Mustafa О́ztúrik! Bul esimdi gazet oqyrmandaryna tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Sebebi, onyń aty elimiz egemendikke qol jetkizgen alǵashqy jyldardan qazaq jurtymen birge atala bastady. Sol aty ańyzǵa aınalǵan atpal azamattyń qapııada baqılyqqa aınalyp ketkenine de jıyrma jylǵa jýyqtap qalypty. Al Mustafa tiri turǵanynda, bıylǵy kúzde alpys degen asqaraly jastyń asýynan attaǵan bolar edi.
Sonaý 1995 jyldyń kókteminde, Naýryz merekesine týra bir apta ýaqyt qalǵan kezde kúlli qazaq jurtynyń júregin qatty shymyldatyp jibergen qaıǵyly habar jer-álemdi sharlap kete bardy. Naýryzdyń 15-i kúni jalpaq jahanǵa teńdesi joq tarlan qazaq retinde tanylǵan, baba halqymyzdyń baǵy men namysynyń nary atanǵan tulǵa – Mustafa О́ztúrik túsiniksiz jaǵdaıda ómirden kóship júre berdi. Alash jurty taekvondodan álemniń alty dúrkin chempıonynan, sporttyń osy túriniń eń joǵary jetinshi danynyń ıegerinen, atalmysh jekpe-jektiń túrik jáne qazaq jerlerine dánin egýshiden osylaısha kútpegen sátte aıyrylyp qaldy.
Mustafa Qazaqstan táýelsizdik alǵanda syrt jaqtaǵy erekshe qýanǵan qandastarymyzdyń biri boldy. Jáı qýanyp qana qoıa salǵan joq, alǵashqy eleń-alań kezden elimizge kelip, onyń álem aldyndaǵy bedeli men baǵasy ósýine bir kisideı atsalysty. Osynda óziniń atynda mektep ashyp, taekvondodan keıin halyqaralyq jarystarda atoı salatyn talaı shákirtti tárbıeleýge bel sheshe kirisip ketti. Aıbyndy azamattyń osylaı «qazaq» degende ózegin sýyryp berýge bar ekenin aıǵaqtaıtyn derekter jetkilikti.
Sonyń birin Mustafa ózi Túrkııada júrgende túsken kórkem fılmniń kezinde kúltilsiz kórsetedi. Kartınada mynadaı bir epızod bar. О́zimen prototıp ispettes Mustafa degen taekvondoshy jigittiń obrazyn somdaǵan ol bir top qaraqshymen shaıqas kezinde jalǵyz óziniń kópke tótep bere almasyn sezgesin, qur bosqa sheıit bolyp ketpeýdi oılap, qarańǵy bir qýysqa tyǵylyp qalady. Ony ári-beri izdep tappaǵan jendetter basshysy sosyn: «Shyn Mustafa bolsań, shyq!», – deıdi. Mustafa selt etpeıdi. Jendetter taǵy: «Jigit bolsań, shyq beri!», – dep aıqaılaıdy. Mustafada ún joq. Bir kezde tózimi túgesilgen bandıt: «Eı, Mustafa, qazaq bolsań, shyq bermen!», – dep qaıyra daýys qosady. Sol kezde «qazaq» degen násildi bárinen joǵary qoıatyn Mustafa bir ózi jasanǵan jaýǵa qarsy atyp shyǵady. Lentanyń ssenarıı nusqasyna tap osy kórinisterdi óz qolymen kirgizdirgen Mustafa osylaı óziniń qazaq úshin nendeı erlik pen qorlyqqa da barýǵa saqadaı saı ekenin aıǵaqtap beredi.
Al Alashtyń aıtýly uly, arystaı azamaty atanǵan Mustafa О́ztúrik jáıdan-jaı, tekten-tek bulaı bola salǵan joq-tyn. Onyń ata-babasy bir zamandarda Tarbaǵataı taýlarynyń boıyn jaılaǵan qalyń eldiń ókilderi edi. Osynda súıegi naıman ishindegi qarakereı taıpasynan shyqqan onyń ákesi Qaben (Qabyl) Tóleýbaıuly el bastaǵan kósem, sóz bastaǵan sheshen, jaýyryny jer ıiskemegen ataqty palýan bolypty. Anasy Rázııanyń aıtýynsha, onyń bala kezinde el ishinde baılardy kámpeskeleý naýqany bastalyp ketedi de, bir áýlet bir túnniń ishinde tutasymen údere kóship, taýdan asyp, Ulasty ózenin boılaı otyryp, Shyń eline ótip ketipti. Biraq arada jıyrma shaqty jyl ótkende, Qytaı elinde de qyzyldar qyrǵyn salǵan súreń bastalyp, baıjigittiń bir tarmaǵy 50-jyldardyń basynda Túrkııaǵa baryp, turaqtaýǵa toqtam jasaıdy. Osy jolda buryn adam tabany baspaǵan ataqty Taklamakan shólin kókteı ótip, Úndistan shekarasyna jetedi. Joldaǵy qyrǵyn soǵystar men aýrýdan aman qalǵan azyn-aýlaq top kúnderdiń kúninde Pákistan arqyly júre kelip, Túrkııa jerine baryp taban tireıdi.
Qalyń toptan qalǵan jurnaq jurt osylaı Kaıserı qalasynyń túbinen pana tabady. Jergilikti túrikterdiń birden yqylasyna bólengen olar kóp uzamaı jaǵdaılaryn túzeı bastaıdy. Osynda topqa túsip, palýandyǵyn tanytqan Qabendi qardashtar birden baýyrlaryna tartyp, ózimizdiń adam eken degen ısharamen «О́ztúrik» atandyrady. Sóıtip, bul otbasy músheleri osy ataýdy ózderine tek etip alady. Sondyqtan da, 1954 jyldyń kúzinde osynda ómirge kelgen Mustafa birden О́ztúrik atanady. Jasynan zerek te shıraq bolyp ósken ol 16 jasynda Ystambul qalasynda mektep bitirip shyǵady. Sodan keıin arnaıy joldama alǵan 20 qazaq balasynyń qatarynda Taıvanǵa oqýǵa attanady. Bul álemniń túkpir-túkpirinen talantty balalardy jınap, oqytqaly jatqan eksperımentaldy oqý orny eken. Oǵan aqysyz jáne emtıhansyz qabyldanǵan Mustafa bes jylda halyqaralyq qatynastar ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirip shyǵady.
Taıpeıdegi oqý ordasy túrik jerinen kelgen qazaq oǵlanyna bilim nárin egýmen birge, onyń keleshektegi ómir jolyn da birden jańa arnaǵa túsirip jiberedi. Bul bilim mekeniniń bir ereksheligi, onda oqıtyn árbir jas oqýmen qatar, mindetti túrde taǵy bir kásipti meńgerip shyǵýy kerek eken. Bizdiń Mustafa sonyń ishinde koreı jurtynyń áli álemge keńinen tanylyp úlgermegen jekpe-jek kúres óneri – taekvondoǵa bas burady. Oǵan den qoıǵanyna kóp bolmaı jatyp-aq talantty jas álem chempıony da atanyp úlgeredi. Osynda júrip ol altynshy danǵa deıin kóterildi. Taǵy birneshe ret jahannyń juldyzy tuǵyryn jaılady. Keıinirek jetinshi danǵa da qol jetkizdi.
Qazirgi álemde shyǵys jekpe-jek kúresi boıynsha birneshe fılmniń bas keıipkeri retinde kóringen ataqty Brıýs Lıdi bilmeıtin kórermen kemde-kem. Onyń da bul ilimdi Taıvanda alǵany málim. Sodan habardar ár oqyrman Mustafanyń osy dańqty sportshy-aktermen tanystyq tanymy men qarym-qatynastary týraly bilmekke qumartyp turatyny da anyq. Bizdiń buǵan birden aıtarymyz: olar bir-birlerimen óte jaqsy tanys bolǵan. Tipti, ekeýi bir sport zalynda, bir mezgilde, bir ustazdyń qol astynda jattyqqan.
Alaıda, Mustafa kezinde ózine osyndaı suraqtar qoıylǵan kezde, bir aýyq ýaqyt úndemeı qalady eken. Oǵan sol shamada Brıýstiń ómirde joq ekeni áser etse kerek. «Iá, kórdim, – deıdi eken sonda Mustafa kózin azdap muń shalyp. – Kórmek túgili, ekeýmiz bir sanseıden tárbıe alyp, bir mektepke baratynbyz. Oqýymmen qatar, kýng-fý jattyǵýyna qatystym. Brıýspen sonda tanystym. Mektepte, árıne, ony on orap alatyn sheberler bar edi. Biraq akterlikke kelgende bári de Brıýsten asa almady». Endi buǵan qosatynymyz: sol ataqty Brıýs Lı óle-ólgeninshe tórtinshi danmen ketken edi. Al Mustafada, joǵaryda aıtqanymyzdaı, jetinshi – eń sońǵy dan boldy.
Jalpy, talant degenniń ózi san qyrly bolady ǵoı. Sondaı darynnyń dańǵyly ispettes Mustafa óte saýatty, óresi bıik, talǵamy joǵary azamat bolǵan. Sonyń arqasynda, ana tilin qospaǵanda, álemniń alty birdeı tilinde erkin sóılegen. Sonymen qatar, týǵan halqynyń dástúri men saltyn, mádenıeti men dinin asa qatty qurmettegen.
Mustafa Taıvannan keıin aldymen Túrkııada, sosyn Germanııada turaqtap, óziniń atynda mektepter ashty. Keıin osy úrdisti qasıetti Qazaq jerine de ákeldi. Ata-baba jerin qatty qasterlegen abzal azamat 1992 jyly túp tamyry jatqan Tarbaǵataı aýmaǵyna anasyn, enesin, áıeli men ulyn alyp, ushyp keldi. Bul sol zaman úshin úlken jańalyq edi. Marǵasqa Mustafa sol arqyly óziniń babalar jurtymen birge jaratylǵanyn pash etip qaıtty.
Osyndaı atadan asyp týǵan arda ulyn týǵan eli dep árdaıym maqtan etip otyrady. Sonyń aıǵaǵy, respýblıkadaǵy sport súıer qaýym Mustafanyń jasy alpysqa tolatyn shaqty atap ótýdi bastap ketti.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».