyrǵanyn kórsetken. Qyzylorda qalasy, Qazaly, Qarmaqshy, Shıeli aýdandaryndaǵy aýyldarda ishinara bolsa da óristegi maldy qadaǵalaý bar. Al Aral, Jalaǵash, Syrdarııa, Jańaqorǵan aýdandarynda buǵan múlde kóńil bólinbeıdi dese de bolady.
Quqyq qorǵaýshylar mal urlyǵynyń aldyn alý úshin aýyldyq okrýg ákimderiniń jaýapkershiligin kóterip, ákimdiktiń bir qyzmetkerine baqtashylar jumysyn uıymdastyrýdy júkteýdi usynyp otyr. Tipti turǵyndar arasynan erikti túrde polısııaǵa kómektesetin qurylym jasaqtaý da artyq bolmas edi. Aıtpaqshy, malyn aldyrǵandardyń polısııaǵa kesh habar berýi de qylmystyń der kezinde ashylýyn qıyndatady. Osynyń kesirinen polıseıler kórshiles óńirlerge urlanǵan maldyń túr-túsi týraly baǵyt-baǵdar bergenshe barymtashylar izderin sýytyp úlgeredi.
Esepti merzimde tirkelgen 49 mal urlyǵyn saralaǵan polıseıler 17 fakti boıynsha turǵyndardyń maldary joǵalǵannan keıin 1-6 aı aralyǵynda aryzdanǵanyn aıtady. Tórt derek týraly jylǵa jýyq ýaqyt ótkende aryzdanǵan. Urlyq bolǵanyna jyldan asqanda polıseılerge 2 derek habarlaǵan mal ıeleri bar. Mysaly, bıyl 16 aqpanda Qazaly aýdandyq polısııa bólimine aýdan turǵyny aryzdanyp, 2020 jyldyń qazan aıynyń aıaǵynda maldarynyń jaıylymda joǵalǵandyǵyn kórsetken.
Qazir shúkir, mal qarasy kóbeıdi. Biraq soǵan tańba salyp, qujattandyrýǵa salǵyrt qaraıtynymyz bar. Mysaly, byltyr Aral aýdanyndaǵy qýańshylyqta qyrylǵan 600 bastan astam malǵa ǵana ótemaqy tólendi. Túligi esepke alynbaǵandar eshteńe de ala almady. Polıseılerdiń aıtýynsha, esepke alý urlanǵan jaǵdaıda maldy izdestirýdi jeńildetedi.
Kórsetkish burynǵydan tómen dep kóńil jubatqanymyzben, keı aýyldar urylardan áli de kóresisin kórip otyr. Mysaly, osy aı basynda Jańaqorǵan aýdanyndaǵy Túgisken aýyly turǵyndary narazylyq aksııasyna shyqty. Alpystan astam turǵynnyń maly urylardyń oljasyna aınalǵan aýylda asyl tuqymdy túligin satyp jatqandar da bar.
Qylmysqa qatysy bar degen kúdikpen aýyldyń 4 turǵynyn polısııa qamaýǵa alǵan. Olarǵa qatysty tergelgen 4 qylmystyq istiń 2-eýi sotqa joldanyp, ekeýi aryzdanýshylar keshirimimen óndiristen toqtatylypty.
Aýdandyq polısııa bólimindegiler Túgiskende ótken jyldary oryn alǵan mal urlyqtary boıynsha tergep-tekserý jumystary júrip jatqandyǵyn aıtady. Osyǵan deıin osyndaı 14 fakti anyqtalǵan. Qoradaǵy maldy qoldy qylǵandar kórshi oblystan kelýi múmkin degen joramal da joq emes. Al maly urlanyp ashynǵan jurt «Ádildik joly» qoǵamdyq uıymynyń ókilderine júginip, istiń burmalanbaı, ustalǵan urylardyń tıisti jazasyn alýyn surap otyr.
Qyzylorda