DALADAǴY DÚBIR
týsyraǵan tyńdy túletip, halyqty týystastyra túsken edi
Qazaqstannyń ulan-baıtaq dalasynda tyń ıgerý naýqanynyń bastalǵanyna bıyl 60 jyl tolyp otyr. Tyń ıgerý máselesine qatysty sońǵy jyldary ártúrli pikirlerdiń aıtylyp qalyp júrgenine qaramastan, halqymyz basynan ótkergen osynaý eleýli oqıǵanyń el tarıhynda úlken bir beles bolyp qalary aıdan anyq. Taıaqtyń eki ushy bolatyny sııaqty, tyń kóterý isiniń jerdi erozııaǵa ushyratý tárizdi belgili bir zııandy jaqtarynyń bolǵanyna qaramastan, túptep kelgende, Qazaqstanda eldi mekender sanyn kóbeıtý, astyq molshylyǵyn ornatý sııaqty kóptegen paıdaly jaqtarynyń bolǵanyn da joqqa shyǵara almaımyz. Eń bastysy – tyń tósinde taǵdyr tabystyrǵan adamdar búgingi Qazaqstandaǵy berik dostyqtyń, baıandy baýyrlastyqtyń tamasha dástúrin ornyqtyrǵany – bizdiń baǵa jetpes baılyǵymyz. Tómende berilip otyrǵan toptamada tyń ıgerý naýqanyna qatysty osy jáne ózge de jáıtter sóz bolady. __________«Tyń – bizdiń urpaqtyń tamasha taǵdyry» – deıdi tyń ıgerýshi Galına NEChITAILO
1954 jyly aqpan aıynyń aıaǵynda Qostanaı oblysyna tyń ıgerýshi qyz-jigitter mingen alǵashqy eshelon kelip toqtaǵan bolatyn. Al tyń ıgerýshilerdiń ekinshi tolqyny 1960 jyly keldi. Ekinshi tolqynnyń ereksheligi olar bilimdi mamandar bolatyn. Odessadaǵy Gıdrometeorologııalyq ınstıtýtty bitirgen 25 túlektiń barlyǵyna tyń jerler ıgerilip jatqan Qazaqstanǵa joldama berildi. Solardyń arasynda Galına KORESKAIаNY Qostanaıǵa jiberdi. – Bizdi Almatyǵa ákelip, sol jerden tyń kóterilgen oblystarǵa bóldi. Men Qostanaıǵa kelisimen oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Andreı Borodınniń qabyldaýyna kirip, Odessa ınstıtýtynyń ınjenerlik-agrometeorologııalyq fakýltetin bitirgenimdi aıttym. Andreı Mıhaılovıch tyńdap bolyp «Koreskaıa joldas, Ýkraınaǵa qaıtyp ketemin dep oılama, bizge gıdrometeobıýronyń boljamy óte qajet», dedi. Birinshi hatshy meniń jumysyma tabys tileı otyryp, maǵan páter bergizýge, jumysymda problemalar týyndasa kómek berýge ýáde etti. Ol kezde partııa aıtsa – zań, onyń ústine birinshi hatshynyń meni jyly qabyldaýy qanattandyrǵandaı boldy, qyzmetke zor yntamen kirisip kettim. Alǵashqy kezde qatardaǵy ınjener-agrometeorolog bolyp júrdim de, jarty jyldan keıin «Qostanaı» gıdrometeobıýrosynyń bastyǵy bolyp taǵaıyndaldym. – Sol jyldary mamandyǵyńyzdyń mańyzy nede edi? – Biz kelgen 60-jyldary Qostanaıda qys óte qatty bolatyn. Boran ulyǵan saıyn dalada túk kórinbeıtin, qar qalyń, aıaz da qatty bolatyn. Osyndaı aýa raıyn biz sharýashylyqtarǵa aldyn ala habarlap jetkizetin edik. Onyń ústine, bizdiń boljamymyz jetpeı agronomdar qımyldamaıtyn. Bıdaıdy qaı kezde, kóktemniń qaı kúni sebý kerek, kúzde qaı kúnnen bastap egin jınaý naýqany bastalýy qajet, osynyń barlyǵyn bizdiń aqparatymyzsyz sharýashylyq basshylary, mamandary sheshe almaıtyn. Ol kezde jergilikti jerdiń klımaty durys zerttelmegen, sharýashylyqtar bıdaıdyń qandaı sortyn, taǵy basqa qandaı dándi daqyldar sebý kerektigine de oılanyp qalatyn. Agrometeorologtardyń keńesimen ǵana dándi sebý merzimin anyqtaıtyn. Oǵan topyraq jylýy, ylǵaldylyǵy jete me, jetpeı me – muny aldyn ala bilip otyrý óte mańyzdy bolatyn. Qazir egin sharýashylyǵy ábden zerttelgen, dándi daqyldardyń sorttary da jetip artylady, dıqandardyń ekpeıtin daqyly joq. Biz ushaqpen ylǵı issaparda júretinbiz. Sharýashylyqtar alqaptaryna baryp, topyraqtyń ylǵalyn ólsheımiz. Áıel adamǵa ylǵı at ústinde júrý qalaı ońaı bolsyn. Biraq jaýapkershilik bıik bolatyn. Partııa aldynda jaýap beresiń, jumysqa bar yqylasyńdy salasyń. Sonda sharshaýdy, jumystan qalýdy bilmeımiz. Komsomolmyz, odan keıin kommýnıstik partııa qataryna óttik. Bizdiń oblystaǵy men basqaratyn «Qostanaı» gıdrometeobıýrosy respýblıkada jetekshi orynǵa ıe boldy. Men «Qazaq KSR Gıdrometeoqyzmetiniń úzdigi» belgisimen marapattaldym, ózge nagradalarym da jetkilikti. – Alyp derjavanyń sol jyldary Qazaqstanda tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý saıasatyn qazir qalaı baǵalar edińiz? – Tyńdy ıgerý Qazaqstanda topyraqtyń erozııaǵa ushyraýyna, ekologııanyń buzylýyna ákeldi degen pikirler bar. Munyń jany bar sóz ekenin joqqa shyǵarmaımyn, biraq bul bólek áńgimeniń jelisi. Al jalpy, tyńdy ıgerý isi Qazaqstan ekonomıkasynyń kóterilýine yqpal etkeni sózsiz. Ushy qıyrsyz dalada qanshama sharýashylyqtar, eldi mekender paıda boldy. Tamasha eńbek adamdarynyń, sharýashylyq uıymdastyrýshylarynyń qalyptasqanyn, eńbektiń dáriptelýin aıtsańshy! Ataqty «Býrevestnık» keńsharynyń dırektory Nıkolaı Kozlov, dańǵaıyr mehanızator Jansultan Demeev sekildi Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵyn alǵan kisilerge jurt qazirgi «juldyzdardy» kórgendeı tańyrqap qaraıtyn. Osy sekildi eńbekten baǵy janǵan jandar ár aýyldan tabylatyn. Olar taza eńbegimen, mańdaı terimen bıikke kóterilgen qarapaıym ǵana adamdar bolatyn. Tyń turmystyń jaqsarýyna, toqshylyqqa bastady. Tyń kóterý kezinde Qazaqstanǵa qandaı ulttyń ókili kelmedi deısiń. Jastarmen birge jańa lep keldi. Qazaqstan dostyq eline aınaldy. Sol dostyqtyń jibi osy kúnge deıin úzilgen joq, qaıta aralasyp, quralasyp aǵaıyndaı bolyp ketti. Jastyq shaqtaǵy dostyqty estafeta sııaqty biz balalarymyzǵa, nemerelerimizge ustattyq. Tyń ıgerýshiler, ıaǵnı meniń zamandastarym baqytty urpaq. Olardyń kópshiligi soǵys jyldaryndaǵy balalar bolatyn, tyń ıgerý jyldary qıyndyqtarǵa tótep berdi jáne onyń zeınetin de kórdi. – Tyń kóterýge kelgen jas ýkraın qyzynyń ómiri qazaq jerinde qalaı órildi? – Men Qazaqstanǵa kelgenime eshqandaı ókinbeımin, jastyǵym romantıkamen ótti. О́mirlik serigimdi – Stepan Iosıfovıch Nechıtaılony osydan taptym. Biz bir ul, bir qyz ósirdik, baqytty otbasy boldyq. – Tyń ıgerýshi urpaqtyń ereksheligi nede? – Biz erte eseıdik jáne óte belsendi ómir keshtik. Jasymyzǵa qaramaı qazir de sol minezden ózgergen joqpyz, patrıotpyz. Meniń jasym seksennen asty. Qazirge deıin qaladaǵy «Jeleznodorojnyı» shaǵyn aýdany ardagerler keńesiniń tóraıymymyn. Qoǵamdyq jumys bastan asady, qaraǵym. Qarııalardyń kúnbe-kún kelip jatatyn týǵan kúnimen, mereıtoılarymen quttyqtaýdy uıymdastyrý meniń mindetim, ardagerlerdiń án-bı ansambline qatysamyn, salamatty ómir saltyn júrgizemin, oqýshylarmen kezdesýlerdi qaldyrmaımyn, aıta bersem jalǵasa beredi. О́zim óleń jazamyn, zamandastarymnyń týǵan kúnderine arnaǵan óleńderimdi «Lıýbıt kraı rodnoı ı ego lıýdeı» degen ataýmen bir kitapqa jınastyrdym. Sýarylmaıtyn tehnologııamen 20 sotyq jeri bar saıabaqty kútemin. Tyń ıgerý arqyly ár qıyrdan kelip, týysyp ketken jandarǵa Qazaqstan máńgi mekenge aınaldy. Bizdiń urpaqqa ýaqyt osyndaı taǵdyrdy jazdy. Búginde Qazaqstannyń tileýin tileımiz, tynyshtyq bolsyn. Elbasyna alǵysymyzdy aıtyp, batamyzdy berip otyramyz. Áńgimelesken Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.