Qazaq tiliniń aqparattyq tehnologııalar keńistigindegi qoldanys aıasyn keńeıtý – memleket aldynda turǵan basym baǵyttardyń biri. Osy oraıda tildik qyzmet kórsetý fýnksııalaryn zamanaýı tehnologııalar kómegimen tıimdi iske asyrýǵa bolatynyna otandyq ǵalymdar júzege asyrǵan joba negiz bolyp otyr. Nátıjesinde, jasandy ıntellektini paıdalaný arqyly daýystyq sıgnaldardy mátinge aınaldyrý múmkindigi paıda boldy.
Aqparattyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýty bas dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary, PhD О́rken Mamyrbaevtyń jetekshiligimen júzege asqan IT joba qazaq tilin tehnologııa tilimen baılanystyra otyryp, dybystaný úrdisin jeńildetýge múmkindik beredi. Qazirgi kezde granttyq qarjylandyrý baǵdarlamacy aıasynda júzege asqan jobaǵa álemdik kompanııa qyzyǵýshylyq bildirip otyr.
О́rken Mamyrbaev doktorantýrada oqyp júrgende osy jobany iske asyrý týraly oıy bolǵanyn aıtady. Ýaqyt óte qoǵamda oǵan degen qajettilik arta tústi. Al dıssertasııalyq jumys barysynda jobany damyta kelip, sóıleý úrdisine qosymsha jasap shyǵarý qajettigi týyp otyr. Nátıjesinde, 8 ǵalymnan turatyn jumys toby granttyq jobalar konkýrsyna qatysyp, jasandy ıntellekti arqyly sóıleýtaný úrdisin júzege asyrǵan bolatyn. О́.Mamyrbaevtyń aıtýynsha, eki bólimnen turatyn, ıaǵnı onlaın, oflaın jumys isteıtin qosymsha jasap shyǵarýdyń tehnologııalyq turǵydan óz qıynshylyqtary bar. Dybystardy mátinge aınaldyrý, ıaǵnı júıeni túzýdegi basty másele sóıleý korpýsy derekterin ázirleýmen baılanysty. Derekter kóbeıgen saıyn neırojúıe úshin kez kelgen sózdi oqý múmkindigi keńeıe túsedi. Eger korpýs az bolsa onda keıbir sózderdi oqý qıynǵa túsedi. Kazak ASR daýystyq sıgnaldardy tanyp qana qoımaı, mátinge aınaldyrýymen erekshelenedi. Mysaly, orys, aǵylshyn, qytaı kóp resýrsty tilderge jatatyn bolsa, qazaq tili az resýrsty til. Sondyqtan oǵan qatysty kóptegen sóıleý málimetterin jınaýǵa týra keldi. Sóıleý málimetterin jańalyqtardan, habarlardan, ádebı janrlardan jınap, sóıleý korpýsy quryldy. Bastapqyda 32, 76 saǵattyq korpýs jınaqtalǵan bolsa, kelesi úsh jyldyqta bul kórsetkish 2 myńǵa jetti. Nátıjesinde, sóıleýtaný úrdisi sapasy jaǵynan jaqsara túsken. Osylaısha korpýs qurylǵannan keıin baryp qosymsha jasaýǵa kóshtik», deıdi О́.Mamyrbaev.
Ári qaraı baǵdarlama quratyn jastarmen jumys, testileýden ótkizý, server sııaqty birqatar qajettilikter týdy. Birneshe satydan ótkennen keıin baryp, jobany ári qaraı damytýda, birinshiden, ǵylymı jaǵyna asa mán berildi. Ol ártúrli modeldeý, esepteý, eksperıment jasaýmen, halyqaralyq Scopus, Science jýrnaldarynda maqala jarııalaý, konferensııalarda baıandama jasaýmen baılanysty boldy. Nátıjesinde, osy model negizinde qosymsha ázirlendi.
Al kelesi kezeń Kazak ASR tildik modeldi tanymal etýmen baılanysty. Bul úshin telegramm, ýatsap sııaqty áleýmettik jelilerde jarııalaý qajet. О́.Mamyrbaevtyń aıtýynsha, Telegram-da chat-bot tegin qosymsha júıesin jasap shyǵarý asa qıyndyq týǵyzbaǵan. Osy arqyly jobanyń tanymaldyǵy arta túsedi ári kommersııalanýyna da jol ashylady. Endigi múmkindik jobany jetildirip, toolbox jasap, ýatsap júıesine engizý. Ekinshi jasalyp jatqan «mıtıng» qosymshasy eki-úsh adam kezdeskende, avtomatty túrde hattama turǵyzatyn júıe bolady. Qurylǵy eki túrli daýysty avtomatty túrde tanıdy jáne eki bólikte qazaq tilindegi mátinin kórsetedi. Mundaı mıkrofon aqparatty mátin túrinde saqtaý qajet bolýy múmkin jınalystar kezinde hattamalar toltyrý úshin paıdaly.
Kommersııalyq negizde damytý kózdelip otyrǵandyqtan, qazirgi kezde bul jobaǵa Philips usynys jasady. Jańa júıe men Philips dıktofonyn paıdalana otyryp, avtomatty túrde qazaqsha sóılem barysyn tanyp protokol qurý kózdelgen. Qazir Philips ónimderine qazaq tilinde sóıleýdi taný tehnologııasyn engizý boıynsha qujat ázirlenip, seriktestik pen ónimdi odan ári jetildirý jumystary jalǵasyn tabýda.
ALMATY