Ashyq sabaq

Oǵan «Lezgınka» bıi arqaý boldy

Lezgınka – taý halyq­tary­nyń tabandy kúsh-jige­rin kórsetetin ótkir bı. Qany qyzý kavkazdyqtardyń ult­tyq nyshanyna aınalǵan ónerdiń órisi búginde keńeıip, búkil álem bolmasa da, jalpaq jurt lezgınka dese jelkildeı jóneletin ádet tapqan. Ma­hab­bat pen erliktiń bıine aı­nalǵan lezgınkaǵa elimizde de qyzyǵýshylyq tanytýshylar kóp. О́skemendegi oblystyq Dos­tyq úıinde «Vaınah» cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń uıymdastyrýymen ótken ashyq sabaqta lezgınka bıi boıynsha baıqaý ótti. Alty jup qatysqan baıqaýda jas bıshiler sahnanyń sánin keltirip, ózara sheberlik synasty. Jeńimpaz bıshiler baǵaly syılyqtarmen marapattaldy. Cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń tóraıymy Tatıana Kagermanova atalǵan bıdiń tarıhynan qyzyqty mysaldar aıta kele, keıbir derekter boıynsha kavkazdyq er-azamattar lezgınkany sheshýshi urysqa attanar aldynda bılegenin jetkizdi. Kóbinese jigitter bılegendikten, bul adam boıyndaǵy qýattyń, batyldyqtyń, júrektiliktiń jarshysyna arnalǵan óner ispetti áser qaldyrady. Degenmen, qa­zir­gi kezde bıdiń jigittermen birge qyzdarǵa arnalǵan zamanaýı túri de damytylǵan eken. Kóne ańyz-ápsanalar boıynsha, myńdaǵan jyldar buryn aı dese aýzy, kún dese kózi bar has sulýdy kórgen ıngýsh bozbalasy esinen aıyryla ǵashyq bolyp, saz yrǵaǵymen qozǵalǵandaı álgi arýǵa jaqyndaı beredi. Sezimin sart-surt etken qımylymen ańdatyp, sheńber jasaı otyryp, sulýdy aınala qozǵalady. Qyzdyń aldyna kelip tizerlep, ántek basyn kótergende osy bı dúnıege kelgen desedi. Árıne, bıdiń shyǵý tarıhyna qatysty ańyz bul ǵana emes. Shyǵys óńirinde kavkazdyq halyq ókilderi barshylyq. Onyń ishinde oblysta bir jarym myńǵa jýyq cheshen-ıngýsh ultynyń ókilderi turady. Basym bóligi – stalındik qýǵyn-súrgin jyldary osy óńirge deportasııalanǵan, aýyrtpalyqty jergilikti jurt­pen birge kótergen býynnyń urpaqtary. Búginde táýelsiz Qa­zaqstannyń ósip-órkendeýine ózindik úles qosyp kele jatqan bul ulystardyń ulttyq tarıhy men tamyrynan ajyramaýǵa óńirde barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olar Dostyq úıinde cheshender men ıngýshterdiń salt-dástúri men ádet-ǵuryptary týraly túr­li tálimdik sabaqtar, semınarlar, baıqaýlar ótkizip turady. О́s­keleń urpaqqa memlekettik tilmen birge ana tilderin oqytady. Ult tarıhymen sýsyndatady. Atalǵan etnomádenı birlestik jetekshisi T.Kagermanovanyń aı­týynsha, cheshen-ıngýsh or­ta­lyǵynyń músheleri eli­miz­degi, oblystaǵy jáne qaladaǵy mádenı is-sharalarǵa belsendi túrde qatysady. Ásirese, mek­tepter, áskerı bólimder, mem­le­­kettik mekemeler kóptegen merekelik sharalarǵa shaqyryp, «Vaınah» cheshen-ıngýsh shy­ǵar­mashylyq ujymynyń ónerin tamashalaǵandy unatady eken. Aıta ketken lázim, oblysta sheshen-ıngýsh etnomádenı qoǵamy 1991 jyly qurylǵan bolatyn. Atalǵan ortalyqqa 2001 jyldan beri T.Kagermanova jetekshilik etip keledi. Dostyq úıinde ótken ashyq sabaqqa 200-ge jýyq kórermen qatysyp, «Vaınah» ulttyq an­sambliniń ónerpazdary daıarlaǵan keshke kýá boldy. Atalǵan ujym­nyń vokaldyq toby týǵan jer taqyrybyndaǵy patrıottyq án­derdi qazaq tilinde shyrqady. Sondaı-aq, cheshenderdiń  «Nohchık kant» («Cheshen jigiti»), «Nısk belar» («Eger kúsh-qýat bolsa»), «Dýk­ha vaha ho» («Uzaq ómir súr») syndy tanymal ánderin oryn­dady. Taý halqynyń asqabaq qo­syl­ǵan súıikti «hıngalsh» na­ny sııaq­ty ulttyq as túr­lerin ázirleýden baı­qaý uıymdastyrylyp, tur­mystyq jabdyqtar men qol­óner týyndylary qoıylǵan kór­me kelýshilerdiń nazaryn aýdardy. «Vaınah» ansambliniń kór­kemdik jetekshisi Naılıa Ga­nee­vanyń aıtýynsha, cheshen-ıngýshtarmen birge qazaqtyń da ulttyq ónerin nasıhattaıtyn ansambl músheleri gastroldik saparǵa jıi shaqyrtý alady. Olar jýyrda ǵana Taldyqorǵan men Úsharal qalalarynan oral­ǵan eken. Qazirgi kezde ansambl qu­ramynda О́skemen qala­sy boıynsha 40 adam óner kór­setedi. – Búgingi tańda ujymymyzǵa jańa músheler tartý úshin irikteý syndaryn ótkizip jatyrmyz. Jalpy,  lezgınka bıin úırengisi keletinder óte kóp. Bizdiń dás­tú­rimizde balalardy úsh jarym jastan bastap lezgınka bıleýge úıretedi, – dedi N.Ganeeva. Etnomádenı birlestiktiń bel­sendilerin marapattaǵan T.Ka­ger­manova sáýir aıynda Asta­nada ótetin Qazaqstan halqy As­sambleıasynyń kezekti sessııa­syna qyzý daıyndyq júrgizilip jatqanyn jetkizdi. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.