Azamattyq qoǵamnyń belsendiligi artady

Otyrysqa memlekettik organdardyń ókil­­deri, saıasattanýshylar, qoǵam qaırat­kerleri men «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» sarapshylary qatysty. Eksperttik klýbtyń qatysýshylary referendýmnyń Jańa Qazaqstandy qurý­daǵy negizgi rólin talqylady. Sondaı-aq daýys berý qory­tyndylary eldegi qoǵamdyq-saıası jaǵdaıǵa qalaı áser etetinine taldaý jasady.

Is-sharany júrgizgen «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ bas­qar­ma tór­aǵasynyń keńesshisi Samat Nur­­taza respýb­lıkalyq referendýmǵa to­lyqqandy daıyn­dyq bastalatynyn atap ótti.

Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev 1995 jyldan beri Konstıtýsııaǵa birneshe márte ózgeris engizilgenine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, jańadan usynylyp otyr­­ǵan ózgerister Ata Zańdaǵy keı bap­tar­dy naqtylaý emes. Kerisinshe Parla­menttiń, saıası partııalardyń, sony­men qatar azamattyq qoǵamnyń belsen­diligin arttyrýǵa baǵyttalǵan úlken reforma bolmaq.

«Fýndamentaldy ózgerister engi­­zi­l­mek. Bul asa mańyzdy is dep esep­teı­min. Sol se­bep­ti referendýmnyń bol­ǵany halyqtyń saıa­sı mádenıetin art­tyrýǵa septesedi. Táýel­siz eldiń jańa urpaq­tary ósti. Olar úshin Konstıtýsııaǵa ózge­ris­terge óziniń úlesin, odan bólek óziniń usynystaryn berý múmkindigin aıqyn­daý qazirgi tańda óte ózekti. Bul saıa­sı reformalardy ózgertýde refe­rendým­nyń engizilýi – qoǵamdaǵy saıası-máde­nıetti kóterýge, azamattardyń saıası belsendiligin arttyrýǵa, sonymen qatar saıası arenada kóp­tegen ózgerister ákeletin bastama», dedi E.Beısenbaev.

Senat apparaty basshysynyń orynbasary Maksım Spotkaı óz sózinde bul referendýmnyń ózgeshe bolatynyna senim bildirdi. Onyń aıtýynsha, táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńinde týǵandar tuńǵysh ret osyndaı úlken saıası máselege aralaspaq.

«Keıbir baptarǵa ǵana emes, Konstı­tý­sııanyń árbir úshinshi baby ózgeriske ushy­raıdy. Bul – aýqymdy jumys, aýqymdy reforma dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Sondyqtan Prezıdent osy reforma, osy tolyqtyrýlar men ózgeristerdi tek Par­lament arqyly emes, jalpyulttyq referendým arqyly engizýdi usynyp otyr. Bul – óte mańyzdy saıası sheshimderdiń biri. Jalpy, Jańa Qazaqstan qaǵıdasy – joǵarydan túsken saıası ınnovasııa emes. Bul – shynymen de halqymyzdyń qıyn­dyqtan ótkenin, qaıǵyly qańtar oqıǵasynyń tikeleı nátıjesi dep aıta alamyz. Sondyqtan ádil, demokratııalyq Qazaqstandy qurý – bıliktiń ǵana emes, ha­lyqtyń qajettiligi, ýaqyt talaby», dedi M.Spotkaı.

Spıkerdiń sózine súıensek, naqty baǵyt­­tar saıası júıeni demokratııalandyrý, sýper­prezıdenttik formadan, yq­paldy Parlamenti bar júıege kóshýdi qam­tıdy. Saıalaý júıesin jetildirý, máslı­hat­tardyń rólin arttyrý da mańyzǵa ıe bolmaq.

Amanat partııasy qoǵamdyq saıasat ınstı­týtynyń bas sarapshysy, saıasattanýshy Erlan Ahmedı de Jańa Qazaqstan úshin referendým ótkizýdiń mańyzyna ekpin berdi.

«Jańa saıası mádenıetti qalyptastyrý barysynda, azamattar tikeleı erik bil­dirý arqyly memlekettik qurylystyń mańyzdy máseleleri boıynsha daýys ber­gen kezde tikeleı demokratııa qural­daryn paıdalaný qajet. Men álemdegi eń damy­ǵan on eldiń qatarynda bolatyn demokratııalyq básekeli memleket qura alamyz dep sanaımyn. Saıası reformalarsyz, myqty ınstıtýttarsyz memleket eshqashan tabysty bolmaıdy», dep qorytyndylady spıker.

«QQDI» KeAQ Strategııalyq taldaý to­bynyń jetekshisi Lázzat Nurqatova Prezı­dent­tiń Konstıtýsııaǵa túzetýleri boıynsha res­­pýblıkalyq referendým ótkizý týraly usy­­nysyn qoldady. Onyń aıtýynsha, bul el­diń saıası júıesi men ákimshilik-aýmaqtyq qu­ry­­lymyn aıtarlyqtaı ózgertýge múmkindik beredi.

«Qasym-Jomart Toqaev eldegi barlyq saıası júıeni túbegeıli ózgertýge kiristi. Biz kúshti parlamenti bar prezıdenttik respýblıkanyń tabaldyryǵynda turmyz. Memleket basshysy aıtqandaı: «Biz ártúrlimiz – biz teńbiz» qaǵıdaty saıası jańǵyrýdyń irgeli komponenti degen pikirdi ustanamyz». Saıası júıe men el ómirin jappaı lıberalızasııalaý bastaldy. Memleket pen qoǵam arasyndaǵy qatynastyń ózge de modeli qurylady. Bular Ata Zańnyń jańa redaksııasynda aıqyndalatyn bolady. Halyqtyń ózi Referendým arqyly tańdaý jasaýy durys», dedi L.Nurqatova.