Jyraqta júrsek te, júrekten óshpeıdi

«Bilikti mamandarymyz ben bilikti jastarymyz elden ketip jatyr» dep dabyl qaqqanymyzben, sarapshylar munyń álemdik tendensııadaǵy qa­lypty jaǵdaı ekenin aıtady. Shetel­ge brain drain úrdisimen ketip, eki qolǵa bir kúrek tabýdy maqsat tut­qan osyndaı jastardyń biri – Áıgerim.

«Shetelde turyp jatqandaǵy negiz­­gi maqsatymyz – jumys», deı­di ol. Áıgerim Seıtenova 2018 jyly kúıeýiniń jumys babymen Aq­tó­be­den Danııanyń Esberg qala­sy­na qonys aýdarǵan. О́zi qarjyger, kúıeýi munaı salasynda qyzmet etedi. Eki qyzynyń úlkeni Qazaqstanda, kishisi Danııada dúnıege kelgen.

– Elimizdi, jerimizdi esten shyǵar­maı­myz, týǵan-baýyr­lary­myzben jıi baılanysqa shyǵyp, elge jyl sa­ıyn baryp saǵynyshymyzdy basyp qaıtamyz. Erteńgisin oıana salysymen Qa­zaqstannyń jańalyqtaryn oqımyn. Qantarda bolǵan jaǵdaı bizdi qatty alańdatty. Dál sol kezde elge ba­ra­myz degen jospar bar edi, keıinge qal­dyrdyq. Ýkraınadaǵy jaǵdaı jáne onyń Qazaqstanǵa yqpaly da alań­datady. О́zge eldiń álemdik erejege baǵynbas óz saıasaty bolǵanymen elimizge kesiri tıe me degen qorqynysh ta joq emes. Osynyń barlyǵy jaqsy aıaqtalsa eken dep tileımiz, – deıdi Áıgerim.

Áıgerimniń aıtýynsha, Danııa elin­de qazaqtar sany birshama. Bir ǵana Esberg qalasynda on úsh qazaq otbasy turady. Olardyń barlyǵy – jumys babymen kelgen jáne osynda shańyraq qurǵandar.

– Ulttyq meıramdardy únemi birge atap ótemiz. Máselen, bıyl Naýryzda ulttyq taǵamdar da­ıyndap, osyndaǵy qazaqtarmen birge toıladyq. Budan bólek, jyl saıyn Birlik kúninde ulttyq kıimderimizdi kıip, qazaq bıin bılep, ánin shyrqap, óner kórsetip qaıtamyz, – deıdi Áıgerim.

Al Ǵalııa Túrkııaǵa osydan 12 jyl buryn bilim alýǵa baryp, bú­gin­de Ystanbul qalasynyń turaqty turǵynyna aınalǵan.

– 2009 jyly Túrkııa memleke­tiniń shetel­dik stýdentterge bólingen grantyn utyp alyp, magıstratýraǵa kelgen bolatynmyn. Magıs­tra­tý­ra­ny bitirip, elde alty aıdaı boldym da, dokto­rantýra oqýǵa qaıta keldim. Sodan turmys qurdym, sóıtip osy jaqta qalyp qoıdym, deıdi ol.

Ǵalııa Serikqyzy qazir áleýmet­taný mamandyǵy boıynsha doktorantýrada bilim alyp jatyr. Oqýdan bólek salalyq aýdarma jasaıdy. Jol­dasymen bir ul tárbıelep otyr. «Qazaqstanǵa sırek kelgenimizben el­degi oqıǵalarǵa beıjaı qara­maı­myz, alańdaıtyn jaǵdaılar kóp», deıdi Ǵalııa.

Qańtar oqıǵasy, Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵystyń bizge yqpaly sekildi eshkimdi beıjaı qaldyrmaıtyn saıası máseleler meni de alańdatady. Odan bólek elde áleýmettik máseleleler de ýshyǵyp turǵany seziledi.

Áńgimege tartqan qandasymyzdyń biri – Danııar Súndetbaı. AQSh-tyń Kalıfornııa shtaty, Los-Anjeles qala­synda turady. Bilim izdep, ǵy­lymǵa bet burý maqsatymen barǵan ol qazaqtardyń kóp shoǵyrlanǵan jerin ádeıilep tańdap barypty.

– Ulymnyń ana tilin umytpaýyn, eldiń salt-dástúrine jyraqta júrse de qanyq bolyp ósýine erekshe mán berdik. Árıne, Los-Anjeleste ómir súrý, jaǵdaı jaqsy bolǵanymen, az ýaqyttyń ishinde týǵan jerdi saǵynyp úlgerdik, – deıdi ol.

Danııardyń otbasymen AQSh-qa ketkenine bir jyldan asqan. Munda qazaq otbasylary men azamattary óte kóp. Onyń bir bóligi stýdentter bolsa, endi biri – turaqtap qalǵandar. Ishinde jeke kásip ashyp, shaǵyn bıznesin damytyp jatqandar da az emes.

– О́tken jyly Kalıfornııada Qazaq ortalyǵy ashyldy. Munda qazaq tili, Qazaqstan tarıhy sabaǵy, dombyra, sport úıirmesi jumys isteıdi. Qazaq balalaryn boksshy Madııar Áshkeev sportqa baýlyp, bokstyń qyr-syryna qanyqtyryp júr. Barlyǵy tegin. Jaqynda Naýryzdy dúrkiretip toılap óttik. Qazaq ertegilerinen kórinis qoıyp, arqan tartyp, asyq attyq, qazaq ánderin shyrqadyq. Qasıetti Ramazan aıynda kóbimiz oraza tutyp jatyrmyz, kúnde bir qazaqtyń úıinde aýyzashar. Munyń barlyǵyn balalarymyz kórip otyr. Jat jerde júrsek te qazaqy bolmysymyzdan attap ketken emespiz. Sebebi jyraqta júrsek te týǵan jer júregimizde, – deıdi Danııar.

– Kalıfornııada shańyraq quryp, otaý tigip jatqan otandastarymyz da az emes. Betashar, uzatý toılary qazaqtyń jón-joralǵylarymen ótedi, – deıdi Danııardyń zaıyby Sandýǵash.

P.S. Áıgerim men Ǵalııa shetelde turǵylyqty qalýdy josparlap otyrsa, Danııar «kelgen maqsatymdy oryndap, elge qaıtamyn, týǵan jerde qyzmet atqaramyn» deıdi. Áńgime kezinde úsheýinen de elge degen saǵynyshty, týǵan jerge degen jylylyqty baıqadyq...