Álemge áıgili brıtandyq kompozıtor Karl Djenkınstiń Abaı men Shákárim shyǵarmalaryna jazylǵan «Abaı-Shákárim» oratorııasy tuńǵysh ret О́skemende tusaýyn kesti.
Tamyrdy tegeýrindi aǵysqa bólegen bekzat óner keshi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń sımfonııalyq, ishekti jáne soqpaly mýzykalyq aspaptar orkestrleri, aralas hor, folklorlyq top, jeke skrıpka jáne jeke daýystyń qatysýymen qoıyldy. Dala danalarynyń shalqar shabyty men eýropalyq bıik kásibılik úılesim tapqan ǵajap týyndydan sýsyndaǵan óskemendik tyńdarman Metallýrgter saraıyn rııasyz qoshemetke toltyrdy.
О́ńir basshysy Berdibek Saparbaevtyń bastamasymen ótken óner keshi qazaq halqynyń uly perzentteri Abaı men Shákárim shyǵarmashylyq murasyn jańa turpatta nasıhattaýǵa negiz boldy. Negizi ýelstik úlken daryn ıesi Karl Djenkıns jazǵan shyǵarmanyń alǵashqy bólimi Ulybrıtanııa ulttyq jastar horynyń oryndaýymen 2010 jyly jaryqqa shyqqan bolatyn. Al shyǵys óńirindegi tusaýkeserde týyndy Abaı muralarymen tolyǵyp, sony sıpat alyp otyr.
Hakim muralaryn jahandyq keńistikte dáripteýge jol ashqan kórnekti mesenat Medǵat Quljanov óńirdegi aıtýly mádenı oqıǵa qarsańynda О́skemenge arnaıy kelipti. Baspasóz ókilderimen kezdesýde bıznesmen bul jobanyń týǵan topyraq qasıetiniń, ata-ana tárbıesiniń jemisi ekenin jetkizdi.
– Elýinshi jyldardyń orta sheni. Keńes ókimetiniń tuldanyp turǵan kezi. On jastaǵy balamyn. Nııazbek degen dosymen birge ákem tórgi bólmeniń esigin jaýyp alyp, aqyryn án aıtady. «Esikti nege jaýyp alady, nege jasyrynyp aıtady?» dep oılaımyn. Keıin bildim, ekeýi dombyramen Shákárim ánderin aıtady eken. Al Shákárim – «halyq jaýy». Bilse, partııadan shyǵarylyp, sottalyp ketetiniń anyq. Sol sebepti tyǵylyp aıtady. Keıinirek Shákárim óleńderin maǵan dápterge jazǵyzatyn boldy. Balalar dop qýyp júrgende úıde jipsiz baılanyp, oıynnan qaldyrǵany úshin oǵan ishimnen ókpeleıtinmin. Shákárim aqtaldy. Aqtalǵanymen aqyn murasyna mán berile qoımady. Ánderin árkim oryndap júrdi. Elimiz táýelsizdik alǵan jyldary osy máseleni qolǵa aldym. Shákárim ánderin oryndaýshylardyń biri Keldenbaı О́lmesekov ekenin estip, daýysyn taspaǵa jazdyraıyn desem, aldyńǵy tisteri túsip qalypty. Dereý Almatyǵa tis dárigerine apardym. Nııazbek aqsaqaldyń úıinde eskirip qalǵan taspasy bar eken. Ony Almatydaǵy dybys stýdııasynda óńdedik. Bul jumystar 2008 jyly Shákárimniń 150 jyldyq mereıtoıyn atap ótýdiń bastaýy boldy. Shákárim mýzykasyn árdaıym sımfonııa dep oılaıtynmyn. 2009 jyly London qalasyna kóshtim. Sol jaqtan ataqty Karl Djenkınsti taýyp alyp, taspalardy berdim. Ol tyńdap kórgen soń jaqsy sımfonııa shyǵatynyn aıtty. Osylaısha, Shákárim ánderine alǵash ret sımfonııa jazyldy. 2010 jyly 31 qazanda Londonnyń «Roýal FestivaI HaII» atty kórermen zalynda úsh myń adam qatysqan úlken konsert boldy. Kesh aıaqtalǵan kezde búkil zal typ-tynysh bolyp qaldy. Zárem ushty. Biraz únsizdikten soń ǵana búkil kórermen túregep turyp, dúrkirete qol soqty. Sol sátte tóbemiz kókke jetkendeı edi, – dedi Medǵat Quljanov.
Aıta ketken lázim, sımfonııany byltyr Almatydaǵy Respýblıka saraıynda belgili skrıpkashy Marat Bısenǵalıev orkestrdiń súıemeldeýimen qoıǵan bolatyn. Endi Abaı ánderimen tolyqqan oratorııa alǵash ret shyǵys tyńdarmandaryna jergilikti shyǵarmashylyq ujymnyń qoıýymen usynyldy.
– Bul ıdeıanyń avtory – óńir basshysy Berdibek Saparbaev. Biz basynda basqa orkestr alyp kelýdi oılastyrdyq. Alaıda, oblys ákimi jergilikti sımfonııalyq orkestrdiń oryndaýy jóninde usynys jasady. Jergilikti ujymnyń oryndaǵany durys boldy. Londonda aǵylshyndar qazaq tilinde oryndaǵan bolatyn. О́ıtkeni, osylaı talap qoıdym. Al shyǵysqazaqstandyqtarǵa hormen birge oryndaý jóninde usynys jasadym. Sebebi, Shákárim ánderi hormen jaqsy úılesedi. Bıyl qarasha aıynda Nıý-Iork qalasynyń Karnegı holynda «Abaı-Shákárim» oratorııasynyń álemdik tusaýkeserin ótkizýdi josparlap otyrmyz. Astana qalasynda da uıymdastyramyz. Qazirgi kezde sheteldik kompanııalarǵa «Abaı-Shákárim» sımfonııasyn taratýǵa kelisim berdim. Sátin salsa, Abaı men Shákárim murasy dúnıejúzilik mádenı keńistikke shyǵady, – dedi Medǵat Kárimuly.
Mesenat óz sózinde shyǵarmany Karl Djenkınstiń qazaq halqynyń ulttyq bolmysyn jan-dúnıesimen túsine otyryp jazǵanyn aıryqsha atap ótti.
Oratorııany óz deńgeıinde jetkizýge bar kúsh-jigerin salǵan oblystyq sımfonııalyq orkestrdiń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri Aleksandr Galsanov eki aıǵa sozylǵan qysqamerzimdi daıyndyq, izdenis ústinde kirpııaz eýropalyq aýdıtorııany baǵyndyryp, qazaqtyń epostyq dúnıesine boılaǵan Djenkıns shyǵarmasynyń qazaq halqynyń marjan sózimen, sulý sazymen tipti kórkemdele túskenin baıqaǵanyn jetkizdi.
– Bul – keremet joba. Bizge, mýzykanttarǵa osyǵan deıin oblysymyzda da, qalamyzda da bolmaǵan bıik mejeni baǵyndyrýǵa týra keldi. Sımfonııalyq orkestr, qazaq folklorlyq toby, aralas hor, solıster jáne tehnıkalyq quramnyń barlyǵyn jınaý, bir arnaǵa toǵystyrý óte kúrdeli sharýa boldy. Osy qıyndyqtardy jeńe otyryp, Abaı men Shákárimniń tamasha ánderine qaıran qaldym. Uly Abaı ánderin barshamyz jaqsy bilemiz. Al Shákárimniń lırıkalyq sımfonııasyndaı sazdy buryn esh jerden kezdestirmegen ekenmin. Bul – keýdemizdegi jańa keńistikti ashty, – dedi Aleksandr Galsanov.
Oratorııany súıemeldegen hordyń kórkemdik jetekshisi, aǵaıyndy Abdýllınder atyndaǵy óner kolledjiniń oqytýshysy Ásel Temirova óńirde osyǵan deıin kásibı hor ujymy bolmaǵanyn, atalǵan shyǵarmany joǵary deńgeıde oryndaýǵa úles qosý úshin óner kolledji men ShQMÝ bazasyndaǵy eki ujymdy biriktirip, aralas hor qurý arqyly aımaqta jańa hor ujymy qalyptasqanyn jetkizdi.
– Sondyqtan «Abaı-Shákárim» sımfonııasynyń tusaýkeseri oblysymyzdaǵy jańa hor úshin de tusaýkeser bolyp otyr. Onyń quramynda úı sharýasynda otyrǵan mýzykanttardan bastap kásibı mamandarǵa deıin bar, – dedi Ásel Qanybekqyzy.
Premerada Abaıdyń «Jelsiz túnde jaryq aı», «Aıttym sálem, qalamqas», «Kózimniń qarasy», Shákárimniń «Anamnan ketkende», «Toı», «Dala» syndy shyǵarmalary oryndaldy.
Atalǵan jobaǵa qoldaý kórsetken óńir basshysy Berdibek Saparbaev Medǵat Quljanov pen jergilikti shyǵarmashylyq ujymǵa rızashylyǵyn bildirip, «Abaı-Shákárim» oratorııasyn kelesi aıda Semeı qalasynda da qoıý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi.
Bul – óskemendik tyńdarmannyń talǵamyn túletken aıtýly mádenı kún boldy.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.