Jańa tehnologııa jáne únemdilik

Qazaqstan qýatty memleket retinde turaqty ekonomıkalyq ósimderge qol jetkizip keledi. Osy jyldar aralyǵynda energetıka salasy da úlken jańǵyrý jolynan ótti. Elbasy bıylǵy Joldaýynda ishki jalpy ónimniń energııa tutyný aýqymyn 2 esege azaıtý mindetin qoıdy. Bul oraıda bizdiń basty maqsatymyz energetıkany joǵary tehnologııalarǵa kóshire otyryp, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa baǵdarlanatyn bolady. Qyzyljar óńirinde ornalasqan «Sevkazenergo» AQ 2007 jyldan beri «Ortalyq Azııa elektr-energetıkalyq korporasııanyń» enshiles kásiporny retinde jumys isteýge kóshken. Korporasııa 6137,4 mıllıon kVt/saǵ.elektr energııasyn óndirip, paıdaly elektr qýatyn 12,3 paıyzǵa arttyrdy. Investısııalar mólsheri 24 mıllıar­d dollardy qurady. Buǵan bizdiń qosqan úlesimiz qomaqty. 2009-2015 jyldarǵa arnalǵan óndiristik qorlardy qaıta qu­rý, jańalaý jáne jańǵyrtý keń aýqymdy ınvestısııalyq baǵdar­lamalar sheńberinde birqatar jobalar sátti júzege asyryldy. Sońǵy jyldar bederinde kompanııa quramyndaǵy Petropavl №2 jylý elektr ortalyǵy tarapynan kóptegen iri jobalarǵa belsene qatysty. Olardyń qataryna 6-shy, 7-shi jylý qazandyqtarynyń qaıta jańǵyrtýdan ótkizilý nátıjesinde paıdaly áser etý koeffısıentiniń 8 paıyzǵa artqanyn, 7 myń tonna kómir únemdiligine qol jetkizilgenin ataı ketken oryndy. Respýblıkalyq mańyzy bar R4-shi týrbına agregatyn montajdaýǵa 6,1 mıllıard teńge jumsalyp, elektr qýatyn 63 MVt-ǵa, jylý qýatyn 96Gkal-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Endi jyl ishinde qosymsha elektr qýatyn óndirý 388,8 mıllıon kVt-saǵatqa jetip, otyn únemi 63,7 myń tonna kómirdi quraıdy. Elektr qýatyn paıdalaný koeffısıenti 81,45 paıyzǵa kóteriledi. Tek byltyrdyń ózinde ǵana ortalyqty qaıta jańartý men damytýǵa 6,1 mıllıard teńge tartylyp, elektr qýatyn óndirý 2,6 mıllıard kVt/saǵatqa jetti. 8-shi jylý qazandyǵy agregatyn jazǵa salym iske qosýdy josparlap otyrmyz. 4,6 mıllıard teńgeniń ozyq jobasy paıdalanýǵa berilgen kezde bý óndirý qýattylyǵy saǵa­ty­na 270 tonnaǵa deıin molaıyp, elektr qýatyn bosatý kólemi de aıtarlyqtaı ósedi. Sol sııaqty «Petropavl jylý jelileri» JShS de energııa únem­deý sharalaryn tıimdilikpen at­qaryp keledi. Eýropa qaıta qurý jáne damý bankinen alynǵan qa­ra­jat esebinen jańǵyrtý shara­lary sapaly atqaryldy. Eń aý­qym­dy jobalardyń biri oblys or­ta­lyǵyndaǵy jylý magıstraldaryn aýystyrýǵa baǵyttaldy. Kom­panııa men EQDB arasynda 138 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn kepildik shartyna qol qoıylyp, 9 mıllıony seriktestiktiń ishki qajettilikterin óteýge, 40 mıllıony tozyǵy jetken qural-jabdyqtardy jańalaýǵa, bir bóligi óndiristiń ekologııalyq standarttaryn jaqsartýǵa bólindi. Bıyl 1,8 shaqyrym toraptyq qubyrlardy aýystyrý belgilengen. Olarǵa paıdalaný merzimin 30 jylǵa deıin uzartatyn, jylý shyǵynyn azaıtatyn, jylýmen jabdyqtaý sapasyn jaqsartatyn arnaıy materıaldar qoldanylatyn bolady. «Soltústik Qazaqstan elektr taratýshy jelileri» kásiporny 1,2 shaqyrymǵa jýyq áýe jelisine, 187 transformatorlyq qosymsha stan­salarǵa qaıta jańartý jumys­taryn júrgizdi. Kabeldik jeli­lerde 139 mıllıon teńgeni quraı­tyn 419 qosý jáne tuıyqtaý jal­ǵastyrǵyshtaryn qoıdy. Inves­tısııalyq baǵdarlamalar aıasynda №8 taratý qosynynyń jab­dyqtary men ǵımaraty tolyq jóndeýden ótti. 15 shaqyrym qala­lyq kabel jelileri aýystyryl­dy. 10 transformatorlyq qosym­­sha stansa jańartyldy. 36,5 shaqyrym áýe jelileriniń jalańash symdary SIP markaly jańa materıaldarmen almastyryldy. Elbasy atap ótkendeı, budan bylaı energetıkanyń dástúrli túrlerin damytý arqyly jylý-elektr stansalarynan shyǵatyn qaldyqtardy tazartý jónindegi izdenister men jańalyqtarǵa, óndiris pen turmysta jańa tehnologııalar arqyly jappaı elektr qýatyn únemdeýge zor qoldaý kórsetiletin bolady. Kompanııa alda turǵan irgeli mindetterdi sheshýdi árkez Joldaý talaptarymen tyǵyz ushtastyryp otyrady. Atqarylǵan jumystarǵa qaramastan jylý berý jáne taratý uıymdarynyń jabdyqtarynyń tozýy 70 paıyzdyq deńgeıde qalyp otyr. Jaǵdaıdy shuǵyl ózger­tip, tyǵyryqtan shyǵý úshin jyl saıyn 1,5 mıllıard teńgeniń 20 shaqyrym jelisin aýystyryp otyrý qajet. Osy deńgeıden kórinýdiń alǵysharttary jasalyp, qarajat bólý jaǵy qarastyrylýda. Sondaı-aq óndiriske qatysty salalardy jetildirýmen birge óz qyzmetimizde qorshaǵan ortaǵa zalal tıgizbeý jaıyn da qatań baqylap otyramyz. №2 JEO-da quny 739 mıllıon bolatyn kúl shyǵarǵyshtyń ekinshi kezeńi paıdalanýǵa berildi. Jylý qazandyǵy agregattaryn­da ekinshi deńgeıdegi tıtan emýl­­gatorlar qoıylǵan, olar kúl shyǵaryndylaryn 6 esege deıin azaıtýǵa yqpal etedi. Tu­tyný­shylar múddesin oılas­tyryp ornatylǵan “ASKÝE” júıesi zor mańyzǵa ıe. Avtomat­tandyrylǵan júıege ári osy zamanǵy tehnolo­gııaǵa negizdelgen qýat únemdeý baǵdarlamasy keń qoldaý taýyp otyr. Búginge deıin 60 mıllıon teńgege joǵary deńgeıli osyndaı 15 qondyrǵy ornatyldy. 4 qosymsha stansada 29 mıllıon teńgeniń “VCh” baılanystary jańǵyrtyldy.  Edil KО́PENOV,  «Sevkazenergo» AQ basqarma tóraǵasy. Soltústik Qazaqstan oblysy.