Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstri S. QAIYRBEKOVA.
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2013 jylǵy 10 qazandaǵy №573 buıryǵyna qosymsha
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2009 jylǵy 30 qazandaǵy № 623 buıryǵymen bekitilgen
Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý, konservasııalaý, adamnan adamǵa jáne janýarlardan adamǵa transplanttaýdy júrgizý qaǵıdasy
1. Jalpy erejeler
1. Osy Qaǵıda «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 170-babynyń 8-tarmaǵyn iske asyrý maqsatynda ázirlengen. 2.Osy Qaǵıdalarda mynadaı termınder men anyqtamalar paıdalanyldy: 1) donor - donorlyq qan, onyń komponentteri, ózge de donorlyq materıal (onyń ishinde sháýet, jynys jasýshalary, analyq jasýsha) alý júrgiziletin, sondaı-aq resıpıentke transplanttaý úshin tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý júrgiziletin adam, adamnyń máıiti, janýar; 2) resıpıent – donorlyq qan nemese odan bólingen komponentter jáne (nemese) preparattar quıylatyn, erkektiń nemese áıeldiń donorlyq materıaly (sháýet nemese analyq jasýsha) engiziletin ne donordan alynǵan tinderdi jáne (nemese) aǵzany (aǵzanyń bólikterin) transplanttaý jasalatyn pasıent; 3) mıdyń ólimi – júrek jumys istep turǵanda jáne ókpeni yqtııarsyz jeldetý kezinde tirkeletin mıdyń barlyq qyzmetiniń tolyq jáne birjola toqtatýy. Mıdyń ólimi adam ólimine teńestiriledi; 4) aǵza – belgili bir fýnksııany oryndaıtyn organızmniń bóligi; 5) tin – birdeı qurylymy, fýnksııasy jáne túptegi bar jasýshylar men jasýshaaralyq zattyń jıyntyǵy; 6) alý – resıpıentke transplanttaý maqsatynda donordan tinderdi, bir jáne (nemese) odan da kóp aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý; 7) konservasııalaý – tinderdiń jáne (nemese) aǵzalardyń (aǵzalardyń bólikteriniń) tirshilik áreketin saqtaý maqsatynda ishki jáne syrtqy áserlerden tinderdiń jáne (nemese) aǵzalardyń (aǵzalardyń bólikterin) jasýshylaryn qorǵaýdy qamtamasyz etetin sharalar jıyntyǵy; 8) transplanttaý – tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) organızmniń basqa jerine nemese basqa organızmge aýystyryp salý, sińistirý; 9) transplanttaý brıgadasy – medısınalyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń shtattaǵy qyzmetkerleri bolyp tabylatyn «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerler toby; 10) stasıonarlyq transplanttaýshy úılestirýshi – stasıonardyń shtattaǵy qyzmetkeri bolyp tabylatyn medısınalyq uıymdarda tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) donorlaý dıspetcheri jáne bastamashysy. Stasıonarlyq transplanttaýshy úılestirýshi laýazymyna shuǵyl stasıonarlyq medısınalyq kómek kórsetetin reanımasııa jáne qarqyndy terapııa bólimshesinde jáne basqa bólimshelerge ruqsaty bar renımatolog, hırýrg, nevropatolog, ýrolog jáne basqa mamandyqtar boıynsha biliktiligi bar dárigerler, óńirlik transplanttaý qyzmetin úılestirýshiniń usynýy boıynsha TRÚO basshysynyń buıryǵymen taǵaıyndalady. 11) óńirlik transplanttaýshy úılestirýshi - dáriger – Qazaqstan Respýblıkasynyń oblystyq ortalyqtarynda tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaý salasynda medısınalyq uıymdardyń aýrýhanaaralyq ózara is-qımylyn uıymdastyrýshy dáriger. О́ńirlik transplanttaýshy úılestirýshi laýazymyna qoǵamdyq densaýlyq saqtaý, renımatolog, hırýrg, nevropatolog, ýrolog jáne basqa mamandyqtar boıynsha biliktiligi bar, memlekettik medısınalyq uıymdarda 5 jyldan kem emes jumys ótili bar dáriger TRÚO basshysynyń buıryǵymen taǵaıyndalady. 12) respýblıkalyq transplanttaýshy úılestirýshi – tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplantasııalaý salasynda medısınalyq uıymdardyń qyzmetin úılestirýdi iske asyratyn densaýlyq saqtaý uıymy. Úılestirýdi «Transplanttaý jónindegi respýblıkalyq úılestirý ortalyǵy» (budan ári – TRÚO) iske asyrady.2. Adamnan jáne janýarlardan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý jáne konservasııalaý tártibi
3. Transplanttaý maqsatynda tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alýdy, konservasııalaýdy, transplanttaý brıgadalary nemese «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerler júzege asyrady. 4. Stasıonarlyq transplanttaýshy úılestirýshi medısınalyq uıymdarda áleýetti donorlardy anyqtaýǵa jaýapty, áleýetti donordy anyqtaǵan jaǵdaıda óńirlik transplanttaýshy úılestirýshige birden habarlaıdy. 5. О́ńirlik transplanttaýshy úılestirýshi kún saıyn stasıonarlyq transplanttaýshy úılestirýshilerdiń jumysyn jáne TRÚO-men ózara is-qımyldy baqylaýdy kúndelikti eseptilik nysanyn alý men taldaý arqyly baqylaýdy, áleýetti donordyń nemese resıpıenttiń bolýy týraly kommýnıkasııa quraldaryn (telefondyq jáne faksımaldik baılanystar, ǵalamtor jáne basqa kommýnıkasııalyq quraldar) paıdalana otyryp habarlaýdy júzege asyrady. Áleýetti donordyń bolýy týraly aqparatty alý kezinde óńirlik transplanttaýshy úılestirýshi áleýetti donor anyqtalǵan medısınalyq uıymnyń basshysymen birlesip, 24 saǵattyń ishinde qan úlgilerin jınaý kezinen bastap áýe nemese jer ústi kóligimen, 18-20 gradýstyq Selsıı temperatýrasyndaǵy vakýteınerlerde donordan qan úlgilerin HLA-zertteýdi júzege asyratyn medısınalyq uıymnyń zerthanasyna jetkizýdi uıymdastyrady. 6. Bas mıynyń birjola semýi anyqtalǵannan keıin jáne tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alýǵa donordyń zańdy ókilderinen jazbasha kelisim alǵannan keıin, TRÚO-ǵa kórsetilgen aktýaldyq donor týraly birden habarlaıdy. 7. TRÚO qajet bolǵan jaǵdaıda Sanıtarııalyq avıasııa boıynsha respýblıkalyq úılestirý ortalyǵymen birlesip tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý, konservasııalaý, tasymaldaý úshin «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken transplantattaý brıgadasyn nemese dárigerlerdi aktýaldyq donordyń bolýy týraly aqparatty alǵan kezden bastap 24 saǵattan keshiktirmeı olardy transplanttaý úshin medısınalyq mekemege jetkizýdi qamtamasyz etedi. 8. Máıittik donordan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alýdy júrgizý kezinde sot-medısınalyq sarapshynyń qatysýy «Sot-medısınalyq saraptamany uıymdastyrý jáne júrgizý tártibi týraly nusqaýlyqty bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2010 jylǵy 20 mamyrdaǵy № 368 («Egemendi qazaqstan» gazetinde 2010 jylǵy 22 qyrkúıektegi № 249 (26310) jarııalanǵan, Normatıvtik quqyqtyq aktilerde memlekettik tirkeý tiziliminde N 6305 tirkelgen) buıryǵyna sáıkes júzege asyrylady. 9. Áleýetti donor anyqtalǵan medısınalyq uıymnyń basshysy bas mıynyń birjola semýi anyqtalǵannan jáne qaıtys bolǵan adamnyń týysqandarynan kelisim alǵannan keıin transplanttaý brıgadalaryna nemese «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerlerge tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) kedergisiz alýdy qamtamasyz etedi. 10. Máıittik donordan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alýǵa qarsy aıǵaqty tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý jónindegi transplanttaý brıgadasynyń dárigerleri nemese «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerler stasıonarlyq naýqastyń (donordyń) medısınalyq kartasymen tanysqannan keıin belgileıdi. 11. AITV ınfeksııasyna, merezge, V jáne S gepatıtterine qanǵa zertteý júrgizilmegen, sondaı-aq basqa ınfeksııalyq aýrýlary bar donorlardan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alýǵa, konservasııalaýǵa jol berilmeıdi. 12. Alý rásimi aıaqtalǵannan keıin transplanttaý brıgadasynyń «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerler «Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń bastapqy medısınalyq qujattama nysandaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2010 jylǵy 23 qarashadaǵy № 907 («Egemendi qazaqstan» gazetinde 2011 jylǵy 24 aqpandaǵy № 68-69 (26489-26490) jarııalanǵan, Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde N 6697 tirkelgen)) buıryǵymen bekitilgen № 018/e nysany boıynsha transplanttaý úshin donor – máıitten tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý týraly aktini toltyrady (budan ári – Alý týraly akti). Alý týraly aktiniń bir danasy stasıonarlyq naýqastyń (donordyń) medısınalyq kartasyna japsyrylady jáne alynǵan tinderdiń jáne (nemese) aǵzalardyń (aǵzalardyń bólikteriniń) árbir birligine bir-bir danadan qosa usynylady. Transplanttaý úshin donordan – tiri adamnan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý júzege asyrylǵan jaǵdaıda «Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń bastapqy medısınalyq qujattama nysandaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń mindetin atqarýshy 2010 jylǵy 23 qarashadaǵy № 907 buıryǵymen bekitilgen №TB 033/e nysany boıynsha stasıonarlyq naýqastyń medısınalyq kartasynda tıisti jazbalar engiziledi. 13. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) konservasııalaýdy transplanttaý brıgadasynyń «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerleri olardy alǵannan keıin sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptardy saqtaı otyryp júrgizedi. 14. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterdi) konservasııalaý úshin eritindiler aıyna bir retten jıi emes mıkrobıologııalyq baqylaýǵa jatady. 15. Alynǵan tinder jáne (nemese) aǵzalar (aǵzalardyń bólikterdi) 6-12 saǵat boıy tańbalanǵan jáne temperatýralyq rejimde (0-4 0S) sterıldengen, bıoınerttik, bútin jáne sańylaýsyz jabylatyn konteınerlerge ornalastyrylady. Konteınerlerdi basqa maqsattar úshin paıdalanýǵa tyıym salynady. 16. Eger donordan alynǵan tinder jáne (nemese) aǵzalar (aǵzalardyń bólikteri) transplanttaý brıgadasynyń «jalpy hırýrgııa» mamandyǵy boıynsha sertıfıkaty bar jáne «transplantologııa» mamandyǵy boıynsha qaıta daıarlaýdan ótken dárigerleri transplanttaý úshin jaramsyz bolyp tabylǵanda nemese transplanttaý úshin paıdalanylmasa, onda olardy 1 jumys kúniniń ishinde jaramsyzdyq sebebin kórsete otyryp, patoloanatomııalyq bıýroǵa (bólimshege) patologoanatomııalyq (morfologııalyq) zertteý júrgizý úshin jiberedi. 17. Alý, konservasııalaý jáne transplanttaý prosesinde paıda bolǵan, nemese transplanttaý úshin jaramsyz bolyp tabylǵan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) paıdaǵa asyrý Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 6 naýryzdaǵy № 291 qaýlysymen bekitilgen «О́ndiris jáne tutyný qaldyqtaryn jınaýǵa, paıdalanýǵa, qoldanýǵa, zalalsyzdandyrýǵa, tasymaldaýǵa, saqtaýǵa jáne kómýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalarynyń 60-tarmaǵyna sáıkes júzege asyrylady.3. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý, konservasııalaý, adamnan adamǵa jáne janýarlardan adamǵa transplanttaý tártibi
18. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaýdy beıin boıynsha mamandandyrýdan ótken dárigerler júzege asyrady. 19. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaý qatal medısınalyq aıǵaqtar boıynsha júrgiziledi. 20. Infeksııa juqtyrǵan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaýǵa tyıym salynady. 21. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaý resıpıenttiń, al múmkin bolmaǵan jaǵdaıda onyń jubaıynyń nemese jaqyn týysynyń ne kámeletke tolmaǵan resıpıenttiń nemese sot áreketke qabiletsiz dep tanyǵan resıpıenttiń zańdy ókiliniń jazbasha kelisimimen júzege asyrylady. 22. Resıpıent, onyń jubaıy ne jaqyn týysy nemese kámeletke tolmaǵan resıpıenttiń nemese sot áreketke qabiletsiz dep tanyǵan resıpıenttiń zańdy ókili densaýlyq saqtaý uıymdarynan tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) transplanttaý boıynsha aldaǵy hırýrgııalyq aralasýlarǵa baılanysty onyń densaýlyǵynda oryn alýy yqtımal asqyný týraly tolyq aqparatty talap etýge quqyly. 23. Tinderdi jáne (nemese) aǵzalardy (aǵzalardyń bólikterin) alý men transplanttaýdy júzege asyratyn dárigerler AITV ınfeksııasyna, merezge, V jáne S gepatıtterine alty aıda bir ret tekserip-qaralýǵa jatady. Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2013 jylǵy 30 qazandaǵy Normatıvtik quqyqtyq kelisimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №8866 bolyp engizildi.