Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen keshe palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp ótti. Onda Qylmystyq kodekstiń jobasy jáne qylmys zańnamalaryn jetildirýge qatysty birqatar zańnamalyq ózgerister qaraldy.
Aldymen kún tártibinde Nurlan Nyǵmatýlınniń depýtattyq ókilettigin merziminen buryn toqtatý týraly másele qaraldy. Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy qyzmetine taǵaıyndalýyna baılanysty Májilistiń burynǵy Tóraǵasynyń depýtattyq ókilettigin merziminen buryn toqtatýdy Ortalyq saılaý komıssııasy usynǵan-dy. Daýys berý nátıjesinde ol oń sheshimin taýyp, arnaıy qaýly qabyldandy.
Budan keıin depýtattar ruqsat berý, terrorızmge qarsy is-qımyl jáne bıýdjet zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha birqatar zańdyq qujattar jobasyna qorytyndy ázirleý merzimin anyqtap, tıisti komıtetterge bekitip berdi.
Al Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksiniń jobasy ekinshi oqylymda maquldandy. Zań jobasyn ekinshi oqylymda depýtattar nazaryna usynǵan Májilis depýtaty Nurlan Ábdirov talqylaý barysynda 350-den astam túzetýler men tolyqtyrýlar engizilgendigin jetkizdi.
Onda Májilis depýtattary úshin eń ózekti máselelerdiń biri retinde túrmedegi adamdardyń sanyn azaıtýǵa ekpin berilgeni erekshe ataldy. Sondaı-aq, qoǵamda qyzý pikir týǵyzǵan qamaý jazasynyń joǵary merzimi eki ese, ıaǵnı alty aıdan toqsan táýlikke deıin qysqartylǵany da alǵa tartyldy. Sonymen qatar, Ákimshilik kodeksten Úkimet tarapynan qylmystyq-teris qylyq sıpatynda Qylmystyq kodekske aýystyrýǵa 58 qylmystyq quramnyń 10-y Ákimshilik kodekske keri qaıtarylǵan. Statıstıkalyq málimetterge qaraǵanda, 2013 jyly atalǵan 10 ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń túrleri boıynsha 56 myń azamat ákimshilik qamaýǵa alynǵan eken. Bul – jalpy Ákimshilik kodekstiń Qylmystyq kodekstiń jobasyna engizilgen 58 ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń túrlerin oryndaǵany úshin ákimshilik qamaýǵa alynǵan adamdardyń jalpy sanynyń tórtten úshi. Sonymen birge, keıbir qylmystyq teris qylyq túrleriniń qoǵamǵa qaýiptilik dárejesiniń joǵary emestigi eskerilip, bes qylmystyq teris qylyq túrleriniń quramynan qamaý jazasy alynyp tastalady. Aldaǵy tańda qamaý túrindegi jazany iske asyrýdy júrgizetin Ishki ister mınıstrligi usynys boıynsha qamaý jazasyn 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine engizý qarastyrylǵan. Sondaı-aq, kodeks jobasyndaǵy barlyq múlikti emes, zańsyz jolmen alynǵan nemese tabylǵan aqsha esebinen alynǵan múlikti, qylmystyq quqyq buzýshylyqty jasaǵan quraldardy ǵana tárkileý qoldaý tapty. Bul norma 2018 jyldyń 1 qańtarynan kúshine enetin bolady.
Arheologııalyq jumystardy zańsyz júrgizgeni jáne kórineý jalǵan aqparat taratqany úshin qylmystyq jaýaptylyq belgileý kózdeledi. Terrorızmmen jáne ekstremızmmen baılanysty qylmystar úshin jaýapkershilikti kúsheıtý de nazardan tys qalmaǵan. Bul rette birinshi ret jasalǵan nemese áleýmettik turǵydan osal adamdar jasaǵan qylmysqa qatysty toleranttylyq ustanym keńeıtilip otyr. Esesine aýyr qylmystarǵa, onyń qaıtalanýyna, uıymdasqan qylmysqa pen sot tóreligine qarsylyq bildirýge qatysty sharalar qatańdatylǵan. Qylmystyq quqyq buzýshylyqty birinshi ret jasaǵan kámeletke tolmaǵandarǵa, áleýmettik turǵydan osal adamdardyń basqa da sanattaryna qylmystyq saıasatty yryqtandyrýmen jáne izgilendirýmen qatar, qylmystyń barlyq jańa túrlerine qarsy kúrestiń negizderi qalanǵan, krımınaldyq qyzmettiń belsendiligi baıqalatyn salalarda jazalaý qatańdatylǵan. Jáne de ulttyq kelisim tuǵyryna nuqsan keltirýdiń jáne áleýmettik janjaldardy arandatýdyń kez kelgen áreketi úshin qatań jazalaý qarastyrylǵan.
Sonymen qatar, kún tártibinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da ekinshi oqylymda qoldaý tapty. Depýtat Nurlan Ábdirovtiń aıtýynsha, jasóspirimderge bilim berý, olardy tárbıeleý men demalys sharalary sekildi jáne taǵy da basqa salalarda olarmen jumys isteý múmkindigine shekteý qoıý sheńberin keńeıtý qarastyrylady. Depýtattyń aıtýynsha, ondaı jumystardy kisi óltirgen, bireýdiń densaýlyǵyna qasaqana zaqym keltirgen, jynystyq qol suǵylmaýshylyqqa qarsylyq kórsetken, adam saýdasymen aınalysqan adamdardyń isteýine jol berilmeıtin bolady. Jáne de halyqtyń densaýlyǵyna jáne adamgershilikke qarsy qylmys istegen adamdar da osyndaı shekteýlerge jatady.
Zań jobasymen esirtki men psıhotroptyq zattardyń bara-bar túrleri týraly túzetý engizilgendigi de atalmaı qalmady. Osylaısha, elimizde esirtki zattardyń aınalymynan bólek, olardyń bara-bar túrlerimen kúres te kúsheıtilmek. Depýtattyń málimetine qaraǵanda, esirtkige qatty uqsas zattardyń da adam ómiri men densaýlyǵyna keltiretin zalaly esirtkiden kem túspeıdi. Bul – memleketimizdiń aldyna BUU qoıyp otyrǵan talaptarynyń biri, dedi depýtat N.Ábdirov óz sózinde.
Kún tártibiniń sońǵy máselesi «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».