Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda ruqsattar men habarlamalar, densaýlyq saqtaý júıesi týraly zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq, depýtattar kún tártibinde qylmystyq is júrgizý zańnamasyn jetildirýge qatysty zańdyq qujattardy da talqyǵa saldy.
Aldymen Prezıdent shuǵyl dep jarııalaǵan «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly» zań jobasy jáne oǵan ilespe zańdyq qujat eki oqylymda qaralyp, maquldandy. Negizinen, bul zańdyq qujat ruqsat berý júıesin biryńǵaı qaǵıdattar men tásilderdi paıdalana otyryp retteýge baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, zań elimizdegi kásipkerlikti odan ári damytýǵa, onyń qyzmet aıasyn keńeıtýge múmkindik beretin bolady. Bul rette tutynýshylar, kásipkerler jáne memleket múddeleri naqty aıqyndalyp, memlekettik organdar qyzmetiniń ashyqtyǵy men aqparattyń qoljetimdiligi qamtamasyz etiledi.
Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan О́ńirlik damý mınıstri Bolat Jámishev zań jobasynyń elimizdegi ruqsat berý júıesi problemalaryn sheshýge baǵyttalatynyn atap kórsetti. Onyń sózine qaraǵanda, qoldanystaǵy ruqsattamalardyń tolyq tizbesi jasalady. Jańa ruqsattar berýdi engizýde retteýshi áserlerdi taldaý qoldanylady jáne ruqsattar qaýiptilik dárejesi boıynsha sanattarǵa bólinedi. Mınıstr, sondaı-aq, barlyq ruqsat berý rásimderin júzege asyrýdaǵy biryńǵaı standarttalǵan tásilderdi bekitý jáne «bir tereze» qaǵıdattaryn neǵurlym keńinen qoldaný kózdelgendigin de ortaǵa saldy.
Zań jobasyna qatysty pikir bildirgen Májilis Tóraǵasy shaǵyn bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan jumystar áli de jetkiliksiz ekenine erekshe toqtaldy. Q.Jaqypov elimiz ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznes úlesi 17 paıyzdan aspaıtyndyǵyn aıta kelip, onyń kólemin keminde 50 paıyzǵa jetkizý jaǵyn oılastyrýǵa shaqyrdy.
Bul turǵydan kelgende, ruqsattar men habarlamalar týraly zańnyń mańyzy zor, alaıda bul qujattyń ózi de ekonomıkanyń aýqymdy úlesin, sonyń ishinde bank salasyn, ruqsat berýlerdi, jumys oryndaryn ashýdy qamtamasyz etý boıynsha máselelerdi túgeldeı sheshe almaıdy. Úkimettiń osy baǵytta jumysyn jalǵastyratynyna senim bildirgen Tóraǵa búgingi kúni ruqsat berý júıeleri áli de tıisti deńgeıde rettelip otyrmaǵanyna nazar aýdartty. Zań jobasynda ruqsat pen habarlamanyń 54 pýnktin joıý tetikteri kórinis tapqanymen, áli de 737-si qalyp otyr. «Bizde kóptegen organ ózine bıznestiń qandaı da bir deńgeıde táýeldi bolǵanyn qalaıdy. Osymen kúresýge tıispiz. Buǵan barynsha salmaqtylyqpen qarap, shaǵyn jáne orta bızneske múmkindiginshe jaǵdaı jasaýymyz kerek», dedi Qabıbolla Qabenuly.
Palata «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý salasynda jańa tásilder aıqyndalyp, qoǵamdyq qatynastardy damytýdyń jańa deńgeıi belgilenip otyrǵandyǵyn erekshe atady. Al zań jobasynyń maqsaty – qoldanystaǵy zańnamalyq olqylyqtardy joıý, densaýlyq saqtaý júıesin jetildirý jáne azamattardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý. Zań jobasynda tinderdi (tinniń bóligin) jáne aǵzalardy (aǵzalardyń bóligin) transplanttaýǵa qatysty normalar edáýir jetildirilip otyr. Mınıstr transplantasııa úderisin jetildirý jáne donorlar men olardyń klıentteriniń quqyǵyn qorǵaý maqsatynda gemopoetıkalyq tin jasýshalaryn transplanttaýdy retteý máselesi qarastyrylyp otyrǵandyǵyn atap ótti. Tiri donordan ulpa nemese organdy alý tek qana onyń jazbasha notarıaldyq kýálandyrylǵan kelisimimen júzege asatyn bolady. Al gemopoetıkalyq tin jasýshalaryn alýǵa ondaı notarıaldyq kýálandyrylǵan kelisim talap etilmeıdi.
Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń jobasy ekinshi oqylymda maquldandy. Qujat jobasy sot tóreligin júrgizýdiń tıimdiligin arttyrýǵa konstıtýsııalyq quqyqty saqtaý men qylmystyq sot isin júrgizýdi jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan. Ásirese, qylmystyq qýdalaýdy bastaý rásimin ońaılatý kózdeledi. Advokattardyń sotqa deıingi is júrgizýden bastap qatysýy keńeıtiledi jáne sot isin júrgizý de jeńildetiledi. О́ıtkeni, úlken kólemdi tergeý jáne sot áreketterin júrgizýdiń qajeti bolmaı qalady.
Budan basqa, jedel izdestirý sharalaryn júrgizý tártibi rettelgen. Prokýrordyń sanksııa berýi azamattardy olardyń jeke ómirine qolsuǵylmaýshylyq konstıtýsııalyq quqyǵynyń buzylýynan qorǵaýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Sottyń sotqa deıingi is júrgizýdi baqylaýyn keńeıtý maqsatynda qylmystyq proseske tergeý sýdıasy ınstıtýty engiziletin bolady. Oǵan jekelegen tergeý áreketterine sanksııa berý, sotqa deıingi is júrgizý satysynda taraptardyń shaǵymdary men ótinishhattaryn qaraý ókilettigi bekitilip berilmek. Azamattardyń qylmystyq prosestegi quqyqtaryn kúsheıtý maqsatynda kýániń, jábirlenýshiniń aıǵaqtaryn saqtaýǵa berý kezinde taraptardyń birdeı qatysý jaǵdaılaryna kepildik beretin norma da nazardan tys qalmaǵan. Jáne de kodeks jobasyn talqylaý barysynda bultartpaý sharasyn qoldaný kezindegi kepildiń mólsheri eleýli túrde (eki esege deıin) azaıtylǵan. Aıryqsha jaǵdaılarda, halyqtyń áleýmettik jaǵynan álsiz toptaryna qatysty kepildiń mólsheri eń tómengi mólsherden de az qoldanylýy múmkin.
Palata, sonymen birge, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna ózgerister engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań jobasyn ekinshi oqylymda qoldady. Májilis depýtaty Ramazan Sárpekovtiń aıtýynsha, ózgerister atalǵan konstıtýsııalyq zańdardy qoldanýda quqyqtyq qaıshylyqtar men olqylyqtardyń oryn almaýyn qamtamasyz etetin bolady. Jalpy, zań jobasy qabyldansa, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn, qoǵam men memlekettiń múddelerin qylmystyq qolsuǵýshylyqtan tıimdi qorǵaý qamtamasyz etiledi.
Kún tártibiniń sońǵy máselesi «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq is júrgizý zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da ekinshi oqylymda maquldanǵanyn aıta ketý kerek. Mundaǵy negizgi maqsat – qoldanystaǵy zańnamanyń normalaryn Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń jobasyna sáıkes keltirý.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».