Eldiń ekonomıkasyn órge súıreıtin sala – ǵylym. Prezıdent te ǵylymǵa kóńil bólý kerektigin basa aıtty. Al Semeıdegi fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi oqýshylardy ǵylym salasyn meńgerýge den qoıyp jatyr. Jýyrda atalǵan mekteptiń eki oqýshysy Reseıde ótken «Chelovek-Zemlıa-Kosmos» ǵylymı-zertteý olımpıadasynda II orynǵa ıe boldy.
10-synyp oqýshylary Qymbat Baısapına men Nuraı Janatbekqyzynyń «Jańbyr sýyn jınaıtyn drenaj júıesi jáne zamanaýı qaladaǵy joldyq ekoınfrastrýktýra» atty jobasy qazylar alqasynyń joǵary baǵasyna ıe bolǵan. Jas zertteýshiler bul taqyryptaǵy eńbekterin eki jyl buryn qolǵa alǵan.
– Mundaı jobany qolǵa alýymyzǵa qalamyzdyń kóshelerindegi jaǵdaı sebep boldy. Jasyratyny joq, jaýyn jaýsa Semeı kóshelerine sý jınalatynyn kózimiz kórip júr. Biz baqylaǵan Á.Táńirbergenov, Glınka, Selevın, Qabanbaı batyr, Abaı, Sh.Qarjaýbaıuly syndy negizgi kósheleri kólkip ketedi. Sonyń saldarynan asfalttiń qoparylýy óz aldyna, jaıaý júrginshi aıaq alyp júre almaı qalady. Kólik keptelisi paıda boldy. Sondyqtan qala ishindegi joldarda jańbyr men qar sýy jınalmaýy úshin jol jıegin kógaldandyrýǵa múmkindik beretin drenaj júıesi men ekologııalyq ınfraqurylym modelin ázirleýdi júzege asyrmaqpyz, – deıdi Nuraı Janatbekqyzy.
Sonymen qatar zamanaýı qala turǵyndary úshin yńǵaıly ári qaýipsiz jol qozǵalysy josparyn jasap shyǵarýdy kózdep otyrǵan Qymbat pen Nuraıdyń zertteý obektileri – jol, drenaj, topyraq, jańbyr sýy, kógaldandyrý, jel energııasy. Drenaj júıesiniń maketin jasaýǵa jáne matematıkalyq esepteýlerdi júrgizýge qalamyzdaǵy Qaraǵaıly aýdany zertteý obektisi retinde alyndy. Bul aýmaqta jańbyr sýynyń jıi turyp qalýy baıqalady. Zertteýdiń 3D syzbasy SketchUp baǵdarlamasynyń kómegimen jasaldy.
Drenaj júıesiniń jumysyna nazar aýdarsaq, eń aldymen joldyń kólbeýligi arqyly jańbyr sýy joljıektegi sańylaýlar arqyly ótedi. Sańylaýdan ótken sý baılanystyrǵysh qubyr arqyly aryqqa quıylady. Aryqqa jańbyr sýy baılanystyrǵysh qubyrdan quıylyp, ári qaraı gorızontaldi rezervýarǵa jınalady. Jel generatory óndiretin energııa esebinen osy rezervýardyń ishinde jınalǵan jańbyr sýyn sorǵy kómegimen vertıkaldi rezervýarǵa jetkizEdi. Vertıkaldi rezervýardaǵy jańbyr sýyn tamshylatyp sýarý ádisimen qalany kógaldandyrýǵa qoldana alamyz. Qaýipsizdikti oılastyrý maqsatynda jaıaý júrginshiler júretin jolda qozǵalys datchıgin ornalastyrý, joldy eki jaqtan jaryqtandyrý qarastyrylǵan.
Zertteý suraqtaryna jaýap bere otyra, drenaj júıesi men qaladaǵy jol ınfraqurylymynyń erekshe modeli jasap shyǵaryldy. Ol óziniń tıimdiligi men ekologııalyq tazalyǵymen erekshelenedi. Sondaı-aq oqýshylar bul jobany kez kelgen qalada iske qosýǵa bolatyndyǵyn aıtyp otyr.
SEMEI