Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasy – toleranttylyqty zertteý ortalyǵy

L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-de elimiz boıynsha tuńǵysh ret ashylǵan Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy kafedrasy osy qoǵamdyq ınstıtýttyń XXI sessııa­syna qyzý daıarlyqpen kel­di. Munda ultaralyq qa­rym-qatynastardy ǵy­ly­mı-saraptamalyq tur­ǵy­dan zertteý jumysyna ji­ti jáne júıeli kóńil bóli­nýde. Osy oraıda Parla­ment Senatynyń depýtaty, atalǵan kafedranyń meń­gerýshisi, professor Ana­tolıı BAShMAKOV jetek­shilik etetin osy kafe­dra ujymy, QHA aty­nan saılanǵan depýtat­tar, etnos­tyq-mádenı birles­tik­terdiń músheleri «bir jeń­nen – qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp» eńbek etip jat­qa­nyn aıta ketken oryndy. Qazaqstan Respýblıkasy – kóp ultty memleket. El Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev atap ót­kendeı «Eń bastysy, kóp ultty Qazaqstan halqy kelisim men tatýlyqta ómir súrýde. Biz osy negizde ǵana damı alamyz». Respýblıka halqynyń sany 17 mln. adamnan asty. 130-dan asa ult ókilderi bar. Olardyń arasyndaǵy kelisim men tatýlyq elimiz úshin sheshýshi mánge ıe. Saıası turaqtylyqtyń tuǵyry da sol kelisim men tatýlyq bolǵandyqtan, Prezıdent te, el bıligi de bul máseleni jiti baqylaýda ustaıdy. 1995 jyly jalpyhalyqtyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Konstıtýsııasy ulttyq problemalardy demokratııalyq negizde sheshýge mindetteıtindigimen erek­shelenedi. Ata Zańǵa sáıkes, Qazaq­stan Respýblıkasynyń azamattaryna quqyq teńdigi, násiline, ultyna, jynysyna, tiline qara­mastan erkindik berilgen. Bas qujat memlekettegi barlyq ult­tyń teńdigi men damýyn birdeı qam­­­ta­masyz etedi. Respýblıkada qa­zaq pen orys teatrlarynan ózge, uı­ǵyr, koreı, nemis kásibı tea­tr­­lary, 500-den astam ulttyq má­de­­nı ujym­dar tabysty jumys isteýde. Budan ózge 1995 jyly Qa­zaq­standa ulttyq saıasatty júzege asyratyn, respýbıkalyq jáne óńirlik, jergilikti ulttyq-máde­nı ortalyqtardyń jumysyn bi­rik­tiretin teńdessiz qoǵamdyq ıns­tıtýt quryldy. Ol – Qazaqstan halqy Assambleıasy. Assambleıanyń ultaralyq ke­lisim men tatýlyqty saqtaýda, ny­­ǵaıtýda mańyzy orasan. Birin­shiden, ol ulttyq saıasat sıpa­tyndaǵy zań jobalarynyń sarap­tamasyna qatysýǵa; ekinshiden, til, mádenıet, salt-dástúrdi jań­ǵyr­týdy maqsat tutqan respýb­lı­kalyq jáne óńirlik etno­má­denı birlestiktermen jumys isteý­ge; úshinshiden, sezder, et­nos­tar festıvalin ótkizýge, ult­tyq buqaralyq aqparat qural­da­ryn damytýǵa, Qazaqstan etnos­tary­nyń tilinde ádebıetter shy­ǵa­rýǵa, shetelderdegi qazaq dıas­po­­ra­­symen qarym-qatynasty ny­ǵaı­týǵa jáne elimizdegi et­nos­tyq top­tardyń tarıhı otanymen baı­­la­ny­syn arttyrýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde Qazaqstan hal­qy Assambleıasy men el Prezı­den­ti­niń ultaralyq kelisimdi nyǵaıtý ba­ǵytyndaǵy bar isteri álemdik qoǵamdastyq tarapynan qoldaý tapty. Halyqaralyq deńgeıde moı­yn­dalǵan uıymdar Qazaqstandaǵy ultaralyq qarym-qatynastyń úı­lesimdiliginen úlgi alatyndaryn aıtady jáne bizdiń táji­rıbeni jiti zertteýge nıetti. She­teldik sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan bıligi eldegi barlyq etnostyq toptardyń múddelerin júzege asyrýda jáne sol arqy­ly etnosaralyq qarym-qaty­nas­tardyń úılesimdiligin qamtamasyz etýde salıqaly saıasat júrgizýde. Sol saıasattyń buljytpaı oryndalýy, azamattyq ınstıtýttar men el halqynyń, Eýropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq uıy­my sekildi halyqaralyq uıym­­dardyń qoldaýy eldegi et­nos­­aralyq qarym-qatynastyń ny­ǵaıa túsýine kóp septigin tıgizýde. Qazaqstanda etnosaralyq qa­rym-qatynastar salasynda irgeli ǵylymı-saraptamalyq jumystar júrgizilýde. Osy oraıda 2013 jyly 28 maýsymda L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-de Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń ashylǵany mańyzdy oqıǵa. Álem­di moıyndatqan ultaralyq tatý­lyq pen dinaralyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisi jetekshi jo­ǵary oqý ornynda ǵylymı-sa­raptamalyq turǵyda zerttele bastady. Kafedraǵa Parlament Senatynyń depýtaty Anatolıı Bashmakov jetekshilik etedi. Kafedranyń basty mindeti – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tájirıbesi men eldegi ultaralyq tatýlyq negizin saraptamalyq birlestikter men ǵylymı qury­lymdardy qalyptastyrý arqyly irgeli zertteýdi júzege asyrý, áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı úderister turǵysynda etnosaıasat máselelerine baılanysty júıeli zerttelgen tu­jyrym qalyptastyrý, etnosaıası zertteýlerdi álemdik tájirıbemen salystyra otyryp zerdeleý, damytý. Kafedrany qurýdaǵy maq­sat – álem tarapynan moıyn­dalǵan etnosaralyq qarym-qa­ty­nastyń qazaqstandyq mode­lin barlyq aýdıtorııalarda, barlyq fakýltetterde, túrli mamandyqtarda oqıtyn stýdentterge nasıhattaýǵa múmkindik beretin ǵylymı-metodologııalyq qordy jasaqtaý, osy baǵyttaǵy memlekettik saıasatty túsindirý úshin depýtattardy, Qazaqstan hal­qy Assambleıasy múshelerin já­ne qoǵam qaıratkerlerin arnaıy shaqyrtyp, barlyq kýrs stýdentterine dáris oqytý. Kafedraǵa júktelgen taǵy bir mindet – Qazaqstan halqy Assambleıasymen jáne etnomádenı birlestiktermen únemi baılanysta bolý, shyǵarmashylyq ujymdar men stýdenttik qozǵalystardyń ózara tájirıbe almasýyna, stýdent jastardyń Qazaqstandaǵy barsha ulttardyń mádenıeti, salt-dástúrimen tanysýyna múmkindik týdyratyn kezdesýler men túrli is-sharalar uıymdastyrý. Kafedra – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń basty alańy, onyń ǵylymı jáne saıası quraly. Sondaı-aq, 2013 jyly EUÝ-de IýNESKO kafedrasy da ashyldy. Eki kafedranyń da maqsat-mindetteri – etnosaralyq qarym-qa­tynasty zertteý jáne stýdent-jastardy toleranttylyq negiz­de tárbıeleý. Kafedra qyz­met­kerleri Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń qyzmetin nasıhattaý maq­satynda Astana qala­synyń joǵary oqý oryndarynyń jastary­men jıi kezdesýler ótki­zip turady. Bir qýanyshtysy, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń atalǵan kafedrasynyń tájirıbesin basqa oqý oryndary da jalǵastyryp ja­tyr. 2014 jyly 1 naýryzda, ıaǵnı QHA qurylǵan kúni S.To­raı­ǵyrov atyndaǵy Pavlodar mem­lekettik ýnıversıtetinde jáne A.Myrzahmetov atyndaǵy Kók­shetaý ýnıversıtetinde dál osyndaı kafedralar ashyldy. Aldaǵy ýaqytta S.Seıfýllın atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtette, Astanadaǵy Ulttyq óner ýnı­ver­sıtetinde, Qyzylorda, Qostanaı jáne t.b. qalalardyń joǵary oqý oryndarynda osyndaı kafedralar ashylady degen jospar bar. L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń qyzmetkerleri QHA ǵylymı-ádistemelik ju­my­syn salalandyrýǵa atsalysýda. Mysalǵa, olar elordadaǵy ǵy­lymı qurylymdarmen, sondaı-aq, úkimettik emes uıymdarmen birlese jumys istep, «Etnostyq toleranttylyqtyń ádistemelik negizderi» atty anyqtamalyq jınaq ázirleýdi qolǵa aldy. Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń aldynda turǵan taǵy bir úlken mindet – 2014 jyly 17 qańtardaǵy Memleket basshysynyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty halyqqa Jol­daýynda usynylǵan otyzdyqqa ený ıdeıasyna qatysty gýmanıstik tujyrymdama ázirleý. Halıl MASLOV, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń dosenti.