«О́nerimniń arqasynda kemdik kórgenim joq» – deıdi Nurǵalı Pirnazarov

«Múmkindigi shekteýli azamattarymyzǵa kóbirek kóńil bólý kerek. Biz olardy belsendi ómirge tartamyz, olar tek járdemaqy alyp qoımaıdy, sonymen birge, ózderin qoǵamnyń múshesi, paıdaly eńbekker retinde sezinetin bolady». Elbasymyzdyń halyqqa arnaǵan bıylǵy Joldaýyndaǵy osy joldardy oqyp otyrǵanda kóz aldyma aýylda kúnde ózim kórip júrgen bir jigit aǵasynyń keskin-kelbeti kele qaldy. Osy bir azamatty kún saıyn aýdandyq mádenıet úıinen kóremin. Qoltyǵynan demeı ustaǵan qosaǵy Rozaǵa áldenelerdi aıtyp, oqta-tekte kúldirip qoıatyny da bar. Bul týa bitti qos janarynan aıyrylǵan, birinshi toptaǵy múgedek jan Nurǵalı bolatyn. Nurǵalı –  óte ustamdy, sabyrly azamat. Kúıgelek emes. Ishqusalyqtan da aýlaq jan. Pendeshilikke salynyp «A, qudaı, maǵan kórseteıin degeniń osy ma edi?» dep Alla taǵalanyń basqa salǵan taýqymetine shek keltirip kórmegen. Bul endi onyń ıman men sabyrlyǵynyń moldyǵynan bolsa kerek. Nurǵalıdyń boıyndaǵy osyndaı bir erekshe ustamdylyqtyń syryna men onymen erkin otyryp áńgimeleskennen soń ǵana kózim jetti. «Men osy bir kemtarlyǵym úshin esh ýaqytta Alla taǵalaǵa nalyǵan jan emespin, kerisinshe shúkirshilik etip, táýbe deımin. Qudaıdyń boıyma óner da­ryt­qanyna qýanamyn. О́nerim – ómirim, bul maǵan úlken medeý. Kózim soqyr bolsa, esesine kókiregim oıaý», dedi ol jadyrańqy kóńilmen, qaıaýsyz sóılep. Áńgime arasynda Prezıdentimizdiń álgindeı kemtar azamattarǵa baılanysty aıtqan sózin kiristire bastap edim ol meniń aldymdy orap ala jóneldi. «Ras, elimizde qanshama múgedek jan bar, onyń bári árıne, bir Allanyń isi. Al, osyndaı jandarǵa kómek berýdi birinshi kezekke qoıyp otyrǵan Elbasyna rahmet. Bes saýsaq birdeı emes, memleket kómegine qol jetkize almaı otyrǵan kemtar azamattar qanshama. Sonymen birge, «basqa saldy, kónemin» dep eshbir umtylyssyz, qam-qa­raketsiz otyrǵan jandar da bar­shylyq. Al, men bolsam múgedek ekenmin dep, memleketke mindet artqym kelmeıdi. Qolymnan ne keledi, sony istep, tıtteı de bolsa memleketimizdiń ósip-órkendeýine óz úlesimdi qosýdy ózimniń azamattyq paryzym dep sanaımyn. Maǵan osyndaı múgedektigim úshin járdemaqy tólep otyrǵan memleketime men de endi óz úlesimdi qosýym kerek emes pe?», dep óte bir utymdy pikir aıtqan Nurǵalı óz ómir jolyn elekten ótkizdi. Nurǵalıdyń boıyna ómirge degen, ónerge degen qushtarlyq sezim sonaý bala kezinen bastap-aq ornyǵypty. Orta bilimdi Almaty oblysyna qarasty Qaskeleń qalasyndaǵy zaǵıptarǵa arnalǵan mektep-ınternatta alǵan. Oqýǵa degen erekshe alǵyrlyǵymen kózge túsken Nurǵalıdy ondaǵylar úsh baǵytta: matematıka, tarıh pen fılosofııa jáne QazUMÝ-diń zań fakýltetine laıyqty degen dárejede daıyndap shyǵar­ǵanymen, biraq Nurǵalı óz tańdaýy boıynsha óner salasyna qaraı bet burǵan. Nege? – Men orta mekteptiń  2-synybynda oqyp júrip mýzyka mektebiniń úrmeli aspaptar bólimine qatystym. Sóıtip júrip, kórshi bólmedegi saz syrnaıdyń únine ǵashyq boldym. О́zim álgi aıtqan úrmeli aspaptyń bir emes, birneshe túrin meńgerip alǵannan soń, endi baıan synybyna kelip, onda sabaq beretin aǵaıǵa oıymdy aıtyp edim, ol jan-jaqty tekserip kórdi de «Balaqaı renjime, senen eshqandaıda baıan tartatyn ónerpaz shyqpaıdy, tipten áýre bolma», dep shyǵaryp saldy. Aǵaıdyń bul sózi týra óńmenime oqsha qa­dalyp, qatty áser etti. Búkil boıymdy namys kernedi. «Qalaıda men osy baıan synybynda oqýym kerek» degen berik tujyrymǵa keldim. Sóıtip júrgende, álgi muǵalim aýy­syp, ornyna Ivanov (aty esimnen shyǵyp qalypty) degen kisi keldi. Men sol kezden bastap baıan synybyna baryp, eń sońǵy jaqqa otyryp alamyn da, oqýshylarǵa úıretip jatqan shyǵarmalardy muqııat tyńdaýǵa kirisemin. О́ner adamdarynyń bolmysy qyzyq keledi ǵoı, álgi oqytýshy maǵan «Sen kimsiń-aý, naǵyp júrsiń?» dep te suramady. Men kún saıyn osylaı eki-úsh saǵat qatysyp otyramyn da, oryndalyp jatqan árbir shyǵarmanyń jelisin zerdeleımin. Arada bir-eki aı ótkennen keıin álgi oqytýshynyń aldyna kirip, osy baıan synybynda oqyǵym keletinin aıtyp edim, ol kisi maǵan kúdiktene qarap, qolyma janynda turǵan mýzykalyq aspapty ustatyp, «ne bilesiń, sony orynda» dedi. Men de tartynbas­tan baıaǵy kirip-shyǵyp júrip tyńdaǵan 20-shaqty shyǵarmanyń 10-nan astamyn oryndap bergenim sol «Boldy, boldy, toqtat», dedi de, meniń oryndaýshylyq sheberligimdi maqtap ala jóneldi. Nurǵalıdyń osy áńgimesinen onyń birbetkeıligi men alǵan betinen qaıtpaıtyn qaısar­ly­lyǵyn tanýǵa bolady. Mektepti úzdik baǵamen bitirgen Nurǵalıdyń joǵary oqý ornyna túsýine tolyq múmkindigi bolǵan. Biraq, onyń ózi o bastaǵy júrek qalaýyna erik berip, sonaý Reseıdiń Kýrsk qa­lasyna baryp, sondaǵy arnaıy mýzykalyq ýchılıshege túsedi. Sol ýchılıshede 4 jyl oqyp shyǵyp, mýzyka mektebiniń muǵalimi, ulttyq an­sambldiń kórkemdik jetekshisi jáne fılarmonııa solısti degen ma­mandyqtar boıynsha dıplom alady. Nurǵalı sol jyldary sonaý Máskeýge, odan soń ári qaraı taǵy da 500 shaqyrym jol júrgen kezderinde qasyna eshkimdi ertpesten bir ózi baryp-kele beredi eken. Biraq, aldynda áreń-áreń júrer aıaq jolyn ajyratyp júrgen Nurǵalıdyń eki janary 1973 jyly tipten semip, eshteńe kórmeı qalady. Alaıda, ol taǵdyrdyń bul soqqysyna esh moıymaı, árbir kúnin, árbir saǵatyn tynymsyz eńbekpen, izdenispen, úlken úmitpen ótkizedi. Tipten bas-aıaǵy 14 úıirmege qatysyp, qalaıda bir qoǵamdyq jumystardyń bel ortasynan kórinýge óte qushtar bolady. Sodan bolar ómirdegi óz ustanymyna berik qaraıtyn Nurǵalı  Pirnazarov alǵashqy eńbek jolyn 1983 jyly Shaıan saz mektebinde baıan synybyna sabaq berýden bastasa, araǵa jyl salyp baryp aýdandyq mádenıet úıine qyzmet aýystyrdy. О́mirin ónermen tereń ushtastyrǵan ol birneshe óner festıvaldaryna qatysyp, laýreat atandy. Marapat pen maqtaý qaǵazdary da jetkilikti. О́mirlik jubaıy Roza ekeýi eki qyz, bir ul ósirip otyrǵan ónegeli otbasy. – О́nerimniń arqasynda osy kúnge deıin meni jumys babynda kásibimnen shettetken eshkim bolǵan emes. О́zim de múgedektigimdi eshkimge mindet etken emespin. Bar maqsatym – aýyldyń mádenıet salasyn kóterý, halyqqa barynsha qyzmet etip, óz úlesimdi qosý. Áıteýir el aman, jurt tynysh bolsynshy, deıdi Nurǵalı. – Sen jumys ornyńa óziń kirip-shyǵasyń, qasyńda jetektep júrgen eshkim kórinbeıdi, qolyńda taıaǵyń da joq. Súıemeldeýsiz júrý saǵan qıyn emes pe? – dep edim, ol: – Alla taǵala bir jaǵynan kem qylyp jaratsa, al, ekinshi jaǵynan qarasatyn sııaqty ǵoı, men óte sezimtalmyn. Bir júrip ótken jerimdi, bir sóılesken kisini daýsynan jazbaı tanımyn. Onyń ústine bul mekemede istep jatqanyma mine, bıyl 30 jyl bolypty, bul jerdiń oı-shuqyry kókeıime ábden jattalyp qalǵan. Qı­nalmaımyn, – dep kúle jaýap berdi. Nurǵalıdyń taǵy bir erek­sheligi ol sporttyń toǵyzqumalaq túrinen sport sheberi. 2006 jyly Qazaqstanda sporttyń osy túrinen ótkizilgen jarysta chempıon atan­ǵan. Al, shahmattan sport sheber­ligine kandıdat. Mine, rýhy bıik, eńbekqor, erik-jigeri kúshti Nurǵalı Pirnaza­rovtyń ómir joly osylaı órilip keledi. Serikbaı TURJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Báıdibek aýdany.