Elimizdegi basty saıası oqıǵaǵa daıyndaq barysy qyzý júrip jatyr. Osyǵan baılanysty jer-jerde referendým máselesi pysyqtalyp, halqymyz mańyzdy kezeńge tastúıin ázir otyr.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ata Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jóninde respýblıkalyq referendým ótkizýdi usynǵan bolatyn. El bolashaǵyna áser etetin mundaı mańyzdy saıası oqıǵa Qazaqstandaǵy demokratııalyq ınstıtýtty ilgerilete túsetini sózsiz.
Memleketimizdiń damý jolyndaǵy jańa kezeńge ázirlikti pysyqtaý maqsatynda keshe Ortalyq referendým komıssııasynyń otyrysy ótti. Onda birqatar mańyzdy másele qaraldy.
Jıyndy ashqan Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov referendýmǵa daıyndyq barysy týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, 19-28 mamyr aralyǵynda daýys berýge daıyndyqty zerdeleý maqsatynda Ortalyq referendým komıssııasynyń delegasııasy elimizdiń 14 óńirin aralaǵan.
«Sapar barysynda ortalyq komıssııa músheleri referendým ýchaskelerine bardy. Olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrylýynyń, múgedektigi bar adamdar úshin jaǵdaıdyń jasalýyn tekserdik. Komıssııalardyń tizimderdi jasaý, azamattardy aqparattandyrý jónindegi jumysyn, jergilikti deńgeıde oqytýdy uıymdastyrýyn baqyladyq», dedi N.Ábdirov.
Spıkerdiń sózine súıensek, óńirlerdi aralaýdaǵy basty maqsat – ondaǵy referendýmǵa daıyndyqty ábden pysyqtaý. О́z ókilettigin iske asyrý úshin Ortalyq referendým komıssııasy eki normatıvtik-quqyqtyq akt qabyldaǵan. Sonymen qatar spıker elimizdegi saıası oqıǵany baqylaý maqsatynda shetelden tirkelgen baıqaýshylar týraly aıtyp berdi.
«Saǵat 18:00-de Ortalyq referendým komıssııasy 2022 jylǵy 5 maýsymǵa belgilengen respýblıkalyq referendýmǵa halyqaralyq uıymdar men shet memleketterdiń baıqaýshylaryn akkredıtteýdi aıaqtady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi respýblıkalyq referendýmǵa 25 shet memleket pen 11 halyqaralyq uıymnan 272 baıqaýshy qatysady. Halyqaralyq baıqaýshylardyń qatysýy naýqannyń ashyqtyǵy men jarııalylyǵyna, memleketimizdiń halyqaralyq mindettemelerdi saqtaýyna yqpal etetinin atap ótkim keledi. Bul – halyqaralyq mindettemelerge adaldyǵymyzdyń, sondaı-aq saılaý salasyndaǵy halyqaralyq uıymdarmen, shet memlekettermen tyǵyz yntymaqtastyqty jalǵastyrýymyzdyń dáleli», dedi N.Ábdirov.
Budan keıin Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Asylbek Smaǵulov Respýblıkalyq referendýmnyń qujattaryn saqtaý qaǵıdalaryn bekitý týraly aıtyp berdi. Sondaı-aq qoǵamdyq birlestikter ókilderi men baıqaýshylardyń qatysýy týraly qaýlylardy tirkeý jóninde sóz qozǵady.
«Qaǵıdalarda Ortalyq referendým komssııasynda qandaı qujattar saqtalatyny aıtylǵan. Olar keıinnen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq arhıvine tapsyrylady. Buǵan Ortalyq referendým komıssııasynyń qaýlylary, otyrystarynyń hattamalary, oblystyq, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne el astanasynyń referendým komıssııalarynyń daýys berý nátıjeleri týraly hattamalary, Ortalyq referendým komıssııasyna kelip túsken jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishteri kiredi», dedi A.Smaǵulov.
Spıkerdiń sózine súıensek, daýys berýge arnalǵan bıýlletender mórlengen kúıinde oblystyq, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń referendým komıssııalaryna tapsyrylady. Sonyń ishinde jekelegen, joıylǵan bıýlletender de kiredi. Sondaı-aq referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar azamattardyń tizimderi de berilýge tıis. Referendýmnyń qorytyndylary jarııalanǵannan keıin qujattar bir aı boıy qupııa aqparat túrinde saqtalady da, keıinnen joıylady.
Budan keıin Ádilet mınıstriniń orynbasary Alma Muqanova referendým kezindegi baıqaýshylar jumysyna toqtaldy. Onyń keltirgen málimetterine súıensek, kommersııalyq emes uıymdardyń, qoǵamdyq qorlardyń ókilderi aldyn ala akkredıtteýsiz respýblıkalyq referendýmnyń baıqaýshylary bola alady. Ol úshin saılaý ýchaskesine kelip, qujattaryn tapsyrsa jetkilikti.
«1995 jyly «Referendým týraly» zańnyń normasy qabyldanǵan kezde «qoǵamdyq birlestik» túsinigin ujymdyq uǵym retinde paıdalanýǵa bolatyn edi. Iаǵnı referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar zańdy tulǵanyń uıymdyq-quqyqtyq nysany retinde qarastyrylatyn. «Referendým týraly» zańnyń 6-babynyń 4-tarmaǵynda qamtylǵan norma eskirdi jáne 1995 jyldan beri ózgertilmedi. Sondaı-aq atalǵan norma sol kezdegi kommersııalyq emes uıymdar túsiniginde qabyldandy. «Qoǵamdyq birlestikter» týraly zańda «qoǵamdyq birlestikter» týraly naqty uǵym kórsetilmegen. Osylardy eskersek, basqa nysandardaǵy kommersııalyq emes uıymdardyń referendýmǵa qatysýyna tikeleı tyıym salynbaǵan dep esepteımiz», dedi Ádilet vıse-mınıstri Alma Muqanova.
Onyń aıtýynsha, zańǵa qaıshy kelmeıtin ortaq maqsattarǵa jetý úshin erikti negizde qurylǵan saıası partııalar, kásipodaqtar jáne azamattardyń basqa da birlestikteri qoǵamdyq birlestikter dep tanylady.
Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Aıjan Esmaǵambetova referendým ótkiziletin kúni koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyna jol bermeý maqsatynda atqarylýǵa tıis is-sharalarǵa toqtaldy.
«Respýblıkada koronavırýs ınfeksııasy boıynsha epıdemııalyq jaǵdaı turaqty. Táýligine 10 jaǵdaıǵa deıin tirkeledi. Epıdemııalyq jaǵdaıdy baǵalaý matrısasyna sáıkes 3 naýryzdan bastap respýblıka jáne barlyq óńir «jasyl» aımaqta. Eldegi turaqty epıdemııalyq jaǵdaıdy eskere otyryp, barlyq karantındik shekteý alyndy», dedi vıse-mınıstr.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, referendým ótkizý kezinde qandaı aldyn alý is-sharalaryn qamtamasyz etý qajet. Onyń ishinde, adamdardyń kóp jınalýyna jol bermeı, áleýmettik qashyqtyqty saqtap, referendýmǵa qatysýshylardyń tobyn retteý kerek.
«Bólmelerde jeldetkish nemese aýa baptaý júıeleriniń úzilissiz jumys isteýin qamtamasyz etken jón. Aýany jasandy jeldetý júıesi bolmaǵanda bólmelerdi júıeli jeldetip alý kerek. Daýys berý aldynda jáne kúni boıy qajettiligine qaraı bólmelerdi jeldetý jáne dezınfeksııa júrgizilýge tıis. Kórsetilgen is-sharalardy iske asyrý eldegi turaqty epıdemııalyq jaǵdaıdy saqtaýǵa múmkindik beredi. Atalǵan aldyn alý is-sharalary Bas memlekettik sanıtarlyq dárigerdiń osy otyrysta kelisýge shyǵarylǵan qaýlysynyń jobasynda jazylǵan», dedi Aıjan Esmaǵambetova.