Ýkraınadaǵy qaqtyǵystyń bastalǵanyna eki aıdan asty. Osy merzim aralyǵynda myńdaǵan beıbit turǵyn qaza taýyp, mıllıondaǵan adam bosyp ketti. Qaza tapqan jaýyngerler eki jaqta da az emes. Qıraǵan ǵımarattar men nysandardyń sanynda esep joq. Osy eki aıdyń ishinde ne ózgerdi?
Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın halyqqa úndeýinde Donbasta Ýkraınany demılıtarızasııalaý maqsatynda «arnaıy áskerı operasııa» bastalǵanyn habarlady. Osyny jeleý ótken Reseı áskeri Ýkraınaǵa úsh jaǵynan – soltústik, shyǵys jáne ońtústikten basyp kirdi.
Qaqtyǵystyń alǵashqy kúnderi reseılikter biraz aýmaqty jaýlap aldy. Atap aıtsaq, soltústikte Kıev mańyna deıin keldi. Shyǵysta Harkov mańynda keskilesken urys bastaldy. Ońtústikte Herson qalasyn ıemdendi. Sondaı-aq Marıýpol qalasyn qorshady. Donbastaǵy birneshe shaǵyn eldi mekendi baǵyndyrdy.
Reseı áskeri qansha jerden aryndap kirgenimen, sátsizdikke urynǵanyn aıta ketken jón. Marıýpoldi qorshaýǵa alǵanymen, ony tolyqtaı baǵyndyra almaı otyr. Ras, Reseı qorǵanys mınıstri Sergeı Shoıgý Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınge shahardy basyp alǵany týraly habarlap qoıdy. Biraq is júzinde qala kóshelerinde, atap aıtqanda «Azovstal» zaýyty mańynda áli de keskilesken shaıqas júrip jatyr.
Bastapqyda Reseı áskeri tank kolonnasymen Kıevtiń mańyndaǵy Irpen, Býcha kentterine kelip jetken-tuǵyn. Biraq keıinnen soltústik sheptegi áskerin áketýge májbúr boldy. Kreml bıligi muny Ystanbul qalasynda ótken kelissózderdiń nátıjesi retinde kórsetti.
Degenmen sarapshylardyń aıtýynsha, Máskeýdiń mundaı qadamǵa barýyna atalǵan aımaqta Reseı sarbazdarynyń ońbaı shyǵynǵa ushyraýy áser etken. Sondaı-aq ondaǵy kúshti Ýkraınanyń ońtústik bóligine salyp, eń bolmasa Donbasty tolyq baǵyndyrýdy maqsat etkenin alǵa tartady.
Osy oraıda kim qandaı shyǵynǵa ushyraǵanyn aıta ketsek. Ýkraına qarýly kúshteriniń habarlaýynsha, eki aı ishinde Reseıdiń 22 myńǵa jýyq sarbazy qaza tapqan. Budan bólek, 854 tank, 2 205 brondy kólik, 546 artıllerııalyq qondyrǵy qıratylǵan. 177 ushaq jáne 154 tikushaq, 182 dron qulatylypty. Qıraǵan basqa da tehnıkalar jeterlik. Sonymen qatar sýǵa batqan qaıyqtar, katerler men kemeler sany 8-ge jetti. Munyń arasynda «Saratov» desanttyq kemesi men Qara teńiz flotynyń flagmany «Moskva» da bar ekenin aıta ketken jón.
Ýkraına tarapynan da otanyn qorǵap qaza tapqan sarbazdar qatary az emes. El prezıdenti Volodımır Zelenskıı CNN gazetine bergen suhbatynda 3 myńǵa jýyq jaýyngerdiń qaza bolǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq 10 myńǵa jýyq áskerı qyzmetker jaraqattanǵan. Reseı jaǵy 23 myńnan astam ýkraındy jer jastandyrǵanyn aıtyp otyr.
Soǵys jaǵdaıynda taraptardyń óz shyǵynyn az, qarsylas shyǵynyn kóp etip kórsetetini belgili. Biraq halyqaralyq sarapshylar men Pentagon keltirgen málimetterge súıensek, Ýkraına usynǵan sıfrlardyń shyndyqqa anaǵurlym jaqyn ekenine kóz jetkizýge bolady.
Endi qazirgi jaǵdaıǵa oralsaq. Keıingi birneshe kúnde Reseı sarbazdary Ýkraınanyń qalalaryn zymyrandar men artıllerııa arqyly atqylaýyn kúsheıtti. О́tken beısenbide Reseıdiń syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov Ýkraınanyń shyǵysyndaǵy «áskerı operasııa» jańa kezeńge ótkenin habarlaǵan edi. «Basynda jarııalaǵanymyzdaı, bul Donesk pen Lýgansk respýblıkalaryn tolyq azat etýge baǵyttalǵan. Operasııa jalǵasady. Onyń kelesi kezeńi bastalyp jatyr», dedi S.Lavrov.
BBC agenttiginiń habarlaýynsha, Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonsonmen sóılesip, áskerı kómek jetkizý máselesin talqylaǵan. Memleket basshylarynyń bul máseleni sóz etýi beker emes. Keıingi aptada Batys elderi Ýkraınaǵa aýyr qarý jetkizýge kiristi. Buǵan deıin jeńil qarý túrlerin ǵana berip kelgen memleketter tank, aýyr artıllerııa, gaýbısa sekildi tehnıkalardy jetkize bastady.
Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı Vladımır Pýtınniń Ýkraınaǵa basyp kirýi «basy ǵana» ekenin, sodan keıin Eýropanyń basqa elderin basyp alýdy josparlaǵanyn málimdedi. Ýkraına prezıdentiniń keńesshisi Oleksıı Arestovıch Reseı kúshteri Marıýpol qalasyndaǵy «Azovstal» metallýrgııalyq zaýytyna áýeden shabýyldap jatqanyn atap ótti.
Taıaýda áleýmettik jelilerde Marıýpol qorshaýyndaǵy «Azovstal» metallýrgııalyq zaýytynda túsirilgen vıdeo tarady. Onda áıelder men balalardyń isher asy qalmaǵanyn aıtyp, evakýasııalaý kerek ekenin aıtady. Marıýpol qalasy meriniń kómekshisi senbi kúni josparlanǵan azamattyq evakýasııa alǵa jyljymaǵanyn habarlady. Onyń aıtýynsha, Reseı tarapy jergilikti ýaqyt boıynsha tústen keıin bastalýy tıis evakýasııaǵa kedergi keltirgen.
Reseı áskeri Ýkraınanyń birneshe qalasyn zymyranmen atqylady. Eldiń ońtústigindegi Odessa qalasyna túsken raketadan bes adam qaza taýyp, on segiz adam jaraqat aldy. Reuters agenttiginiń habarlaýynsha, zymyrannyń biri áskerı nysanǵa, ekinshisi turǵyn úıge tıgen.
Aldyńgúni Ýkraına qarýly kúshteri Herson qalasy mańyndaǵy Reseıdiń komandalyq pýnktin artıllerııamen atqylaǵanyn málimdegen. The Guardian gazetiniń habarlaýynsha, sol jerde bolǵan Ýkraınanyń eki generaly qaza tapqan. Taǵy bireýi aýyr jaralanǵan kórinedi.
Ýkraınadaǵy qaqtyǵys bastalǵaly beri AQSh Kıevke kómektesý úshin 3,4 mlrd dollar bóldi. Qarjylyq kómekten basqa, Vashıngton Kıevke áskerı tehnıka, atap aıtqanda, 16 Mı-17 tikushaǵyn, 700-den astam Switchblade snarıadtaryn, 155 mm gaýbısanyń 90-yn bermek.
Sondaı-aq BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń 26 sáýirde Máskeýde V.Pýtınmen, S.Lavrovpen kezdesýi josparlanǵan. Budan keıin 28 sáýirde A.Gýterrısh Ýkraınaǵa barady dep josparlanǵan.