Qanapııa ekeýmiz QazMÝ-di 1951 jyly bitirdik. Ekeýmiz de komsomol qyzmetine bardyq. Ol – Ortalyq komıtettiń stýdent jastar bóliminiń meńgerýshisi, al men Frýnze aýdandyq komıtetiniń hatshysymyn. Stýdent kezimizde de aralasyp turdyq. Joldas edik, endi ómirlik dos boldyq. 60 jylda birde-bir ret bir-birimizdi renjitken joqpyz. Jubymyz jarasty. Eshbir ýaqytta sózge kelgen emespiz. Qýanyshta da, renishte de birgemiz. Otbasymyzben aralas-quralaspyz. Áıelderimiz Sálıma men Shámshııa da birimen-biri qatty syılasty. Balalarymyz da (4+4) tatý bolyp erjetti.
Adal eńbek ettik. Qıynshylyǵy da, qyzyǵy da mol ómir súrip kelemiz. Qalaı qartaıǵanymyzdy baıqamaı qalǵan sııaqtymyz. Qanapııa bıyl 90 jasqa keldi, men 87-ge qaradym. Kóńilimiz jas. Biraq aýyramyz.
Jaqyn dostarymyz QazMÝ-di 1950-52 j.j. bitirgen jigitter. Olar Taýman Amandosov, Sháıken Nadırov, Qurmanbek Ábildaev, Qypshaqbaı Baımuratov, Dúısehan Qabdıev, Manash Qozybaev, Sherıazdan Eleýkenov, Jumaǵalı Ysmaǵulov, Syzdyq Mýsın edi. Bizder ár salada, ár dárejede, ár qalada abyroıly eńbek ettik. 50-jyldyń aıaǵynda Almatyǵa shoǵyrlanyp, ártúrli laýazymdy qyzmette boldyq. Sodan beri jubymyz buzylmaı, dostyǵymyz kúnnen-kúnge nyǵaıa tústi.
1961 jyly Taýman Amandosovtyń 40 jasqa tolǵanyn toıladyq. Sol basqosýda qaljyńdap: «Birikken kolhoz quraıyq, atyn «Burynǵy jetim jigit, bolashaq professor Amandosov atyndaǵy «Optımıst» kolhozy» dep qoıalyq» dep kelistik. Jubaılarymyz da qýana qostady. Kolhozdyń mórin, keýdege taǵatyn Amandosovtyń sýreti bar belgisin jasattyq. Ol kezde jalyndap turǵan jas edik. О́mirdiń ystyq-sýyǵyn elemeıtin kezimiz ǵoı. Kolhozymyz ómirli boldy. Kúni búginge deıin irgesi myqty, yrysty. О́sip-óndik. Balaly-shaǵaly boldyq. Qýanyshta da, renishte de birgemiz. Berekeli, tatý-tátti ómir keship kelemiz.
Kolhozymyzdyń predsedateli dúnıeden ótkeninshe Taýman boldy. Qazir – Qanekeń.
Tabıǵattyń, jaratylystyń zańyn kim jeńgen. О́mirden Taýman, Mamyr, Qurmanbek, Qypshaqbaı, Dúısehan, Manash, Jańyl, Salıma, Shámshııalar ótti. Qaıǵyrdyq, joqtadyq... Bárimiz de bir-birimizdiń qaıǵy-qasiretterimizge ortaq boldyq. Jaryq dúnıede qalǵandardyń mindetin durys atqarýǵa atsalystyq, el-jurt aldynda uıatqa qalmaýǵa tyrystyq. Biz úshin olar ózderimen birge Zamandy, bir Dáýirdi kóshirip áketkendeı sezimdemiz. Ortamyz oısyrap qaldy... Árıne, týmaq bar da, ólmek bar. Áıtse de, sony bile turyp, qımas jandarymyzdan aıyrylǵanda qabyrǵamyz qaıysyp, kókiregimiz muń men sherge toldy. Asyl dostarymyzdy saǵynamyz, ańsaısyz, kóńilimiz qulazıdy.
Abaıdyń «Adam ólgen kúni ólmeıdi, umyt bolǵan kúni óledi» degen danalyq sózin basshylyqqa alyp, olardyń eshbirin, eshbir ýaqytta umytpaımyz, árdaıym eske alyp, joqtap otyramyz.
Búginderi «Optımıst» kolhozynyń balalaryn biriktiretin «Úmit» atty kolhozdyń basshysy Taýmannyń uly – Azamat Amandosov.
Qanapııa Ahmetov kolhozymyzdyń, dostyǵymyzdyń rýhanı kósemi. Bul onyń óte taza adamı qasıetiniń, ensıklopedııalyq biliminiń arqasy. Qanapııany biletin jurt onyń azamattyq, ǵalymdyq, ustazdyq beınesin joǵary baǵalaıdy. Ol qyzmettegi iskerligimen qatar ǵıbratty, parasatty, keńóristi kisiliktiń ozyq úlgisi bola bildi, bolyp ta júr.
Qanapııa tirshiliktiń qaı nomınasııasynan bolsa da eń joǵary baǵanyń ıegeri ekenine eshbir kúmán joq dep bilemin.
Qanapııa áke-sheshesinen jetim qalyp, segiz jasynan ákesiniń týysy Seralynyń tárbıesinde boldy. Aǵasyn eshbir renjitken joq. О́negeli, aqyldy ini boldy. 10-shy synypta oqyp júrip, 5-6 synyptarǵa matematıkadan sabaq berdi. Mektepti úzdik bitirdi.
1942-46 jyldary Otan soǵysyna belsendi qatysty. Erlikteri baǵalanyp, marapattaldy. QazMÝ-de oqyp júrip, qoǵamdyq jumystarǵa qatysyp, úlken abyroıdy ıelendi. Ýnıversıtetti úzdik bitirgennen keıin Ortalyq komsomol komıtetinde, Almaty oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp, iskerligi, bilimdiliginiń arqasynda qoǵam qaıratkeri boldy. Oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshiligine barmaı, klassıkalyq bilim alý úshin Máskeýge Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyna oqýǵa ketti.
Akademııada tereń de tııanaqty bilim alyp, oıdaǵydaı dıssertasııa qorǵap, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty bolyp elge oraldy.
Birden Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń bólim meńgerýshisiniń orynbasary bolyp bekitildi. Sodan soń Almaty qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy, oblystyq komıtettiń ıdeologııa máseleleri jónindegi hatshysy bolyp saılandy, óziniń biliminiń tereń ekenin, uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary ekenin dáleldedi. Kommýnıster, halyq razy boldy, abyroıy kúsheıdi.
Odan keıin ǵylymı, ustazdyq jumysqa aýysty. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, Deneshynyqtyrý ınstıtýtynyń rektory, Energetıka ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi boldy. Ǵylymı jáne pýblısıstıkalyq maqalalar jazdy. Ǵylymı konferensııalarda baıandamalar jasady. Professorlyq ǵylymı ataqtyń ıegeri. Barlyq jumysty joǵary dárejede atqaryp, úlken shynaıy abyroıǵa ıe boldy, iskerlik kórsetti.
Qanekeń Salıma Jumabaeva sııaqty ádemi sulý jar súıdi. Ekeýi ónegeli otbasyn quryp, urpaq qyzyǵyn kórdi. Balalary Gúlnar, Gaýhar, Haıdar, Aıdar jáne nemerelerine súıikti de, qadirli áke-ana, ata-áje boldy.
Qanapııa aǵasy Seralynyń balalaryna tamasha shynaıy qamqorshy bola bildi. Olar balalar úıinde bolǵanda, keıde meni de ertip, jıi baryp turdy. Olardyń oqýlaryna, eńbeksúıgish azamat bolýlaryna, otbasyn qurýlaryna jetekshi boldy. Qolynan kelgen kómegin aıamady.
Qýanatynymyz, osynshalyqty uzaq ýaqyt ótse de (50-60 jyl) bir-birimizge degen dostyq sezimderimizdi joǵaltpaǵanymyz. О́tken ýaqyt bir-birimizge degen adaldyǵymyzdyń kepili boldy. Munyń birinshi sebebi, «kolhoz» basshylary Amandosov pen Ahmetovtiń bizderdi bóle-jarmaı, teń baǵalaǵandary, ózara yntymaqtastyra bilgenderi. Ekinshi sebebi, bizdegi dostyqtyń tabıǵı jolmen qalyptasýy. Ádeıilep «men osymen dos bolyp, paıda kóreıin» degen joqpyz. Bir-birimizdi túsindik, turmys taýqymetin jeńe bildik, qadirimizdi baǵaladyq, jarasymdy qaljyńymyzǵa shydadyq. Bizdi ómirdiń ózi jaqyndastyryp jiberdi. Árqaısymyzdyń boıymyzdaǵy ózindik ereksheligimizdi tanyp, baǵalaı bilgenimizden dostyǵymyzdyń ǵumyry osy kúnge deıin jalǵasyp otyr.
Dostyǵymyzda Qanekeńniń úlesi zor. Qanapııa kisilik kelbetimen, qaıyrymdy isimen, ensıklopedııalyq bilimimen, ónegeli ómirimen bizderge úlgi bola bildi, bolyp keledi.
Qysqasy, Qanapııa Ahmetov – iri tulǵa! Ol kimge de bolsa úlgi bolar zııaly azamat.
Orazaı BATYRBEKOV.