Jýyrda elimizdegi barlyq BAQ-ta «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jarııalandy. Álbette, bul qujattyń áli de el ishinde talqylanary sózsiz. Zań jobasyn jarııalaýdaǵy maqsat ta osy bolsa kerek.
Degenmen «Ata Zańǵa qandaı ózgerister engiziledi?» degen alań kóńil ornyna túskendeı. Eń bastysy – sýperprezıdenttik basqarý júıesinen túbegeıli bas tartyp, prezıdenttik respýblıkaǵa aınalatyndyǵymyzda. Iаǵnı «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyn tuǵyr etken basqarý júıesine ótemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan 16 naýryzdaǵy Joldaýynda jańarý men jańǵyrýdyń negizgi 10 baǵytyn aıqyndap bergen bolatyn. Qazirgi tańda osy Joldaý júktegen mindetter kezeń-kezeńimen júzege asa bastady.
«Bizge Qazaqstan damýynyń saıası modelin qaıta qurý boıynsha syndarly qadamdar qajet. Munda eń aldymen, sýperprezıdenttik basqarý formasynan kúshti Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa túpkilikti kóshý týraly aıtylyp otyr. Mundaı júıe bılik ınstıtýttarynyń qolaıly teńgerimin qamtamasyz etedi jáne eldiń ornyqty damýyna yqpaly etetin bolady. Aldymyzda Parlamenttiń rólin kúsheıtý mindeti tur. Bul «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn tabysty júzege asyrýǵa jol ashady. Biz bolashaqta qandaı el bolatynymyzdy naqty bilemiz. Jańa Qazaqstandy azamattyq qoǵamy qalyptasqan tıimdi memleketke aınaldyramyz. Osyǵan oraı kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet qaǵıdatyn basshylyqqa alamyz», – degen edi Prezıdent. Mine, osy baǵytta qaıta túzilip, qarapaıym halyqtyń talǵam tarazysyna usynylǵan jobanyń Qazaqstannyń kemeldený kezeńine kepil bolaryna kózimiz jetip, senimimiz serpilip otyr.
Qandaı ózgerister bar sonda?
Táýelsizdiktiń eń basty tiregi, memlekettiń barynsha baǵaly qundylyǵy, halyqtyń ıgiligi – jer. Konstıtýsııanyń 6-babyndaǵy 3-tarmaǵynda «Jer jáne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúnıesi, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili. Halyq atynan menshik quqyǵyn memleket júrgizedi» dep ózgertilmek. Osy baptyń ózimen-aq, talaı jyldan beri azamattardyń alańdaýyna negiz bolyp, daý-damaı, daqpyrtty órshitip kelgen jer máselesine núkte qoıylady.
Sondaı-aq Ata Zańymyzdyń 43-baby «QR Prezıdentiniń óz ókilettikterin júzege asyrý kezeńinde saıası partııada bolmaýǵa tıis» jáne «QR Prezıdentiniń jaqyn týystary memlekettik saıası qyzmetshilerdiń, kvazımemlekttik sektor sýbektileri basshylarynyń qyzmetterin atqarýǵa haqysy joq» degen jańa tarmaqtarmen tolyǵyp otyr.
Jańa ózgerister men tolyqtyrýlar arqyly Prezıdent óziniń kóp ókilettikterin bıliktiń basqa tarmaqtaryna bólip berýi de halyqtyń bılikke degen senimin arttyratyn faktor. Bılik bólinisindegi mundaı tepe-teńdik elimizdegi saıası júıeni demokratııalandyrýdyń alǵyshartyna aınalary sózsiz. Sonymen qatar bolashaqta Parlament Májilisi Konstıtýsııalyq zańda belgilengen tártippen aralas saılaý júıesi boıynsha: birtutas jalpyulttyq saılaý okrýginiń aýmaǵy boıynsha proporsıonaldy ókildik etý júıesi boıynsha, sondaı-aq birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn 98 depýtattan turatyn (50-baptyń 3-tarmaǵy) bolady. Bul degenimiz qarapaıym halyqtyń tańdaýy men pikiri eskeriledi degen sóz. Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men astananyń ákimderin sol óńirdegi barlyq máslıhat depýtattarynyń kelisimimen taǵaıyndaý (87-baptyń 4-tarmaǵy) júıesi de – jańarýdyń jarqyn qadamy. О́zgeristen keıin oblys ákimdigine usynylǵan eki úmitkerge máslıhat depýtattary daýys beretin bolady jáne máslıhat depýtattarynyń ákimder qyzmetin baǵalap qana qoımaı, ákimge kópshilik daýyspen senimsizdik bildirý quqyǵy da (87-baptyń 5-tarmaǵy) Ata Zańnyń jańa redaksııasynda qamtylyp otyr.
Jalpy, biz jańarý jolyna taban tıgizdik. Memleket basshysy aıtqandaı, «Jańarǵan Qazaqstan – Ádiletti Qazaqstan» qurý isine qulshyna kiristik. Aldaǵy referendým Jańa Qazaqstannyń tarıhı múmkindikterine jol ashady. Eldiń erteńi úshin tańdaý jasaıtyn tarıhı sátten alaýyzdyq tanytyp, enjarlyq kórsetkenimizdi keleshek urpaq keshirmeýi múmkin. Sondyqtan jarqyn bolashaq úshin judyryqtaı jumylyp, birlik tanytaıyq!
Bekzat ALTYNBEKOV,
Amanat partııasynyń Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń atqarýshy hatshysy