Táýelsizdiktiń senimdi tiregi

Qurlyqta – quryshtaı, aspanda – aıbarly, teńizde – tegeýrindi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaev qorǵanys áleýetin nyǵaıtý, áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy múshelerine qol­daý kórsetý memlekettiń bas­ty min­deti ekenin udaıy aıtyp kele­di. Joǵarǵy Bas qolbasshynyń Qarý­ly Kúshterdi damytý jónin­degi tapsyrmalaryn iske asyrý maq­satynda bólimshelerdi qaıta uıym­dastyrý men jaraqtandyrý ju­mys­tary jalǵasýda, áskerlerdi qol­danýdyń jańa ádisteri engizilip jatyr.

Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń áskerı bólimderi men quramalary bastaýyn elimizdiń aýmaǵynda ornalasqan ártúrli keńestik toptardan alady. Búginde bul barlyq mańyzdy baǵytta shoǵyrlanǵan utqyr da, yqsham, jan-jaqty jaqsy jabdyqtalǵan áskerler dep aıta alamyz.

Desanttyq-shabýyldaý ásker­leri­niń elıtalyq bólimsheleri syn­darly sátte jalpy jaýyn­ger­lik tártipte de, basty kúshter­den oqshaý da áreket etip, elimiz­diń ege­mendigin qorǵaýǵa daıyn. Mem­lekettiń áskerı qaýipsiz­digin qam­tamasyz etýdegi kúrdeli min­detter daıyndyǵy myqty áskerı qyz­metshilermen jasaqtalǵan Arnaıy operasııalyq kúshterge júktel­di. Al Áskerı-teńiz kúshterin teńiz shebindegi tegeýrindi tutqa dep aıta alamyz.

Otyz jyl ishinde elimizde ás­kerı kadrlardy daıarlaýdyń leı­te­nanttan generalǵa deıingi kópdeńgeıli júıesi quryldy. Áske­rı mamandar Qurlyq áskerleri­niń áskerı ınstıtýtynda, Radıoelek­tronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýtynda, Áýe qor­ǵanysy kúshteriniń áskerı ıns­tıtýtynda daıyndalady. Qarý­ly Kúshterde sarbazdardyń jaýyn­ger­lik mashyǵy, bólimshelerdiń áskerı tártibi men moraldyq-ja­ýyngerlik jaǵdaıy kóbine baı­la­nysty bolatyn kásibı serjant­tar ınstıtýty engizildi. Respýb­lı­kalyq áskerı mektepter jelisi quryldy.

Qazaqstan áskeriniń bitimgerlik qyzmeti de halyqaralyq arenada úlken bedelge ıe boldy. Biz bul ba­ǵyt­taǵy alǵashqy tájirıbeden ót­ken ǵasyrdyń 90-shy jyldary ót­kenbiz. Qazaqstandyq birikken ba­talonn­yń birneshe aýysymy Tá­jik­standa bolyp, TMD-nyń ońtús­tik shekarasyn qorǵaǵany belgili. Budan keıin Qazbattyń arnaıy bólimshesi Iraktaǵy kópultty koalısııalyq kúshter quramyndaǵy bitimgerlik mıssııasyna qatysty.

Qazaqstandyq áskerı qyzmet­shiler Birikken Ulttar Uıymynyń Nepaldaǵy, Batys Saharadaǵy, Kot-d’Ivýardaǵy jáne EQYU-nyń Grýzııadaǵy mıssııalarynda baqylaýshy retinde qyzmet at­qardy. Qazirgi ýaqytta bizdiń ofı­serler Lıvan men Batys Saha­ra­da bitimgershilik mıssııalaryna qatysyp júr. Bul baǵyttaǵy jumystardyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Almaty oblysy­nyń Tilendıev kentinde bitimger­shilik daıyndyq ortalyǵy ashyldy. Ol jerde saperler men áskerı dárigerlerdi, polıseıler men barlaýshylardy oqytady.

Qazaqstan postkeńestik keńis­tikte alǵashqy bolyp Qarýly Kúsh­t­erde áskerı polısııa organdaryn qurdy. Búginde bul qurylym al­dyńǵy qatarly qarý-jaraq túr­leri­men, arnaıy tehnıkalyq qu­ral­­darmen jáne aqparattyq jú­ıe­lermen tolyqtaı qamtamasyz etilgen.

Armııany turaqty túrde qar­jy­landyrýdy qamtamasyz ete­tin ekonomıkalyq ahýaldyń jaq­sa­rýyna baılanysty oqý-jaýyngerlik qyzmettiń qar­qyn­­dylyǵy artyp, áskerı qyz­met­­shilerdiń turmysy da jaq­sar­dy. Sáýir aıynyń ortasynda Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń keıbir zańnamalyq akti­­lerine áskerı qyzmet jáne arnaý­ly memlekettik organdar qyz­met­kerleri men áskerı qyzmetshi­ler­diń turǵyn úı qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Bul qujat Otan qorǵaýshylardy áleýmettik qamtamasyz etýdi jaqsartýǵa, áskerı qyzmet ótkerý máselelerin retteýge arnalǵan. Atap aıtqanda, zań­da qyzmettik turǵyn úıdi je­ke­shelendirý, aqshalaı ótemaqy alý, turǵyn úıdi jekeshelendirý quqyǵynyń qaıtys bolǵan (qaza tapqan) áskerı qyzmetshiniń otbasy múshelerine aýysýy, qyzmettik turǵyn úıdi qaldyq quny boıynsha nemese óteýsiz jekeshelendirý, áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtary men mindetterin keńeıtý kózdelgen.

Memleket basshysy armııa­ny qarý-jaraq pen áskerı tehnı­kanyń zamanaýı jáne joǵary tehnolo­gııalyq úlgilerimen jabdyqtaý qajettigine basa nazar aýdaryp keledi. Osyǵan sáıkes, áskerlerdiń sapalyq parametrin arttyrý men olardy kezeń-kezeńmen qaıta qarýlandyrý jumystary turaqty túrde júrgizilip jatyr.

Qazirgi qoldanystaǵy saýytty tehnıkalardyń deni keńestik jáne reseılik ónimder. Desek te, Qazaq­standa zamanaýı saýytty dóń­ge­lekti mashınalar shyǵarý oń jol­ǵa qoıylǵan. Budan ózge, zy­my­ran­dyq-artıllerııalyq jáne aýyr ot shashatyn júıeler, radıo­elek­trondyq barlaý jáne kúres keshenderi satyp alynyp jatyr.

Áýe qorǵanysy kúshteriniń de jaı-kúıi el basshylyǵynyń jiti nazarynda. Qazirgi zamanǵy syn-tegeýrinder men qaýip-qaterlerdi eskere otyryp, elimizdiń áýe she­bin kúzetýde jaýyngerlik kezek­shi­likte turǵan bólimsheler qarý-jaraqtyń ozyq túrlerimen ja­raq­tandyrylýǵa tıis. Qaıta qarý­landyrý baǵdarlamasyna sáıkes, Áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleri jańa jáne jańǵyrtylǵan zymyrandyq keshender men radıo­lo­kasııalyq stansalarmen qam­tama­s­yz etildi. Qarý-jaraqtyń je­ke­legen túrlerin jańǵyrtýdy «Qaýip­siz el» ulttyq jobasyn iske asyrý sheńberinde qazaqstandyq kásiporyndar júzege asyryp kele­di. Áýe qorǵanysy kúshteriniń avıa­sııalyq parki qazirgi zamanǵy joı­ǵysh ushaqtarmen, áskerı-kólik ushaq­t­arymen, soqqy berýshi jáne kóliktik-jaýyngerlik tikushaq­tarmen tolyqtyryldy. Sonymen qatar barlaý tapsyrmalaryn oryn­daý, kedergi qoıý jáne jerústi ny­san­daryna dál soqqy berýge ar­nal­ǵan ekpindi-barlaý, barlaý jáne taktıkalyq ushqyshsyz bas­qarylatyn ushý qurylǵylary satyp alyndy.

Jańa Qazaqstan – jańa armııa

Halyqaralyq jaǵdaıdyń shıe­lenisýinen, jańa syn-tegeýrinder men qaýip-qaterlerdiń sıpatynan sabaq ala otyryp, bólimshelerdiń jaýyn­gerlik ázirligi men jaýyn­gerlik qabileti erekshe ózektilikke ıe boldy. Gıbrıdtik soǵystar ja­ýyn­ger­lik daıyndyqta túbegeı­li ózgeristerdi qajet etedi. Búginde Qazaqstan áskeri qorǵanys pen shabýyldaǵy klassıkalyq urys túrlerin qoldanýdan qazirgi qarýly qaqtyǵystar tájirıbesine sáıkes urys daǵdylaryn ıgerýge kóshti. Bul qalalyq, taýly jerlerde aı­tar­lyqtaı utqyr qımyldaıtyn, tehnıkalyq jaǵynan jaqsy jaraqtalǵan, shaǵyn toptardan turatyn zańsyz qarýly toptarǵa qarsy urys túri.

Arnaıy operasııalardy júr­gizý máselelerin pysyqtaý kezin­de basqa da áskerler men áske­rı qurylymdardyń bólimshe­leri­men ózara is-qımyldar men prak­tıkalyq tájirıbe almasý uıym­dastyryldy. Bul tájirıbe rota­nyń eldi mekenderde zańsyz qarý­ly qurylymdarǵa qarsy jaýyn­ger­lik is-qımyldar júrgizý kezinde negiz­gi býyn bolyp qala beretinin kór­setti. Sol sebepti jeke quramnyń da, komandırlerdiń de jyldam óz­germeli jaǵdaılarda senimdi baǵdar alyp, qolda bar kúshter men quraldardy tıimdi paıdalanýy óte mańyzdy bolyp otyr.

Qarýly Kúshterdiń Bas shtaby Memleket basshysynyń tap­syr­malaryn iske asyrý sheń­berin­de jaýyngerlik daıyndyq baǵ­dar­lamasyn qaıta qaraýdy, ásker­lerdi qoldanýdyń jańa tásilderin en­gizýdi qolǵa aldy. Qazirgi ýa­qytta jumys toby basshylyq qujat­tar­dy óńdeýmen aınalysyp jatyr.

Qazirgi zamanǵy qarýly qaq­ty­ǵys­tardyń tájirıbesi men ás­kerı qaýipsizdikke tónetin qa­ter­­­lerdi qaperge ala otyryp, ás­ker­lerdi oqytý baǵdarlamasyna jeke quramnyń jaýyngerlik daǵdylaryn jetildirýge baǵyt­tal­ǵan ózgerister engizildi. Bólim­she­lerdi daıarlaý praktıkasyna qala­da urys júrgizý kezinde qajetti áskerı taktıkalyq atys engizildi.

Bólimshe komandırlerine tóten­she jaǵdaı rejimin qoldaý má­se­leleri boıynsha taktıkalyq sabaqtar ótkizilip turady. Ush­qysh­syz ushý apparattarymen kúres tásilderi ázirlenip, ol jalpy áskerı bólimshelerdi daıarlaý baǵdarlamasyna engizildi.

Budan ózge, jaýyngerlik sa­baqtar barysynda basqa da ás­kerler men áskerı quralym­dardyń bólimshelerimen ózara is-qımyldy úılestirý maqsatynda praktıkalyq tájirıbe almasý júrgiziledi. Bul ózgeristerdiń bári Qarýly Kúshter bólimsheleriniń jeke quramyn oqytý men olardyń jaýyngerlik qabiletiniń deńgeıin arttyrýǵa, qolda bar kúshter men quraldardy tıimdi paıdalanýǵa mol múmkindik beredi.

Prezıdent Jarlyǵymen Qorǵa­nys mınıstrliginiń qurylymynda Arnaıy operasııalar kúshteriniń qolbasshylyǵy quryldy. Biz olar­dy beıbit ýaqytta da, soǵys ýaqy­tynda da qoldana alamyz.

Osy jerde Arnaıy operasııa­lar kúshteriniń komponentteri buǵan deıin, ıaǵnı 2013 jyldan beri Qarýly Kúshterdiń úsh túrin­de bolǵanyn naqtylap ketsek, ar­tyq bolmaıdy. Biryńǵaı qol­bas­shylyqty qurý Arnaıy operasııalar kúshteriniń kúrdeli jáne ja­ýapty mindetterdi oryndaý kezindegi is-qımyldarynyń jedeldigi men tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalyp otyr. Ádette, ózge ásker túrleri men tekterin qoldanýǵa qajettilik ne­ǵur­l­ym tym qymbat sanalǵan jaǵ­daıda utqyr ári oqytylǵan, jaraq­talýy men jabdyqtalýy jaǵynan jaqsy bólimsheler talap etiledi.

Arnaıy operasııalar kúshteri­ne qorǵanys jáne áskerı qaýip­siz­dik jónindegi tapsyrmalardy oryndaý, terrorızmge qarsy ope­ra­sııalarǵa qatysý jáne zańsyz qarý­ly quralymdarǵa qarsy is-qımyl júrgizý júktelgen.

Qorǵanys mınıstrligi bólimshe­lerdiń kúshteri men quraldarynyń quramyn, qolbasshylyqtyń fýnk­sııalary men mindetterin bel­giledi. Qazirgi ýaqytta tikeleı baǵy­nysty bólimderdi jasaqtaý ju­mystary júrip jatyr. Irikteý Qarý­ly Kúshter qatarynda qyzmet etetin áskerıler arasynda ǵana júrgiziletinin aıta ketý kerek.

Sonymen birge basqa kúshtik qurylymdarymen birlesip, arnaıy operasııalardy oryndaýǵa daıyndyqty kúsheıtý úshin shuǵyl uıymdastyrý sharalary qabyl­dandy. Bul jerde baǵynys tárti­bin ózgertý, Arnaıy operasııa­lar kúshteri qolbasshysynyń bas­qar­masyn qurý jeke quramnyń jaýyn­gerlik daıarlyq deńgeıin, olar­dyń dáldigi joǵary qarýmen, barlaý, baılanys quraldarymen jaraqtandyrylýyn arttyrýǵa múmkindik beredi.

Álemde qarqyndy damyp kele jatqan geosaıası shıelenister mem­lekettiń qaýipsizdigin qamtama­syz etetin basymdyqtarǵa áser etti. Joǵarǵy Bas qolbasshy aldymyzǵa ult­tyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý júıesin túbegeıli qaıta uıym­dastyrý mindetin qoıdy. Qarýly Kúshter onyń mańyzdy quramdas bóligi ekenin biz jaqsy túsinemiz.

Uıymdastyrýshylyq, tehnı­kalyq jáne tehnologııalyq deń­geılerde de oń ózgerister bar. Erek­she tapsyrmalardy oryndaýǵa, jedel sheshimder qabyldaýǵa jáne vedomstvoaralyq úılestirýge basa nazar aýdarylatyn áskerlerdiń jaýyngerlik daıarlyq josparlaryna túzetýler engizilýde. Bul jerde áskerlerdi basqarý júıesiniń tıim­diligi kóbinese jaǵdaıdy obek­tıvti taldaýǵa, sandyq tásilderdi engizýge de baılanysty.

Mundaı jaǵdaıda baılanys, radıoelektrondy kúres jáne barlaý quraldary erekshe mánge ıe bolmaq. Biz 2022 jylǵy qarý-jaraq pen áskerı tehnıka satyp alý jos­paryn qaıta qaradyq. Saqtaý obektileriniń qurylysy men paı­dalanylmaıtyn oq-dárilerdi kádege jaratýda kólemdi jumystar atqaryldy.

Bul tapsyrmalardy oryndaý Qarýly Kúshterdiń kadrlyq áleýeti men áskerı bilim sapasyna da qatysty. Bul máseleler Qorǵanys mınıstrligi basshylyǵynyń jiti nazarynda.

Qysqasha qaıyrsaq, bizdiń aldymyzda osyndaı tapsyrmalar tur. Bul mindetterdi sheshý basshylyq quramnan kúsh-jigerdi, dáıekti ári úılesimdi is-áreketterdi talap etedi.

Arys pen Sarykemerdegi jarylystardan týyndaǵan tótenshe jaǵdaılardy qazaqstandyqtardyń qorǵanys vedomstvosymen tyǵyz baılanystyratyny barshaǵa málim. Alaıda paıdalanylmaǵan oq-dárilerdiń máselesi keshe ǵana týyndaǵan joq. Halyqtyń tyǵyz ornalaspaǵanyn eskergen Keńes Odaǵy strategııalyq oq-dáriler qoryn ótken ǵasyrdyń 30-jyldarynan bastap Qazaqstan aýmaǵyna ákele bastady.

Qorǵanys mınıstrligi quryl­ǵan sátten bastap osy oq-dári­ler­di túgendeýmen, olardyń jaram­dylyǵyn tekserýmen, sondaı-aq suryptaýmen jáne ornalastyrýmen aınalysyp keledi. Sonymen birge oq-dárilerdiń bir bóligi áskerı-tehnıkalyq kómek retinde kórshi memleketterge berildi. Qal­ǵan bóligi joıylady nemese odan ári saqtaýǵa jatady.

Sońǵy ýaqytqa deıin oq-dári­lerdi kádege jaratýmen Indýs­trııa jáne ınfraqury­lymdyq damý mınıstrligine baǵynysty uıymdar aınalysty. Arys oqıǵalarynan keıin Qarýly kúshterde qarý-jaraq pen oq-dárilerdi saqtaý obektilerin jetildirý jónindegi keshendi jospar qabyldandy.

Degenmen paıdalanylmaı­tyn oq-dárilerdi kádege jaratý qar­qynyna qarap, Indýstrııa mı­nıstr­­ligine qarasty kásiporyn­dar­dyń shekteýli tehnologııalyq jáne óndiristik múmkindikterinen kóp nárseni ańǵardyq. Sol sebepti Qorǵanys mınıstrligine Indýstrııa mınıstrligi kásiporyndarymen birlesip, paıdalanýǵa jaramsyz jáne odan ári saqtaý úshin qaýipti oq-dárilerdi kádege jaratý jó­nindegi sharalardy oryndaýǵa múm­kindik beretin zańnamalyq ózgerister qabyldaýǵa týra keldi.

Kóktem bastalysymen jumys­tar qaıta jandandy. Bul tehnı­ka­lyq aýmaqty tazartý men arnaıy uıymdastyrylǵan polıgondarda jarylys qaýpi bar zattardy joıý júrip jatqan Arys pen Sarykemerge de qatys­ty. Olardyń ornalasqan jeri jer­gilikti atqarýshy bılik­pen aldyn ala kelisilgen. Jumys­tar­dy bilik­tiligi joǵary jáne prak­tı­ka­lyq tájirıbesi bar, onyń ishin­de sheteldik nusqaý­shy­lar­dyń basshylyǵymen táji­rı­be­den ótken ınjenerlik-saper­­lik bólim­shelerdiń áskerı qyzmet­shileri júrgizedi.

«Qaýipsiz el» ulttyq jobasy sheńberinde eldi mekenderden qaýipsiz qashyqtyqta ornalasqan oq-dárilerdi saqtaýdyń zamanaýı bazalary salynady. Bul aldy­men oq-dárilerdi saqtaýǵa jáne azamattardyń qaýipsizdigi máselelerin ońtaıly sheshýge kómektesedi.

Oq-dárilerdi saqtaý oryndarynda órt qaýipsizdigi sharalary kúsheıtildi. Modýldik órt sóndirý depolary salyndy, jaıtart­qyshtar ornatyldy. О́rt sóndirýge qajetti sý aıdyndary salyndy. Oq-dárileri bar qoımalarǵa avtomatty órt sóndirý júıeleri ornatyldy.

Otandy súıý – mindet, qorǵaý – paryz

Bolashaq jaýyngerlerdi Otanyn súıetin óz eliniń naǵyz pat­rıoty bolýǵa tárbıeleý otbasynan, mektep qabyrǵasynan basta­lady. Bul barlyq memlekettik organ­dardyń, onyń ishinde bilim berý, mádenıet jáne sport mekeme­leri­niń, buqaralyq aqparat qural­darynyń, ardagerler uıym­dary­nyń júıeli jumysyn talap etse kerek. Bul baǵyttaǵy jumys­tar­dyń bári ótken tarıhymyzdy zerdeleýge, atalarymyzdyń Uly Otan soǵysyndaǵy erligin nasıhattaýǵa jáne Jeńistiń qundylyqtaryn baǵalaýǵa arnalýy kerek.

Elimizde memlekettik mereke­ler­diń qarsańynda oqýshylar men áskerge shaqyrylýshylardyń qoǵam qaıratkerlerimen, áskerı qyzmetshilermen jáne Qarýly Kúsh­terdiń ardagerlerimen kezdesý­leri dástúrli túrde uıymdastyry­lyp turady. Olardyń qataryn­da Aýǵan soǵysyna qatysqan, BUU bitimgershilik mıssııalarynyń qu­ramynda otty núktelerde qyz­met etken adamdar da bar.

Respýblıkalyq «Jas sarbaz» áskerı-patrıottyq qozǵalysynyń tárbıelenýshileri aǵa býynnyń dástúrin qurmettep ósip keledi. Búginde bul uıymnyń qatarynda 200 myńnan astam ul-qyz bar. Jyl saıyn solar úshin «Aıbyn» respýblıkalyq áskerı-patrıottyq jıyny ótkizilip turady. Onda ba­lalar ózderiniń zııatkerlik, shy­ǵar­mashylyq qabiletterin, dene daıyndyqtaryn kórsete ala­dy. Patrıottyq tárbıe berý baǵy­tyndaǵy bul jumystar toqtaýsyz júrgizilgeni abzal.

«Qasiretti qańtar» oqıǵalary eldegi patrıottyq tárbıe salasyn­daǵy úlken olqylyqtardy kórsetip berdi. Parlament Májili­siniń otyrysynda El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev kóptegen jas aza­mat­tyń Qarýly Kúshter qata­rynda áskerı boryshyn óteý­den qashatynyn atap ótti. Sony­men birge bizdiń aldymyzǵa «Jas­tary­myzdy áskerı boryshyn óteýge qalaı yntalandyrýǵa bolatynyn biz búkil qoǵam bolyp oılastyrýymyz kerek» degen tapsyrma qoıdy.

Osyǵan sáıkes, Qorǵanys mı­nıstr­ligi birqatar usynys ázirle­genin aıta ketken jón. Atap aıt­qanda, qoldanystaǵy zańnamaǵa ózge­rister engizý múmkindigin qa­ras­­tyrdyq. Onyń ishinde kommý­nal­dyq qyzmetterge aqy tóleý ke­zinde merzimdi qyzmettegi ás­kerı qyzmetshilerdiń otbasy mú­shelerine (merzimdi áskerı qyzmet­ti ótkerý kezeńine) qosymsha jeńildikter berý, merzimdi áskerı qyzmet ótkerý kezeńine kredıtter («kredıttik demalys») boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrý, sondaı-aq bilim berý sektorynda da jeńildikter berý kózdelgen.

Qorǵanys mınıstrliginde jaýynger eldiń ulandaryn ásker qatarynda shyn nıetpen qyzmet etýge daıyndaý jumystary aldaǵy ýaqytta da jalǵasa bermek.

 

Rýslan JAQSYLYQOV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri,

general-leıtenant