Tarıhı sátten shet qalmaıyq

Bərimiz jumylyp Jańa Qazaq­stan­dy qurýǵa bet al­dyq. Q.Toqaev Qazaqstan Prezı­den­ti bolyp saı­lan­ǵannan bastap óziniń basty us­ta­nymy ədilettilik ekenin, onsyz qoǵam eshqashan damymaıtynyn aıtyp keledi.

Qoǵam ədilettilik saltanat qur­­­­­ǵanda ǵana jańarady, damıdy. Sybaılas jemqorlyq, ult­tyq baılyqtyń teńdeı jəne ədil bó­lin­­beýi, azamattardyń quqyq­ta­rynyń qorǵalmaýy, zańdardyń tolyqqandy oryndalmaýy bılik saıasatynyń ádilettiligine baılanysty. El damýy qoǵamdaǵy kelisim men yntymaqqa, aýyzbirshilikke tikeleı baılanysta bolsa, ol tek ədilettilik bar jerde ǵana bola­dy. О́ıtkeni ádilettilik – təýel­siz­diktiń temirqazyǵy. Bıyl 5 maýsymda ótetin respýblıkalyq re­ferendýmnyń kún tártibine qo­ıyl­­ǵan Konstıtýsııalyq refor­ma­nyń túıini de túptep kelgende ádi­let­tiliktiń saltanat qurýyna ba­ǵyt­talǵan.

Konstıtýsııalyq reforma – Pre­zı­denttiń saıası reformalar baǵ­darlamasyn júzege asyrý úshin qolǵa alynǵan mańyzdy saıası is-shara. Konstıtýsııadaǵy ózgertýler men tolyqtyrýlar jobasy Qazaqstan halqynyń kóke­ıinde júrgen suraqtarǵa jaýap beredi jəne búkil qoǵamnyń múd­desi úshin júzege asyrylady.

Osy kúnge deıingi Ata Zańy­myz­­ǵa engizilgen ózgerister ha­lyq­­­tyń qatysýynsyz parlament ar­qyly ótkizilip keldi. Ha­lyq­­tyń pikiri eskerilmedi. Ol ózgeris­terdiń barlyǵy prezıdent bıli­gin nyǵaıtýǵa, kúsheı­tý­ge baǵyt­tal­dy. Al endigi qabyl­danatyn Konstıtýsııanyń erekshelikteri sý­perprezıdentik basqarýdan pre­zı­denttik respýblıkaǵa kóshý­ge, parlament pen máslıhat­tar­dyń ókilettikterin kóterýge, el basqarýda halyqtyń qatysý múm­­kindigin keńeıtýge, eldegi saıası kúshterdiń belsendiligi men báseke­les­tigin art­ty­rý­ǵa­, qoǵam­da ádilet­tiliktiń ornatylýyna, Jańa Qazaqstan qurýdyń qu­qyqtyq negizin qalaýǵa, adamdar quqyq­ta­ryn qorǵaýdy jetil­di­rýge baǵyttalǵan. Bir sózben aıt­­qan­da, Konstıtýsııadaǵy óz­ger­­­týlerdiń kózdegeni – memle­ke­ti­mizdi jetildirý, jań­ǵyrtý jəne nyǵaıtý. Memle­ke­ti­miz­diń da­mýynyń jańa kezeńinde, Jańa Qa­zaqstandy qurýǵa baǵyt­tal­ǵan, elimiz úshin osyndaı asa ma­ńyzdy tarıhı sheshimderdi Prezı­dent búkilhalyqtyq tal­qy­­laýǵa salyp, kópshiliktiń she­shi­­mine súıenip qabyldaýdy usy­­nyp otyr. Konstıtýsııalyq túze­týler jobasynyń búkil­ha­lyqtyq jappaı daýys berý ar­qy­ly qabyldanýy bizdiń demo­k­ra­­tııalyq qaǵıdattardy berik usta­na­tynymyzdy bildiredi.

Aldaǵy referendýmdy hal­qy­myzdyń basym kópshi­ligi qol­daıdy. Alaıda Konstıtý­sııa­nyń qazirgi jəne jańa nusqa­la­ry­­nyń aıyrmashylyǵyn tú­si­ný, usynylyp otyrǵan ózger­tý­ler men túzetýlerdiń baıybyna barý kúndelikti tynys-tir­shi­li­gimen júrgen qarapaıym jurt­qa qıyndyq týǵyzatyny ras. Son­dyq­tan da referendým, onda qo­ıylǵan máseleler týraly halyq arasynda túsindirý jumystaryn júrgizip, elimizdiń damýyna baǵyt­talǵan strategııanyń mənin jet­ki­zýge barynsha kúsh salýymyz kerek.

Búkilhalyqtyq referendým ótki­ziletin kúnge az ýaqyt qaldy. Sondyqtan osy qysqa merzimdi barynsha tıimdi paıdalanǵan jón. Alaıda el arasyndaǵy kez­de­sýlerde, áleýmettik jeli­ler­de aıtylyp júrgen sózderdi, pikir­­lerdi tyńdasań, kóp azamat áli de referendým men Ata Zańymyzǵa usynylǵan ózgeris­ter­di tolyq túsine qoımaǵanyn baıqaımyz. Olar konstıtýsııalyq ózgeristerdiń mazmunyn jete túsine almaýda. Sondyqtan BAQ arqyly berilip jatqan referendým týraly aqparattyq habarlamalarmen birge, tikeleı efırlerde, gazet betterinde, áleýmettik jelilerde «Suraqqa jaýap», «Ashyq alań», «Pikirtalas» sııaqty is-sharalar kóbirek ótkizilse durys bolar edi. Konstıtýsııadaǵy ózgeris en­gizilgen ár baptyń eski jáne jańa redaksııasyna taldaý jasap, usynylyp jatqan baptardyń artyqshylyqtary, ol qoǵamǵa qandaı ózgeris ákeledi, eldi da­my­týǵa, halyqtyń jaǵdaıyn jaq­sartýǵa qalaı áser etetindigi týra­ly kópshilik túsinetindeı maǵ­lu­mattar berilgeni jón. Parlament pen máslıhat depýtattary, Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdar, saıası partııalar men qoǵamdyq uıymdar referendým týraly, referendýmǵa qoıylǵan máseleler týraly Prezıdent, Parlament saılaýy kezindegideı ár tańdaýshyǵa jan-jaqty túsindirý jumystaryn júrgizgenderi jón. Túsindirý ju­mys­taryna stýdentterdi de paı­da­lanǵan durys. Árbir qazaqstan­dyq osyndaı tarıhı sətte, she­shý­shi kezeńde el bolashaǵyn aı­qyndaýǵa tikeleı atsalysýy qa­jet. Referendýmda ər aza­mat­­tyń daýysy mańyzdy. Biz refe­rendýmǵa qatysý arqyly eli­miz­diń birligi men yntymaǵyn ny­ǵaıtýǵa, ózimizdiń zańmen qor­ǵa­lýym­yzǵa, sapaly ómir súrýimizge, jem­qor­lyqtyń joıylýyna, mem­le­ket­tik qyzmettiń ashyq, qoljetimdi bolýy­na, elimizdiń jarqyn bola­sha­­ǵy­na daýys beremiz.

Elimiz úshin eń basty maqsat – hal­­qymyzdyń ál-aýqa­ty­nyń artýy. Ekonomıkalyq jetistik­te­rimizdi ár qazaqstandyq sezinýge tıis. Oǵan qol jetkizý úshin úzdiksiz damyp, únemi órlep, ór­ken­deýimiz kerek. Qazaqstan – de­mokratııalyq memleket. Osy­n­daı jaýapty ke­zeń­de re­fe­rendýmǵa qatysý aza­mat­tar­dyń tek ózin-ózi qurmet­teýi ǵana emes, jalpy Qazaq­stan­­nyń bolashaǵy aldyndaǵy, ur­paq aldyndaǵy jaýapkershiligin kór­se­tedi. Sondyqtan referen­dým­ǵa belsendi túrde qatysyp, óz tań­daýlaryn jasaý – ár qazaq­stan­dyq­tyń azamattyq mindeti.

Qýanysh AITAHANOV,

qoǵam qaıratkeri