Derbestik pen jaýapkershilik bıýdjet saıasatyn jetildirýdiń tıimdi quralyna aınalyp otyr

Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Beısenbaevtyń jetekshiligimen keshe Parlament Senatynda bıýdjet saıasatynyń nátıjelerge baǵdarlanǵan memlekettik josparlaý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha úkimet saǵaty bolyp ótti. Elbasynyń «Qazaqstan-2050 Strategııasy – qalyptasqan mem­le­kettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy makroekonomıkalyq saıasatty jetildirýdegi birqatar mindetterdi naqtylaý barysynda birneshe baǵyttyń aıqyndalǵanyn palata Tóraǵasynyń orynbasary erekshe atap ketti. Sol baǵyttardyń biri – bıýdjet saıasaty. Bıýdjet resýrstaryn múmkindikter she­ginde paıdalaný jáne onyń tapshylyǵyn qysqartý jan-jaqty oılastyrylǵan jáne únemdi bıýdjettik qarjylyq úderisti qamtamasyz etý bolyp tabylady. Sondaı-aq, memlekettik josparlaý júıesin damytý boıynsha alǵa qoıylǵan mindetterdi iske asyrý maqsatynda jańa bıýdjet saıasaty jáne nátıjelerge baǵdarlanǵan memlekettik josparlaý júıesin jetildirý tujyrymdamalary ázirlenip, bekitilgen-di. Osy tujyrymdamalardy júzege asyrý eki kezeńge josparlanyp otyr. «Birinshi kezeńde qajetti normatıvtik-quqyqtyq aktiler baza­syn qalyptastyrý kerek. Osyǵan baılanysty ótken jyl­dyń sońynda Bıýdjet jáne Salyq kodeksterine zańnamalyq ózgerister engizildi. Úkimet tarapynan qazirgi ýaqytta bıýdjet sa­lasyn jetildirýge baılanys­ty zańnamalyq ózgeristerdiń qo­sym­sha toptamasy daıyndalyp, ótken aptada Parlamentke jumysqa alyndy», dedi Asqar Asanuly. Budan keıin Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev baıandama jasady. Mınıstrdiń sózinen málim bolǵandaı, memlekettik bıýdjet tapshylyǵyn 2020 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimge qatysty 1,4 paıyzǵa tómendetý josparlanyp otyr eken. Onyń pikirinshe, bul memlekettik boryshty 2020 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimge qatysty 13,9 paıyzdan aspaıtyn deńgeıde ustaýǵa múmkindik beretin kórinedi. Tapshylyqty azaıtý, munaı emes sektordan túsetin kiristerdiń ósýi jáne Ulttyq qordy shekteýli túrde paıdalaný munaı emes tapshylyqty 2020 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimge qatysty 2,8 paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik beredi eken. Sonymen birge, memlekettik borysh pen kvazımemlekettik sektor boryshynyń deńgeıi 2020 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimge qatysty 22 paıyzdan aspaıtyn bolýy tıis kórinedi. Bul memlekettik sektordyń boryshyn jınaqtaýmen salystyrǵanda, ulttyq qorda qarajattyń buryn jınaqtalýyn qamtamasyz etedi. Ol sondaı-aq, bıýdjet qarajatyn paıdalanýdyń tıimdiligin art­ty­rýǵa qatysty da paıymymen bólisti. Baǵdarlamalar ákim­shileriniń lımıtterin engizý olardyń qarjylyq tártiptiligin arttyryp, memlekettik organ­dardyń óz qyzmetin barynsha tıimdi uıymdastyrýyn yntalandyratyn bolady. Jergilikti organdardyń qarjylyq derbestigi men jaýapkershiligin arttyrý da nazardan tys qalmaǵan. Qarjylyq derbestikti keńeıtý maqsatynda 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan bıýdjettik sýbvensııalar men alyp qoıýlardyń kólemin aıqyndaý kezinde jergilikti bıýdjet shyǵystarynyń bazasyna buǵan deıin respýblıkalyq bıýdjetten 40 nysanaly aǵym­daǵy transfert esebinen qar­jy­landyrylǵan turaqty sıpat­taǵy shyǵyndar berilgen (jyl saıyn 200 mıllıard teńge). Ná­tıjesinde jergilikti bıýdjettiń shyǵystary 2013 jyly (nysanaly transfertterdi eseptemegende) 1,9 trıllıon teńgeden 2014 jyly 2,2 trıllıon teńgege deıin ósken. Elbasy tapsyrmasyna oraı jergilikti ózin-ózi basqarýǵa shaǵyn bıznes sýbektilerinen, jeke tulǵalardyń múlki men kóligine jáne jerine salynatyn salyqtardy berý boıynsha usynystar daıyndalǵan. Res­pýblıkalyq bıýdjet komıssııa­synda qaraýsyz 5 paıyzdan aspaıtyn, al 5-ten 10 paıyzǵa deıingi kólemdegi túzetý arqyly bir mem­lekettik organnyń bıýdjettik damý baǵdarlamalary arasyn­da qarajatty qaıta bólý múm­kindigi kózdelgen. Nysanaly damý transfertteri boıynsha bir jergilikti bıýdjettik baǵdarlama ishinde 10 paıyzdan aspaıtyn kólemde jergilikti bıýdjettik ınves­tısııalyq jobalar arasyn­daǵy qarajatty ákimderdiń óz betinshe qaıta bólýine múmkin­dik berý usynylady. Mınıstr­lik memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalarǵa tekseris júr­giz­gendigi belgili boldy. Qol­da­nystaǵy 5 baǵdarlama (О́ńir­lerdi damytý baǵdarla­masy, Monoqalalardy damytý baǵ­darlamasy, Turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyqty jańǵyr­tý baǵdarlamasy, «Qol­jetimdi baspana-2020» baǵdar­lamasy jáne «Aq bulaq» baǵ­darlamasy) О́ńirlerdi damy­týdyń biryńǵaı baǵdarlamasyna ıntegrasııalanady. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasattyń tıim­diligin arttyrý maqsatynda 14 salalyq baǵ­dar­lama jekelegen baǵyttar retinde ÚIIDMB-ge ıntegrasııalanypty. E.Dosaevtyń aıtýynsha, nátıjesinde 2014 jyly salalyq baǵdarlamalar sany 44-ten 14-ke deıin qysqarǵan. Budan bólek, ótken jyly Bıýdjet kodeksine ózgerister engizý sheńberinde jergilikti deńgeıde strategııalyq josparlaý ázirleý alyp tastalyp, bul qosymsha 366 qujatty qysqartýǵa múmkindik bergen. Qujattardy tekserý jáne ońtaı­landyrý nátıjesinde Mem­lekettik josparlaý júıesi qujat­tarynyń jalpy sany 954-ten 324-ke deıin 3 ese qysqaryp otyr. Artynan palatanyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Rashıt Ahmetov óz oıyn ortaǵa saldy. «Strategııalyq josparlaýdy jetildirý, bıýdjet júıesindegi sáıkessizdik, jergilikti jerlerde qarjyny ıgerý jáne basqa máselelerde ákimshilerge monıtorıng júrgizilmeıtini týraly sóz boldy. Osy máselelerdiń bári atalǵan tujyrymdamalarda kórinis tapty», dedi komıtet tóraǵasy. Sondaı-aq, senator jańa bıýdjet saıasatyna jáne nátıjelerge baǵdarlanǵan memle­kettik josparlaý júıesin jetil­dirý tujyrymdamasyn iske asyrý bıýdjet qarjysyn basqarýdyń tıimdiligin arttyratyny týraly aıta kelip, eń sońynda, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda alǵa qoıylǵan mindetterdi sheshýge múmkindik beretinin jetkizdi. Budan keıin mınıstr depý­tat­tardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Otyrysty qorytyndylaǵan Senat Tóraǵasynyń orynbasary A.Beısenbaev bıýdjetaralyq qatynastarǵa, bıýdjettik nesıe­leý rásimderin jetildirý jaıyna jáne basqa da máselelerge qatysty talqylaý jan-jaqty bol­ǵandyǵyn aıta kelip, endi olar­dyń Úkimet jumysynda eske­riletinine senim bildirdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».