Kúrkirep kúndeı ótti ǵoı sol jyldar…

Derekterge súıensek, sol Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalǵan kúnin qosa eseptegende jer betindegi 26-aq kún soǵyssyz ótipti. Iаǵnı adam­zat tarıhynyń qalǵan paraqtarynyń bári tek bir-birine myltyq kezenýinen ǵana turatyn qaıǵyly oqıǵalardan quralady. Árıne, jamandyqty atymen atap, ony kóp eske salǵan durys emes. Alaıda sol qandy qyrǵynda sheıit bolǵan, urpaǵynyń azattyǵy úshin qar jamylyp, muz jastanǵan ata-babalarymyzdyń arýaǵy aldynda bul kúndi bolashaq urpaq eshqashan jadynan óshirmeýi kerek.

Kez kelgen aýyldyń qaq ortasynda aq mármárǵa qashalyp jazylǵan dańq taqtasy bar. Mańdaıshasyna «Eshkim de, eshteńe de umytylmaıdy» dep jazylǵan sol tarıh taq­tasynda ár­qaı­symyzdyń ja­qynymyz jazýly. Biz sol maıdangerdiń órshil rýhynan jaralǵan urpaqpyz. Bizdiń moınymyzdaǵy júk tipti aýyr. Sebe­bi keleshek urpaq sol ákelerimiz ben analarymyz ornatyp ketken ty­nysh­tyqty, alyp bergen azattyqty kúzetýde qalǵýymyzǵa jol joq. 22 maý­symdy biz osy tur­­ǵydan da tilge kóp tıek ete beretin shy­ǵarmyz.

Búginde álemdi aýzyna qara­typ otyrǵan Japonııa mektep baǵdar­la­masynan Ekinshi dúnıejúzilik so­ǵys­tyń tarıhy bar, ózderi basynan ótkergen basqa soǵystar bar, jalpy, qanmaıdan týraly túgelge jýyq derekti alyp tastaǵan. Olardyń oıyn­sha japon hal­qyna jasaǵan ozbyr­lyq, adam­zatqa keltirilgen zar­dap týra­­ly jańa urpaq bilmeýge tıis. Árı­ne, pikir ár alýan. Biraq balany meıirimdilikke, baýyrmaldyqqa, beıbitshilikke tárbıeleý úshin oǵan tek jyly-jumsaq, qyzyldy-jasyldy qyzyq áńgime aıta berý qan­shalyqty oryndy? Ashy dári ǵana ajalǵa qorǵan, aqıqat aıtylýymen ǵana baǵaly. Biz qarǵys atqan qyryq birdiń qos ekisin osy turǵydan jyl sa­ıyn aıtýymyz kerek.

Al Otan soǵysy tarıhyn zerdelegende halyq aldymen aqyn jazýshylaryna júginetini belgili. Sum so­ǵysty kim qalaı jyrlady degende kóz aldymyzǵa biz eki aqyndy eriksiz keltirer edik. Onyń biri – «Ba­tys­tyń bulty qantalap, baqasqan jaý antalap» dep bastap qan maıdandy qyzyl órttiń ishinde júrip jyrlaǵan qazaqtyń daýylpaz aqyny Qasym Amanjolov. So­ǵystyń tutas kartınasyn qa­nyn sorǵalatyp aq qaǵazǵa aıǵyz­daı jazǵan shaıyr jyrlary arqyly biz osynaý oırandy kózimizben kórmesek te, jan dúnıemizben jaqyn sezindik.

«Qosh bol dosym,jaqynym,

Ýaqyt tyǵyz, sóz qysqa.

Ketip bara jatyrmyn,

Surapyl bir soǵysqa», –

dep bastalatyn aqyn óleń­deri osynaý dúnıe­júzilik qyr­ǵyndaǵy qan men jasqa aralas kitap bolyp qattaldy. «Kelemin qaıtyp, óleńimdi aıtyp» deıdi jaýyn­ger jazýshy. «Kúrki­rep kúndeı ótti ǵoı soǵys» deıdi kók naızasy kúmis aıǵa sha­ǵylǵan shaıyr. «Ústinde sur shı­neli, aqsańdaı basyp» eline jeńis týyn kóterip kirdi klassık. Al endi sol soǵystyń sýre­tin dál beınelegen ekinshi sha­ıyr retinde biz erke bulan Qasym­nyń jan joldasy, aqyn Syr­baı Máýlenovti ataımyz. Árıne, qazaqta ǵajap aqyndar jeterlik.

«Degenmen...

Jaýtańdap qarap

dala tur,

Kózjasyn súrtip

jańa bir.

Habarsyz ulyn suraýǵa

Jolyńdy tosyp ana júr.

Qansha úıdiń urlap adamyn,

Qansha úıde sónip

qaldy ottar.

Kórdiń be ulyn ananyń,

Soǵystan qaıtqan

soldattar», –

dep jan dúnıeńdi jaýrata jyr­­laǵan, saı-súıegińdi syr­qyrata jazǵan Syr­a­ǵamyz.

Aýyr da qasiretti kezeńdi qaǵazǵa dálme-dál túsirý úshin aqyn júregine qan­shalyqty qýat qajet? Jalpy, bul aqyn­dar eshqashan soǵysty jyr­ladyq dep oılamaǵan bolýy kerek. Olar ómirdi jyrlady. Al endi ómir­diń eshqashan qy­zyldy-jasyldy qyz­ǵal­daq­tar­ǵa toly bola bermeıtini belgili. Biz kúndeı kúrkirep ót­ken soǵysty umytpaımyz! Biz beı­bitshilik saltanat qur­ǵan ty­nysh aspanymyzdy eshqan­daı bulttyń torlamaýyn ti­leımiz! Bul kúndi biz osy­laı eske ala­myz…

Baımuqan TEMIRBEKULY

Qostanaı