Hıtroý áýejaıyndaǵy «О́kpek jolaýshy»

Qazaq dramatýrgy shyǵarmasynyń Shekspırdiń otanynda qoıylýy ult mádenıetiniń tamasha tabysy

Ilkimdi isterge kishigirim kezdesýler men tanysýlar sep bolatynyn talaı kórip júrmiz ǵoı. Ulybrıtanııadaǵy «Sh.Aıtmatov akademııasynyń» dırektory, professor Rahıma Ábdýálıevamen bastalǵan alǵashqy tanystyq jazýshy, dramatýrg Dýlat Isabekovtiń ekinshi bir tynysynyń ashylyp, qazaq ádebıeti men mádenıetiniń keń qanat jaıa túsýine sebepker bolǵandaı. Jaqynda, sáýir aıynyń 6-12-si aralyǵynda Ulybrıtanııanyń astanasy London qalasynda «Qazaq ádebıetiniń aptalyǵy» aıdarymen ótken Dýlat Isabekovtiń shyǵarmashylyǵyna qatysty mádenı is-shara sonyń dáleli. «The little pearl and other stories» Sonymen 6 sáýir kúngi alǵashqy mádenı sharamyz 800 jyldan astam tarıhy bar Kembrıdj ýnıversıtetinde josparlanǵan Dýlat Isabekovtiń «The little pearl and other stories» («Gaýhartas») degen áńgime-povesteri men pesasy engizilgen aǵylshyn tilindegi jınaǵynyń tusaýkeserine barýmen bastaldy. Kembrıdj qalasy Londonnan 70-80 shaqyrym qashyqtyqta jatqan, óziniń ataqty Kembrıdj ýnıversıtetimen álemge tanys Anglııanyń tarıhı eski qalalarynyń biri. О́zimiz atbasyn tiregen Kembrıdj ýnıversıteti 1209 jyly negizi qalanyp, 87 adam Nobel syılyǵyn ıemdengen, dúnıe júzine aty máshhúr oqý orny. Qalanyń ortasyna ornalasqan ýnıversıtetti aralaǵanymyzda tarıhı ǵımarattyń sol kúıinde saqtalyp qalǵan, sonaý orta ǵasyr zamanyna sapar shektiretin ǵajaıyp kórinisi bizdi tańdandyrdy. «The little pearl and other stories» degen atpen jaryqqa shyqqan Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalar jınaǵyn orys tilinen tárjimalaýshy brıtandyq aýdarmashy Katarın Jýdelson. Bul jerde aıta keter bir másele, shetel avtory kitabynyń taǵdyry kóp jaǵdaıda aýdarmashynyń tegine baılanystylyǵy. Aýdarmashy aǵylshyn tekti brıtandyq bolsa, onda aýdarma eńbekke erekshe kóńil bólinip, ulttyq kitaphana qorynda tirkelip, máńgilik saqtalmaq. Al barlyq aýdarmashylardyń eńbekterine mundaı qurmet kórsetile bermeıdi eken. Ulybrıtanııa eliniń kitap baspasyndaǵy osyndaı erekshelikterine sáıkes aýdarylǵan D.Isabekovtiń shyǵarmalar jınaǵy qazaq jazýshylarynyń ishinde alǵashqysy bop sanalmaq. M.Áýe­zovtiń «Abaı joly» romany men Q.Mu­ha­medjanovtyń Sh.Aıtmatovpen birge jazǵan «Kóktóbedegi kezdesý» atty pesasynyń aǵylshyn tilindegi nusqalary aǵylshyndardyń kitap qorynyń keńes ókimeti tusynda «Progress» baspasynan shyqqan eńbekteri qatarynda bólek saqtaýly tur eken. «Aıtmatov akademııasynyń» pre­zıdenti Rahıma Ábdýálıevanyń resmı sózinen keıin sóz alǵan jazýshy Dýlat Isabekov aǵylshyn tildi aýdıtorııaǵa jol tartqan kitabyn shyǵarýshy baspagerler men uıymdastyrýshylarǵa óz alǵysyn bildirip, arnaıy jazyp kelgen baıandamasymen qysqasha tanystyryp shyqty. Baıandama oqý kezindegi jazýshy tolǵanysy bárimizdi tolqytyp ketti. Jazýshynyń «Mádenı ıntegrasııa – halyqtar dostyǵynyń kepili» atty baıandamasynda aıtylǵanyndaı, «Qazaq ádebıetine ótken ǵasyrdyń 60-70-jyldary kelgen meniń zamandastarym búgingi tańda kórkem oıdyń eń bir qýatty kúshine aınalyp otyr. Olar Shyǵys jáne Batys mádenıetin boıyna sińirip ósken talantty urpaq. Eger talǵampaz aǵylshyn oqýshylary osy urpaqtyń shyǵarmalaryna kóbirek kóńil bólip, onymen etene tanysýdy jón dep sanasa, olardyń tabary kóp bolaryna senim mol. ...Biz ekonomıkalyq ıntegrasııamen birge mádenı ıntegrasııaǵa da kóbirek kóńil bólýge tıispiz. Mádenı ıntegrasııa degenimiz – eń aldymen beıbitshilik, gýmanızm, halyqtar arasyndaǵy yntymaq, kelisim jáne turaqtylyq». Qazaq pen aǵylshyn ádebıeti arasyn­daǵy dostyq, shyǵarmashylyq baılanys endi bastalǵandaı. Osy baıandamadan keıin sóz alǵan aǵylshyn ádebıettanýshysy, aýdarmashy Nıkolas Saldars óz baıan­damasynda Ortalyq Azııa ádebıeti jaıynda aıta kelip, shyǵarmalary endi ǵana aýdarylyp jatqan D.Isabekovtiń «Gaýhartas» atty povesin qyrǵyz jazýshysy Sh.Aıtmatovtyń «Jámılá» atty povesimen jáne fılmimen salystyryp aıtyp ótti. Kitap tusaý-kese­rine ýnıversıtet oqytýshylary men aǵyl­shyn oqyrmandary jáne Kembrıdj ýnıversıtetinde oqyp júrgen bir top qazaqstandyq izdenýshi jastar men Qazaqstan elshiliginen de arnaıy ókilder kelip, jazýshy aǵalaryna alǵystaryn aıtyp, sýretke túsirip jatty. Mártebe asqaqtatqan osyndaı rýhanı is-sharanyń Kembrıdj ýnıversıtetinde ótýi úlken bastamanyń basy dep uqtyq. Qýandyq. Osy ýnıversıtette Ońtústik Koreı elinen kelip, PhD doktorantýra­syn­da oqyp júrgen doktorant qyzben jo­lyqtyq. Qazaq tilinde jaqsy sóıleıtin koreı qyzynyń aty da qazaqsha Injý Ký (Eunju Koo) eken. Doktorlyq dısser­tasııasynyń taqyryby «Language, Labour and Urban in Kazakhstan» dep atalady. Qazaqstannyń til saıasaty máselesi jóninde jazyp júrgen koreı qyzyn sózge tartqanymyzda: «Men Seýldegi ýnıversıtettiń Orta Azııa fakýltetinde oqyp júrgen kezimde eki jylǵa Almatydaǵy Abylaı han atyndaǵy Shet tilder ýnıversıtetine qazaq tilin úırenýge keldim. Sol kezde Qazaqstandaǵy adamdardyń kópshiligi menen «Nege oryssha bilmeısiń? Nege qazaqsha sóıleısiń?» dep suraıtyn. Men sonda kúlip: «Men Reseıde júr­gen joqpyn ǵoı» dep aıtatynmyn. Qazaqstannyń táýelsizdik alǵanyna 22 jyldaı ýaqyt boldy. Sondyqtan da qazaqstandyq árbir azamat qazaqsha sóıleýi kerek dep oıladym. Qazaqstanda júrgen kezimde qazaq tiliniń máselesi men jastardyń oı-sanasyndaǵy ózgeristerdi zertteý qyzyqtyra tústi. Qazirgi ýaqytta Kembrıdj ýnıversıtetiniń doktorantýra bóliminde qazaq tili jáne tildiń saıasaty qazaqtardyń ómirinde jáne eńbek jolynda qalaı áser etetindigi jaıynda zerttep jatyrmyn. Qazaq jazýshysy Dýlat Isabekovpen kezdesip, onyń qazaq tilindegi shyǵarmalarynyń aǵylshyn tiline aýdarylyp jatqanyna qatty qýanyshtymyn. Osy Ulybrıtanııadaǵy dostarymnyń, tanystarymnyń ishinde de Qazaqstandy unatatyn adamdar bar. Solarǵa endi osy kitap arqyly ja­qy­nyraq tanystyratyn boldym», deıdi ol. Osy saparymyzda Londonǵa 1996 jyly oqýmen kelip, qyzmet babymen qalyp qoıǵan, Ulybrıtanııanyń zań jónindegi PhD doktory Muhamed-Álı Qurmanbaevpen tanysyp, qýanyp qaldyq. О́zi Dýlat Isabekovtiń jerlesi bolyp shyqty. Aǵylshyn jurtynda bıznes salasynda jaqsy qyzmet atqaryp júrgen el azamaty jazýshy aǵasynyń keletinin estip, arnaıy otbasymen kelip, quttyqtap jatty. Qazaqstannan kelgen bizdi elge qaıtqanymyzsha qolynan kelgen bar kómegin aıamaı qonaq etti. Eli men jerin saǵynyp júrgen Muhamed-Álı baýyrymyz sóz arasynda óziniń júrekjardy qýanyshyn, tilegin bildirgen edi. «Men Anglııaǵa 1996 jyly qazaq elinen alǵash oqýǵa kelgen stýdentteriniń birimin. Sol alǵash kelgen jyldary sheteldikter «Qazaqstan qaıda ornalasqan el?» dep suraıtyn. Bárine Qazaqstan jer kólemi jaǵynan dúnıe júzindegi toǵyzynshy el dep aıtatynmyn. Kezinde biz bes qana bala oqýǵa kelsek, qazir biz oqyǵan oqý ornynda «Bolashaq» baǵdarlamasynyń arqasynda seksenge jýyq bala oqıdy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary­men salystyrǵanda, Elbasynyń arqa­synda kóptegen ister atqarylyp, bar­lyq jerde de Qazaqstannyń aty shyǵyp jatyr. Mysalǵa, qazir bireýge «Qazaq­stannanmyn» dep aıtsam, eshkim de «Ol qaı jaqta?» dep suramaıdy». «Almaty – Amsterdam – London» aralyǵyndaǵy «О́kpek jolaýshy» Saparymyzdyń ekinshi kúni, ıaǵnı 7 sáýirde Londonnyń Kentısh Taýn atty shaǵyn aýdanynda ornalasqan «Giant Olive Theatre» teatrynda «Orzu Arts» usynýymen kópten kútken premeraǵa da kelip jettik. Bárimiz de «О́kpek jolaýshynyń» («Eski úıdegi eki kezdesý») sońynan avtordyń ózi aıtqanyndaı, «Áý basta men anyqtap bergen basty keıipkerim Aıtóreniń marshrýty Iаlta (Qyrym) – Almaty – Iаkýtsk bolsa, ol bertin kele óz betimen baǵytyn ózgertip, burynǵy Keńes Odaǵynyń kóptegen teatrlaryn sharlap ótip, eń sońynda Sankt-Peterbýrgtegi «Eksperıment teatrynan» soń birden «Hıtroý» aeroportyna kelip qonyp otyr. Ol ózi ǵana kep qonbaı, sońynan meniń otbasymnyń múshelerin, Edınbýrgte oqyp jatqan nemerem men basqa da nemerelerimdi jáne dostarymdy ózimen birge ala keldi. Osy pesamnyń arqasynda bárimiz «Almaty – Amsterdam – London» aralyǵyndaǵy «О́kpek jolaýshyǵa» aınaldyq». Ulybrıtanııadaǵy Kazakh Arts Academy-sy men Orzu Arts-tyń birigip usynǵan Giant Olive Theatre teatryndaǵy qazaq dramatýrgynyń alǵashqy premerasy óte sátti ótti. Kórermen zalynyń basym bóligin alǵashqy kúni qazaq kórermenderi tolyqtyrsa, qalǵan bir aptalyǵynda jergilikti aǵylshyndardan quralǵan aýdıtorııa almastyrdy. Eń aldymen spektakldiń baǵdarla­masyna kóz júgirtkenimizde qoıylymdy qoıýshy ujymnyń ártúrli ult ókil­de­rinen quralǵandyǵy kóńil aýdartty. Ásirese, ózbek pen qyrǵyz aǵaıyn­dardyń Londonda júrip bas qurap, qazaq avtorynyń pesasyn qoıýǵa jumyldyrylýy tańdandyra tústi. Spektakldiń qoıýshy rejısseri Iýldosh Jorabaev, kompozıtory Azıza Sadyqova men arýaq rólindegi akter Abdýrashıd Shadıev – ózbek aǵaıyndar bolsa, Zeı­neptiń kishkene qyzynyń arýaǵy bop oınaıtyn Nazgúl Júsúmova qyrǵyz aǵaıynnan, bulardan basqa prodıýseri Jozef Sanders, jaryq qoıýshy Patrık Gýdden men dybysyn qoıýshy Emma Spırınder jáne Aıtóre rólindegi Mark Stanton, Zeınep rólindegi Katzı Trevelııan – aǵylshyndar. Tek kıim jónindegi dızaıner men sahna bezendirýshisi ǵana Álııa Boranbaeva degen qazaq qyzy boldy. Mine, osyndaı ártúrli ulttardan quralǵan shyǵar­mashylyq ujymnyń bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarýynyń nátı­jesinde shyqqan qazaqy boıaýdaǵy spek­takldi kórip, tamashaladyq. El­den attanarda «Aǵylshyndardyń sahna­laýyndaǵy qazaq pesasy qalaı shyǵar eken? Shekspırdiń rýhynda tárbıelenip ósken aǵylshyndar Azııa jerindegi qazaq degen ulttyń bolmys-bitimin, salt-dástúrin, mádenıetin, ıýmo­­ryn qalaı qabyldar eken?» degen sııaqty suraqtardyń tóńireginde alań­dap shyqqan kóńilimiz spektakldiń alǵash­qy bóliminde-aq jaı tapqandaı boldy. Sahna bezendirilýindegi dombyra men qazaqsha oıýlanǵan japqyshqa deıin, jalpy úıdiń ishki atmosferasyn kór­gende Qazaqstannyń bir teatry gas­troldik saparmen kelgendeı sezinedi ekensiń. Spektakldegi alǵashqy kórinis úıdiń ishin tútindetip, adyraspanmen alastap júrgen aq jaýlyqty ananyń beınesimen bastalǵan sátinen-aq qoıylymnyń jalpy arhıtektonıkasynyń qazaqy dástúrden alystamaı, ultqa tán bolmys­pen qoıylǵany kórindi. Qazaq uǵymyndaǵy kıeli dep bile­tin arýaq beınesi qoıylymnyń basynan aıaǵyna deıin kórermenniń de, keıipkerlerdiń de qaperinen bir sátke alystamaı, kerisinshe adam jany ógeı­sip, oqshaýlanǵan saıyn onyń kúsh beretin jubanyshyna aınala túsedi. Qoıylymdaǵy Aıtóre men Zeıneptiń jan dúnıelerindegi ár sát saıyn almasyp jatqan kóńil-kúı aýandarynyń baqylaýshysy – arýaq keıpindegi olardyń o dúnıelik balalary men áje beınesin kórsetýi rejısser tarapynan pesanyń ishki tynysyn sezingenin kórsetkendeı. Spektakldiń artqy fonyndaǵy qazaq kúıiniń úni men «Bir bala» ániniń jáımen ǵana syzdyqtaı oryndalýy shetel sahnasynda, ásirese, áserli shyǵady eken. Aı­tóre men Zeıneptiń oıyndarynyń úzi­­­listi sátterinde de dombyranyń qo­ńyr úni­men qoıylymnyń ishki demin be­rýi júı­ke tamyrlaryńdy shymyrlata túsedi. Basty keıipkerler Aıtóre men Zeıneptiń ekeýara dıalogy arqyly órbi­genimen adam janynyń ishki ıirimderinde jatqan syrlary aqtaryla túsken saıyn spektakldiń boıaýy qoıýlanyp, keıbir sátinde ádemi ıýmormen órilip jatty. Zeınet jasyna jetken, balalarynyń árbir qadamyna kóńili alańdaýly, taǵdyrdan da alǵan sybaǵasy az emes Zeıneptiń beınesi aǵylshyn aktrısasy Katzı Trevelııannyń oınaýynda ózinshe bir qazaq áıeliniń beınesi bolyp shyqty. Aktrısa Zeınep beınesine daıyndyq kezindegi qıyndyqtary týraly oıymen bylaı bólisken edi: «Qazaq áıeliniń obrazyn shyǵarý kezinde qıyndyqtar boldy. Ásirese, er adammen sóıleskende betine tike qarap sóıleýge bolmaıtyn qazaqtyń ıbaly áıeliniń beınesin shyǵarý úshin rejısser tarapynan repetısııa kezinde kóp eskertýler alyp, qınalǵan kezim de boldy. Aǵylshyndarda kerisinshe, sóılesip turǵan adamyńnyń betine týra qaramasań ótirik aıtyp turǵanyń bop esepteledi. Sondyqtan qazaqtar týraly beınematerıaldarmen tanysyp, kóp izdendim. Bir qyzyǵy, aǵylshyndar qalaı kóp sháı ishkendi unatsa, qazaqtar kóp et jegendi solaı unatatynyn bildim». Aktrısanyń musylman áıeline tán erkektiń betine tike qaramaıtyn, úıde eri joqta bóten erkekti kirgizýge arlanatyn aq jaýlyqty áıel beınesin keremet sheberlikpen oınaýy shynynda da tańǵaldyrdy. Zeınep beınesi pesada beınelengenindeı spektakldiń árbir kórinisinde, Aıtóremen aradaǵy áńgime kezinde árqalaı qubylyp, birde muńdy, birde kóńildi qalypqa aýysyp kórermendi jetelep otyrdy. Al Aıtóre beınesindegi aǵylshyn akteri Mark Stantonnyń oıyny kóńildi muńnyń, jaıdary minezdiń adamy retinde kórindi. Stantonnyń Aıtóresi Zeıneptiń úıine, ıaǵnı óziniń burynǵy úıine kelgen sátten bastap, qarańǵy úıge sáýle shashyp turǵandaı jaınatyp jiberse, keı sátterde aǵylshyndarǵa tán batyldyqpen úıdiń qojaıyny sekildi tym erkinsip ketetindeı. Bálkim, akterdiń keıipker minezin ashýdaǵy áreketti sheshimi shynynda solaı alynǵan bolar. О́mirdegi qaıǵy men muńdy sol ádemi jymıyspen jeńetin Aıtóreniń beınesin kórdik. Al Zeıneptiń boıyndaǵy keı tustarda kúıgelektenip ketetini, endi birdegi ańǵal da aqkóńil minezi ózin aqtap jatty. Spektakldiń eki-aq kórinisinde kórinetin Ertaıdyń beınesi rejısser Iýldosh Jorabaevtyń oryndaýynda este qalarlyqtaı beınede ashyla bildi. Sheshesiniń bóten erkekpen (Aıtó­remen) úıinde sháı iship, bı bılep otyrǵan jerine kirip kelgendegi masań kúıdegi Ertaı-Jorabaev ádemi romantıkalyq keshtiń shyrqyn buzyp ketedi. Kóńildi otyrystyń kórgen tústeı ǵaıyp bolýy muńdas eki jannyń bir saryndy, surqaı ómirleriniń boıaýyn qaıta qalpyna keltirip, eski úıdegi eki kezdesý shynynda da «ókpek jolaýshynyń» júrip ótken jolyndaı áser qaldyrady. Ushaǵyna minip Aıtóre ketti jónine. Al Zeınep bolsa qas qaǵymdaı óte shyqqan sáttik kezdesýimen qoshtasa almaı qala berdi. Sońǵy sahnadaǵy Ertaıdyń anasynyń jan dúnıesin kesh túsinip, keshirim surap kelgen sáti biri kókte, biri jerdegi Aıtóre men Zeınep­tiń ómir joldarynyń endi qaıtyp toǵyspaıtynyn uqtyryp jatqandaı. Pesanyń osy bir sońǵy sheshimi adam ómiriniń osyndaı bir qımas sátterden turatyndyǵyn, jaqsymen ótkizgen bir kúnińniń qalǵan ómirińe yntyqtyryp qoıatyn sıqyry bar ekenin tereńnen sezindire túsetindeı. Spektakldiń ón boıynan menmundalap emes, kerisinshe tereńine tarta túsetin uıyqtaı kórinip turǵan oı ıirimderin kóresiń. Spektakldiń aǵylshyn tilinde qoıylǵanyna qaramastan, avtordyń oıyn akterlerdiń oıynynan da uǵýǵa, kórýge bolatyndaı. О́zimiz pesanyń sıýjetine qanyq kórermen bolǵandyqtan bar yqylasymyz aǵylshyn akterleriniń oıynyn baǵýǵa aýdy. Spektakldiń unaǵan-unamaǵanyn Dýlat aǵamyzdyń kóńil kózinen uǵyp úırengendikten be, spektakl bite salysymen eń aldymen aǵamyzǵa qaraǵanymyz ras. Avtorymyzdyń sahnaǵa kózine jas alyp, kóńildi kúıde shyqqanynan-aq qol shapalaqtaı jóneldik. Dýlat aǵamyz sóz arasynda ózimizdiń túrikter men orystardyń da dál bulaı qazaq áıeliniń beınesin shyǵara almaǵanyn, al aǵylshyn aktrısasynyń munshalyqty izdenip, keıipkeriniń beınesin boıyna sińire bilgenine rıza ekenin bildirip jatty. Bárimizdi «О́kpek jolaýshyǵa» aınaldyryp alyp kelgen spektakldiń qoıýshy rejısseri men prodıýseriniń josparlary da úlken. Ulybrıtanııanyń ózge qalalarynda kórsetý, halyqaralyq teatr festıvalderine qatystyrý jáne aldaǵy kúz aılarynda Qazaqstan halqyna kórsetý oılary da bar ekenin bildik. Qazaq dalasynan aǵylshyn eline ushyp shyqqan alǵashqy qarlyǵashymyzdyń qanaty talmasyn dep tilek tiledik. Qyrǵyz ben ózbekterden úırenerimiz kóp Bul saparda dramatýrgty taǵy bir kezdesý kútip tur edi. London qalasynyń lordynyń qabyldaýyna aldyn-ala jazylyp qoıǵandyqtan, kezdesý ýaqyty da belgili bolatyn. Ǵımaratyna artyq adamdy kirgizbeıtindikten aýdarmashymen birge kirgen Dýlat Isabekov lordpen Qazaqstannyń búgingi saıasaty men ádebıeti, mádenıeti jáne Londonǵa kel­gen­degi maqsaty jóninde sóılesip, kezdesý sońynda aǵylshyn tilindegi jańa kita­byn qoltańbasymen birge syıǵa tartyp ketti. Aǵylshyn eliniń asa bir qurmetteıtin, urpaqtan urpaqqa jetkizip otyratyn qymbat syıy dep aqyn-jazýshylardyń qoltańbasymen óz qolynan bergen kitap­­­tary baǵalanady eken. Sondyqtan da lord Dýlat Isabekovtiń bul baǵaly sy­ıy­na úlken alǵysyn bildirip, tarıhı ǵı­­­­­marattan dám tatqyzyp shyǵaryp saldy. Jospar boıynsha budan keıingi kúni VVS-diń bas korpýsy men PEN-klýbqa soǵyp, sondaǵy mamandarmen jolyǵyp, eldiń ádebıeti men mádenıetine qatysty mán-jaıdy bilip, barymyz ben joǵymyzdy túgendeý bolatyn. VVS-diń de ǵımaratyna tek tirkeýmen ǵana kiredi eken. Dýlat Isabekovtiń óz aýzynan estigenimizdeı, VVS-diń Or­talyq Azııaǵa qatysty aımaqtyq bóligin ózbek azamaty basqarady. Taǵy bir tańǵalarlyǵy, Qazaqstan jaǵynyń habar taratatyn bólimin Reseı bólimine qosyp jiberipti. О́ıtkeni, Qazaqstannan kelgen qonaqtardyń kópshiligi orys tilinde suhbat beretindikten, bul elge qazaq tilindegi habardyń taratylýy kerek joq degendeı biriktirip jibergen kórinedi. О́zimizge de sol kerek dedik. Al qalǵan Ortalyq Azııa elderiniń báriniń de habarlary óz tilderinde taratylyp jatyr. Qazaq bólimi joq bolǵandyqtan, amal joq, Dýlat aǵamyz qyrǵyz bóliminde jarty saǵattyq suhbat berip shyǵypty. Osy jaıdyń bárin kórgende ishteı namystanyp, elge óz ózimizdi qaırap oralǵandaı boldyq. Eń arysy Londonda ashylǵan qazaq restoranynyń ózi jumysyn ári qaraı alyp kete almaǵandyqtan ózbekterdiń qolyna ótip ketipti. Ony biz Muhamed-Álı degen joǵaryda aıtqan azamatymyz dál sol «Samarqand» res­toranyna aparǵan kezinde estidik. Aǵylshyndardyń gambýrgerleri men qurǵaq tamaǵynan sharshap ketkendikten, eldiń tamaǵyn saǵynǵan kezimizde osy jerge tamaqtandyrýǵa aparǵan edi. VVS-den keıingi mejemiz PEN-klýbtyń bas ǵımaraty boldy. Bul jaqqa da túsirilim tobymyzben birge jettik. Aǵylshyndardyń ózderiniń úırenip qalǵan qýyqtaı-qýyqtaı bólmelerinen turatyn ǵımaratyna bardyq. Bul mekemede de Dýlat Isabekovti PEN-klýbtyń dırektorynyń orynbasary kúlip qarsy aldy. Mundaǵy áńgime PEN-klýbtyń Qazaqstandaǵy jumysy men qazirgi qazaq ádebıetiniń aınalasynda órbidi. Odaqqa qatysty jáne PEN-klýbtyń shetelderdegi fılıaldarymen baılanysyna qatysty qandaı jumystar istelinip jatqandyǵy, aldaǵy josparlary týraly uzaq áńgimelesti. PEN-klýbtyń birneshe qyzmetkerlerimen bolǵan suhbat-áńgime arnaıy bir maqala etip jazatyn másele bolǵandyqtan, bul jaǵyna asa toqtalmaı-aq qoısaq ta bolady. Sóz arasynda aıta keteıik, «Hıtroý» aeroportyna aıaǵymyz tıgen sátten bastap qaıtqanymyzsha Ulybrıtanııa Birikken Koroldigi men Islandııa elindegi Qazaqstan elshiliginiń qyzmetkerleri Dýlat aǵa men onyń jubaıy Nurǵaısha apaıdy jeke mashınamen alyp júrdi. Túsirýshi topty da bólek kólikpen qamtamasyz etipti. Al teatrdaǵy preme­raǵa elshimiz Qaırat Ábýseıitovtiń ózi kelip qatysyp, ertesine Almatydan bar­ǵan barlyq qonaqtardy (jıyrma shaqty) elshilik ǵımaratyna shaqyryp, qazaqy dastarqannan dám tatqyzdy. Elshilikke kireberiste jelbirep tur­ǵan óz elimizdiń týy kózimizge ottaı basy­lyp, keýdemizde maqtanysh sezimin oıatty. Saparymyzdyń sońǵy kúninde Ýılıam Shekspırdiń ataqty «Globýs» teatryna soǵyp, ortaǵasyrlyq tarıhı ǵımarattyń mýzeıin aralap, teatrdyń sahnasy men kórermen zalyn, spektaklde qoldanǵan zattaryn (rekvızıt), mýzykalyq aspaptary men kostıýmderine deıin kórip, tamashalaýymyzǵa múmkindik týdy. Shekspır teatrynda qazaqtyń dramatýrgy Dýlat Isabekovtiń de alda­ǵy ýaqytta pesalary qoıylaryna ish­teı senim bildirip, bul ǵımaratpen de qosh­tas­tyq. Londonnyń korolderiniń Býkın­gem saraıynan bastap aralap kóre­tin qanshama tarıhı ǵımarattar artta qal­dy deseńshi. Osy kórgenimizge de qana­ǵat tutyp, kelesige de kóretin jer qalsyn degen úmitpen elge attandyq. Biraq, oljaly attandyq. Qýatty el bolýdy aǵyl­­shyndardyń tarıhqa degen qurmetinen, mádenıetinen úırenýimiz kerek eken dep attandyq. Qur uran men aıǵaı­dyń ýaqyty ótkenine kózimiz jete tústi. Aqmonshaq AHMET, jýrnalıst. ALMATY – LONDON – ALMATY.