Tarıhı mańyzy joǵary

Referendýmdy zań shy­ǵa­rý­shy organda jınalǵan halyq ókilderi birinshi qabyldap, Konstıtýsııa nemese jarǵy tú­rindegi zańdar­dy ratıfıkasııalaý nemese qa­byl­damaý úshin daýys berý­ge quqyǵy bar azamattarǵa usy­ný dep anyq­taýǵa bolady. Refe­ren­dým – bul saıası bastamany qol­daýǵa shaqyratyn ınstıtýt. So­nymen birge, referendýmdy halyqtyq veto dep ataýǵa da bolatyn sekildi. Bul zań jobalary túpkilikti qabyldanǵanǵa deıin qajet negizgi baǵyttardyń biri.

S.Tırnıdiń 2012 jyly jaryq kórgen eńbeginde kons­tıtýsııalyq prosesti anyq­taýdaǵy referen­dým­nyń úsh negizgi maqsaty na­zarymyz­dy aýdarady: jańa mem­leket­terdiń qurylýy; Kons­tıtý­sııalardy qabyldaý nemese ózgertý; kópultty memleket­te­r­de sýbmemlekettik avto­no­mııanyń kúrdeli jańa úlgi­le­­rin qurý. Elimizde ótkeli jat­qan referendýmnyń negizgi qyzmetteri mynalar dep oılaımyz: Jańa Qazaqstan qundy­lyq­taryn damytý; el azamattaryn saıası tárbıeleý jáne ózgertý; halyqtyń ál-aýqaty úshin zańnamany qamtamasyz etý; ha­lyqtyń ál-aýqatyna qarsy zań­dardyń aldyn alý jáne t.b. Demek, bizdiń elge az ǵana adamdardyń ıgiligi úshin jumys isteıtin zańdar emes, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan, kóptiń ıgiligin qamta­masyz etetin zańdar qajet.

Elimizdegi Konstıtýsııalyq reformalar saıası júıeni túbe­geıli ózgertý úshin emes, saıa­sı ınstıtýttardy jań­ǵyr­tý úshin júrgizilip jatyr. Osy Kons­tıtýsııalyq reformanyń aspek­tileri tikeleı demok­ratııa­nyń bir túri retindegi demokratııany jetildirýmen baılanysty. Júrgizilip jatqan re­for­malardyń ózindik erek­she­li­gin konstıtýsııalyq-quqyqtyq ólshemde baǵamdasaq, áleýmettik mem­lekettiń qaǵıdalarymen ushta­syp jatqany baıqalady. Sony­men qatar, bul reforma mem­l­e­ketimizdiń egemendigi men táýelsizdigin qorǵaý jáne ny­ǵaı­tý maqsatynda da qajet.

Halyqtyń bılik ókilet­tik­te­rin tabystaýy, Prezıdenttiń konstıtýsııalyq jáne quqyqtyq bas­tamalaryna qoldaý bildir­ýi memleket damýynyń strategııa­lyq maqsattaryn júzege asy­rý­dyń sharty retinde tany­lady. Referendým Jańa Qazaq­stan­daǵy jańa Konstıtýsııalyq tár­tiptiń irgetasy bolmaq. Son­­dyqtan eli­miz­degi Konstı­týsııa­lyq reforma saıası ómirdi jan­dan­dy­ra­tyn­dyǵyna senimimiz mol.

Murat NASIMOV,

«Bolashaq» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory