Internet alaıaqtyǵy tyıylmaı tur

Azamattardyń áleýmettik jeli­ler­degi onlaın saýda men tanymal saıttar arqyly alaıaqtyq qurbany bolý kórsetkishi aıtarlyqtaı joǵary. Sonymen qatar qylmyskerler onlaın qaryz alý jolymen jáne bank kartalarynan aqsha jymqyrady. Alaıaqtar kóbine qurbanyna ınvestısııa salý, bás tigý, oıyn jáne lotereıa­ny jarnamalaıdy.

Ýaqyt ótken saıyn alaıaqtardyń aqsha jymqyrý ádisi kúrdelenip barady. Alaıda kóp jaǵdaıda alaıaq­tar­dyń oıyn iske asyrýy­na azamat­tar­dyń ózderi de kináli. О́ıtkeni olar alaıaqtardyń jańa ádis­te­rin bilmeıdi. Internettegi jar­na­maǵa senip, ońaı oljaǵa kene­lemin dep, opyq jep qalady.

Bas prokýratýra osyndaı qylmys­tar­dy azaıtý úshin sıfrly tehnologııalardy engizýdi, qoldanystaǵy nor­­matıvtik qujattardy jetildirýdi, IT baǵdarlamalar men qosymshalardy ázirleýdi kózdeıtin arnaıy Jol kartasyn ázirledi. Alaıaqtardyń qurbany bolǵan adamdardyń oqıǵalary jáne ınternet alaıaqtary týraly faktiler buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanyp turady.

Buǵan deıin Jol kartasyn jú­zege asyrý aıasynda BAQ-ta 2 myń­nan astam aqparattyq materıal ja­rııa­lanǵan eken. Kıberqylmysqa qarsy kúres ortalyǵynda da, onyń aýmaqtyq bólimshelerinde de shtat sany kóbeıgen. Onlaın nesıe alý tártibin qatańdatý maqsatynda bıometrıka jáne ESQ qoldaný mindetti boldy.

Sonymen qatar qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen bir­ge zańsyz onlaın nesıeler bo­ıynsha aqparat almasý týraly memo­ran­dým jasaldy. Bul – ınternet alaıaqtaryna qarsy júrgizilip jatqan jumystardyń mańyzdy bóligi. Qa­zirdiń ózinde aldyn alý sharalary oń nátıjelerin berýde. Naqty má­li­met­terge súıener bolsaq, ótken jylmen salystyrǵanda ınternettegi alaıaqtyq faktileriniń sany 7-den 4,5 myńǵa deıin (34%-ǵa) azaıǵan. Al sotqa joldanǵan ister sany – 808.

О́ńirlerde osyndaı ispen aı­nalys­qan qylmystyq toptar da us­ta­lyp jatyr. Mysaly, jaqynda Shym­kentte ózderin bank qyzmetkeri retinde tanystyrǵan 5 adam qashyqtan qol jetkizý baǵdarlamalary arqyly aza­mattarǵa nesıe berip, nesıe qa­ra­jatyn ıemdenip otyrǵan. Al Jez­qaz­ǵanda ózin bank qyzmetkerimin dep tanystyrǵan alaıaq 65 jastaǵy qarııanyń atynan 1 mıllıon teńgege nesıe rásimdep, ony taqyrǵa otyr­ǵyzyp ketken. Qaraǵandy qa­la­synyń IIB Mıhaılov polısııa bólimine aryzyn arqalap kelgen zeınetker 1 mln teńge kóleminde nesıe almaq bolyp, qaryz rásimdeýge kó­mek usynǵan saıttardyń birine h­a­bar­lasqanyn aıtqan. Keıinnen oǵan ózin bank qyzmetkeri retinde tanystyrǵan bir er adam habarlasyp, qarııadan qajetti málimetterdiń barlyǵyn alǵan. Túrin de kórmegen belgisiz, biraq óte «sypaıy bank qyzmetkerine» senim artqan zeınetker oǵan qaryz alý úshin qajetti málimetterdi jiberedi. Keıinnen óti­nish berýshiniń atynan rásimdelgen nesıeniń basqa bireýdiń shotyna aýdarylǵany belgili bolady. Qazirgi tańda atalǵan fakti boıynsha polısııa Qylmystyq kodekstiń 190-baby «Alaıaqtyq» boıynsha qylmystyq is qozǵady. Jedel izdestirý is-sha­ralary barysynda krımınaldyq polısııa qyzmetkerleri buryn bank qyzmetkeri bolǵan 21 jastaǵy kú­dik­tini ustady. Ol tergeý barysynda kinásin tolyq moıyndaǵan. Qa­raǵandylyq tártip saqshylary kúdiktiniń basqa da osyǵan uqsas qylmystarǵa qatystylyǵyn tekserip jatyr.

Dál osyǵan uqsas oqıǵa Jezqazǵan qalasynyń 41 jastaǵy turǵynynyń basynan ótken. Oǵan belgisiz bireý qońyraý shalyp, ózin bank qyzmetkeri retinde tanystyrady. Áńgime barysynda álgi ákki «qurbanynyń» senimine kirip alǵannan keıin ony túrli qarjy mekemelerinen eki nesıe alýǵa kóndirgen. Osylaısha aldymen bir mekemeden – 10, ekinshisinen 2 mıllıon teńge qaryz aldyrǵan. Aq­shany alǵannan keıin alaıaq qar­jyny basqa adamdardyń shottaryna aýdaryp, ózi izim-qaıym joq bolyp ketedi. Al jezqazǵandyq turǵyn bolsa alaıaqtyń tuza­ǵy­na túskenin tym kesh túsingen. Polısııaǵa bar jaǵ­daıdy baıandap bergen jábir­le­ný­shi iri kásiporyndardyń birinde ınjenerlik-tehnıkalyq qyz­met­keri bolyp jumys isteıdi eken. «Alaıaq­tardyń áreketteri týraly beı­ne­rolıkterdi jıi qaraıtynmyn. Eskertýlerge de qulaq túrip júremin. Biraq dál sol alaıaqtardyń qurbany bolamyn degen oı úsh uıyqtasam túsime kirmepti», deıdi ol. Qazirgi tańda bul fakti boıynsha da qyl­mys­tyq is qozǵalyp, tergeý júr­gi­zi­lýde.

Polısııa alaıaqtyqtyń eń kóp ta­ralǵan tásilderi azamattardy sen­­dirý, aldaý nemese qorqytý se­kil­­di psıhologııalyq ádisterge ne­­giz­­delgenin eskertedi. Kóbine-kóp já­birlenýshilerdi tabýǵa qaýip­siz­dik qyzmetinde nemese qarjy mo­nıtorıngi qyzmetinde jumys is­teıtin bank qyzmetkerlerine qa­tys­ty bolyp jatady. Sol sebepti de aza­mattar bank qyzmetkerleri ózderiniń banktik shottarynda bolyp jatqan qandaı da bir operasııalar týraly telefon arqyly habarlamaıtynyn este saqtaýy qajet. Eger siz alaıaq­tar­dyń qurbany bolsańyz, de­reý polısııaǵa habarlasýyńyz qajet.

Osyǵan oraı elimizdiń Bas pro­ký­­ra­­týrasy «Eskertemiz, onlaın saý­­da jasaıtyn kezde kúmándi tran­­­zak­sııalardan bas tartyńyz! Bank kartasynyń derekterin, shot no­­merin jáne qaýipsizdik kodyn bóten adamǵa bermeńiz! Bankterdiń kú­mán­di siltemelerin ashpańyz! Kúmán týǵyzǵan silteme boıynsha ki­rip, ol jerge jeke málimetterińizdi engiz­beńiz! Tanymaıtyn adamǵa aqsha aýdarmańyz! Eger bank kartańyzdan aq­shany zańsyz alyp qoısa, dereý bankke nemese polısııaǵa habar­la­sy­ńyz!» dep eskertý jasaıdy.