SONALY MEN SÁNIIа

Qandaı oqý ornynda bolsa da ónerli jastardy ustazdary jaqsy kóredi. Rýdnyı áleýmettik-gýmanı­­­tarlyq kolledjinde oqyp júrgende Sánııa Aýshýmenova belsendi stýdent boldy. О́zi poezııany janyndaı jaq­sy kóretin aqynjandy qyz myń buralyp bıleıdi. Sportyńnan da qalyp jatqan joq, ózi oqý ozaty. Ádette, mundaı jastar dıplom alarda qalada qalýǵa tyrysady. О́ıtkeni, kópshiligi ary qaraı joǵary oqý ornynda oqyǵysy keledi jáne óziniń bolashaǵyn da qalamen baılanys­tyr­ǵandy unatady. Otyn butap, kómir jaqpaıtyn, sý tasymaıtyn qalanyń qolaıly ómirin kim jek kórsin. Oqý ozattaryna ustazdarynyń “aýylǵa baryńdar” dep aıta qoımaıtyny da shyndyq. Sarysý aýdanynyń Lesnoı aýylynan kelip oqyp jatqan Sá­nııany dıplom alarda eshkim de aýylǵa suranady dep oılaǵan joq. Qý qyz eń sońǵy kúnderge deıin keıbir qurby­la­ryndaı aqtarylǵan joq, amal­syz­dan aýylǵa ketip bara jatyrmyn dep qynjylmady da. Sarykóldiń aýyz sýy ashy, jýǵan kiriń de ashylmaıdy. Turǵyndar sýdy flıagtap satyp alyp ishedi. Biraq Sánııaǵa aýyz sýdyń ashy­lyǵy da, tapshylyǵy da bilin­beıdi, qys bolsa qardyń sýyn eritip kir jýady. Ol aqkóbik atyp, kirdi qa­laı ashady deseńshi. Jazdyń óz nesibi taǵy bar, jańbyrdyń sýyn bir jınap alsa, talaı kir jýýyna jaraıdy. Rýdnyı kolledjiniń basshylyǵyna Sarykól aýdanyna Sonaly aýylyn­daǵy qazaq orta mektebine bastaýysh synyp muǵalimi kerek degen suranys túskende Sánııa oılanǵan joq, birden jazyldy. 90-shy jyldary berekesi ketken aýyldyń birine myna qyzdyń suranǵan batyldyǵyna kolledjde­giler asa sene de qoımady. Qujatyn du­rystatyp alyp, qalaǵa taıyp oty­ratyn shyǵar dep oılaǵan. Biraq olar qatelesti, óz qalaýymen kelgen Sá­nııa­nyń aýyldan ketemin degen oıy da bolǵan joq. Al Sonalynyń ji­git­teri aýylǵa kelgen qyzdy qaıtar­maı­tynynan da Sánııa­nyń ustazdary habarsyz bolatyn... Sonaly aýyly Sarykól aýdany­na qaraǵanymen, Sánııa boıjetken Les­noıdan biraz qashyqta jatyr. Sona­ly tarıhymen de, bıdaıymen de, adamdarymen de ataqty aýyl. Munda júzge tartyp jyǵylatyn tútinniń barlyǵy derlik qazaq otbasy, arpa ishinde bir bıdaı–Rybınderdiń ózi qazaqshańdy maqaldap-máteldep qaıyrady. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyldaryna deıin bul aýylda orys orta mektebi boldy, kempiri de, shaly da tilderin burap, oryssha sóıleımiz dep áýrege túsetin. Keıin mektep tú­gel qazaqshaǵa aınaldy. Mektep dı­rek­tory Qadý Saqaýov aqynjandy, aq­kóńil kisi. Onyń kabıneti kádimgi kishigirim kitaphana, sýret mýzeıi tá­rizdi. Ańqyldap kelip, kitaptardy aldymyzǵa úıip tastady. – Aqyn-jazýshylardan qoltańba alý–eń bir súıikti isim. Mine, Muhtar Shahanovtan bastap, ózimizdiń qosta­naılyq jazýshylarǵa deıin bar, – deıdi Qadekeń. Mektep dırektory qandaı uzaq óleńińdi de kóńili tússe jattap alady eken. Bizdiń kelgen sharýamyzdy ıirip qoıdy da, ózi kitap sóresiniń aldyna tura qalyp, qoldy sermep, bir uzaq óleńdi naqyshymen, mánerlep oqyp tastady. Bul osy So­naly aýlynyń azamaty Ramazan Bek­maǵambetov degen atamyzdyń soǵysqa ketip bara jatyp, artynda qalǵan inilerine arnap jazǵan haty eken. О́leńniń anaý-mynaý kedir-budyrlaý jerin oqý maqamymen bildirmeı jibergen mektep dırektoryna onyń kabınetinde otyrǵan aýyl ákimi Sa­ǵymbaı Súndetálın, jas maman Sánııa jáne oqý isiniń meńgerýshisi Baldyrǵan Halyqova – bárimiz qol shapalaqtadyq. – Qazaq bir ártisten aıyrylǵan eken, biraq esesine mundaı mektep dırektoryn tabý ońaıǵa túspes,–degen ázilge Qadekeńniń ózi de máz bo­lyp kúlip aldy. – Mektep aýyldaǵy bilim oshaǵy ǵana emes, mádenı ortalyq. Muǵa­lim­dersiz aýylda eshteńe ótpeıdi, aýyl­dyń erteńin osy jas mamandar qalap jatyr, – deıdi. – Myna Sánııa kel­geli aýylǵa bı óneri keldi. О́ziniń oqytatyn syny­byndaǵy balalar aýdandaǵy baıqaýdan bı bılep birinshi oryndy alyp keledi. Sánııa 2008 jyly osynda kelgende birinshi synypty alǵan bo­la­tyn. Bıyl balalary úshinshi sy­nyp­ty bitirgeli otyr. Aldynda aı­nal­dyrǵan jeti búldirshin otyrady. Ba­lalardy túske deıin oqytady, tús­ten keıin qosymsha sabaqtar ótedi, bıge, dramaǵa baýlıdy. Synyptaǵy jeti búldirshin oǵan oqýshy ǵana emes, týystaı bolyp ketken. Balalardyń ustazǵa degen qurmeti, ustazdyń bedeli osylaı bastalsa kerek. – Maǵan aýyl mektebi unaıdy. Qaladaǵydaı emes, mundaǵy synyp­tarda bala az, sabaq úıretýge jeńil. Onyń ústine kishkentaı aýyldaǵy ba­lalar aldyńnan ótpeı syılap tu­ra­dy. Sonaly aýylynda bala tárbıe­sine tek ustaz emes, búkil aýyl bolyp jaýapty sııaqty. Mektepte bir bala buzyqtyq jasasa, ol qazir aýyldyń barlyǵyna jetip tur, – deıdi Sánııa. Ol synybynda shyǵarmashy­lyq­pen jumys isteıdi. Balalardy poe­zııa­ny súıýge tárbıelep júr. О́tken jy­ly aýdanda ótken Maqataev oqý­la­ry baıqaýynan Sánııanyń oqýshy­lary ekinshi oryndy ıelendi. Al oqýshylardyń “Ata meken” balalar shyǵarmashylyǵy festıvalinde birinshi oryndy alyp keldi. О́tken jyly Sánııa osy Sona­ly­daǵy Tımýr Dúısenov degen jigitke tur­mysqa shyqty. Tımýrdyń on bala tár­bıe­lep ósirgen anasy Úmitpen birge tu­rady, sıyr, qus ustaıdy. Eki jas áke­si­niń shańyraǵyn dóńgelentip ustap otyr. – Sonalynyń jigitteri jaqsy qyz­dardy qaıtyp aýyldan shyǵar­maı­dy. Burynyraqta jas maman bo­lyp kelgen edim, meni de sona­lylyqtar alyp qalǵan. 2006 jyly Gúlnar degen qyzymyz fızıka pá­ninen muǵalim bolyp kelgen, ony da alyp qaldyq, Qýandyq Eskendirov degen jas jigit deneshynyqtyrýdan sabaq berýge kelgen, aýylymyz una­ǵan soń ol jas otbasyn kóshirip al­yp, so­nalylyq bolyp ketti. Byltyr Sá­nııany da alyp qaldyq. Qazir aýy­lymyzdaǵy úlgili, maqtaýly kelinniń biri. О́tken jyly aýdandaǵy “Ke­linder syny” baıqaýynan birinshi oryn alyp, aýyldastaryn bir mar­qaıtyp tastady, – deıdi Sonaly mektebi oqý-tárbıe isiniń meńgerýshisi Baldyrǵan Halyqova. Sonaly – halyqtyq dástúr, ki­shi­niń úlkendi tyńdaıtyn, bir aýyz sóz­ge toqtaıtyn aǵaıyndyq úrdis úzil­megen aýyl. Munda kelgen jas mamandardyń turaqtap qalatyny da sondyqtan bolýy kerek. “Aýyl azdy, tozdy” dep otyra bergenmen eshteńe ónbeıtinin túsingen sonalylyqtar osydan bir-eki jyl buryn bir qımyl jasapty. Sonalydan shyqqan batyr atalarynyń biriniń atyna “Jánibek” degen qor qurǵan. Sodan osy aýyldan túlep ushyp, Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde, odan qaldy Reseıde turyp jatqan sonalylyq azamattarǵa jylý jınatqan. О́tken jyly osy aýyldyń 80 jyldyq mereıtoıy atalyp óter­diń aldynda álgi qor arqyly bir mıl­lıon teńge jınalyp, oǵan aýyldaǵy biraz sharýa bitip qalypty. Jasy­ra­tyn ne bar, aýyldy taý-taý bolyp maldyń kóńi basyp qalǵan ǵoı. Ony ýaqtyly alysqa aparyp tógip tur­ma­sa, aýyl – aýyl emes, aýrýdyń uıas­y bolyp qalady. О́tken jyly osy Sonalyda ósken kásipker Jumaǵulov Serikbaı degen azamattyń tehnı­kamen qamta­ma­syz etýi arqasynda úı-úıdiń arasynan 4,5 myń tonna qı dalaǵa shyǵarylǵan. Aýyl ishi tazaryp qaldy. Kóshege sham ornatyldy, aýyl syrtyndaǵy zırattar qorshalyp, kútimge alyndy. – Aýylda yntymaq, birlik bar. Yn­tymaq bolǵan jerde is júredi. On­daı aýyl jastar úshin qyzyqty bo­lady da, kelgen mamandar qaıta kete qoımaıdy. Ras, aýylda aýyz sý tap­shy, malǵa da sý, esiktiń aldyndaǵy baqshaǵa da sý kerek. Bul másele de qaralyp jatyr,–deıdi Sonaly qaraıtyn Tagıl aýyldyq okrýginiń ákimi Saǵynbaı Súndetálın. Búginde aýylǵa dıplomymen bar­ǵan jastarǵa materıaldyq qoldaý-kómek beriledi, pátermen qamtamasyz etiledi. – Men kelgen 2008 jyly jas ma­mandar úshin jeńildikter qarasty­ryl­maǵan bolatyn. Eshteńe de alǵan joqpyn. Oǵan ókinbeımin. Meniń ózim eshteńeden muqtaj emespin. Tek Sonalyda jas mamandarǵa arnap úı salynsa, telefon ornatylsa, eń bas­tysy aýyz sý máselesi sheshimin tapsa eken, – deıdi Sánııa. Sonalynyń burynǵy dáýreni, burynǵy dańqy qaıtyp kelerine aýyldastardyń senimi mol. О́ıtkeni, aýdan basshylyǵy da qarap otyrǵan joq, aýyzsý qubyryn tartýdyń qamynda. Jas mamandardyń kelýi aýylǵa jyl qusyndaı jylylyq ákelgendeı. Sońǵy kezde Sonalydan ketip jatqandar az kórinedi. Sánııa muǵalim kelinniń aıaǵy aýyr, aýyl osy jazda shildehana da kútip otyr. Sonalynyń qazyǵy búldirshinderdi bilimge sýsyndatyp jatqan Sánııa bolmaǵanda kim deısiz? Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy, Sarykól aýdany, Sonaly aýyly.