Únemdemeý úlken iske kedergi

Qyzylorda oblysyndaǵy osyndaı áreketti jýyrda ótken oblystyq máslı­hat­tyń kezekten tys 15-sessııasyna jı­nal­ǵan depýtattar aldynda oblys ákimi Nurlybek Nálibaev aıtty. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jeke balabaqshalar men mektepter jelisin kóbeıtýge barynsha múmkindik jasap otyr. Degenmen áli kúnge deıin bilim nysandaryn salarda naqty qajettilik eskerilmeı keledi. Eshqandaı esep joq, josparlaý durys júrgizilmeıdi. Sonyń saldarynan jumsalǵan aqshanyń qaıtarymy kórinbeıdi.

Mysaly, 90 oryndyq balabaqsha qury­lysy bıýdjetten 350-460 mln teńge aralyǵynda qarjy bólýdi qajet etedi. Alaıda jan basyna shaqqandaǵy qarjy­lan­dyrý ádistemesi bul balabaqsha óz shy­ǵynyn óteı almaıtynyn kórsetedi. Demek ol paıdalanýǵa berilgen soń da bıýdjettiń búıirine jabysqan kúıi qalady degen sóz.

Taǵy bir mysal, osyǵan deıin Aral aýdanyndaǵy Aqshataý eldi mekeninen salynatyn 50 oryndyq mektep pen 20 oryndyq balabaqsha qurylysyna oblystyq bıýdjetten 432 mln teńge bólingen. Biraq jobany bastar aldynda eldi mekendegi bala týý kórsetkishi, turǵyndar ósimi taǵy eskerýsiz qalǵan. Osy aýyldaǵy burynǵy mek­tepti az qar­jy­men kúrdeli jóndeýden ótkizip, káde­ge jaratýǵa bolatynyn eshkim oıla­ma­ǵan. Álde oılaǵysy kelmegen.

– Syrdarııa aýdanynda 250 oryndyq mekteptiń quny 1,5 mlrd teńgege jetken. Bir mekteptiń qurylysy úshin bul qyr­ýar qarjy, – dedi oblys ákimi. – Alda jeke mektepter jelisin damytý mańyzdy bolyp tur. Jańadan jeke mektep ashqan ınvestorlar shyǵyn ár oqýshy ornyna jylyna 96 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde 8 jyl boıy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi esebinen óteledi. Bunyń óńir bıýdjetine aıtarlyqtaı paıdasy bar. Ortaq qazyna qarjysyn tıimdi paıdalaný maqsatynda biz de jeke ınvestorlarmen bilim nysandarynyń máselesin sheshýdi shıratýymyz kerek, – dedi oblys basshysy.

Balalardyń tynyǵý lagerleriniń jaǵdaıy da júrdim-bardym qaraýdyń ke­si­rin tartyp otyr. Qarmaqshy aýdanyn­da­ǵy balalar lageri qurylysyna oblystyq bıýdjetten 1,3 mlrd teńge bólingen. Biraq osynsha qarjy bólingen nysannyń ornalasqan jeri durys tańdalmaı otyr. Halyqaralyq avtodálizdiń dál janyna túskeni bir bólek, balalar demalatyn la­ger­di qumnyń arasyna salǵandar qandaı qı­synǵa júgindi eken?..

Araldaǵy Qambash pen Jańaqorǵan aýdanyndaǵy osyndaı lagerlerdi kútip ustaýǵa jyl saıyn bıýdjetten 292,6 mln teńge bólinýde. Jýyrda jasalǵan zertteý on eki aı toqtaýsyz jumys isteıdi de­gen osy nysandarda birde-bir bala dema­lyp jatpaǵanyn anyqtaǵan. Osyǵan qa­ra­mas­tan bıýdjettiń lımıtine kirgen bir lagerdegi qyryqtan astam qyzmetker aı saıyn aılyqtaryn kidirissiz alyp kelgen.

Oblys basshysy qarajatty tıimsiz jumsaýdyń osyndaı mysaldaryn synǵa alyp, óńirdegi bar lagerlerdi durys paıdalaný keregin atap ótti. Joq nársege aqsha jumsap, ózimizdi-ózimiz alda­ǵansha, ba­lalarǵa tabıǵaty ásem Kókshe óńi­rin­de­gi, Almaty, Shymkent qala­la­ryn­da orna­las­qan lagerlerge joldama bergen durys.

Osyǵan baılanysty aımaq basshysy oblystyq bilim basqarmasy men qala, aýdan ákimderine aty bar da zaty joq lagerler jumysyna taldaý jasap, tıimdi paıdalaný úshin usynys berýdi tapsyrdy.

Osydan biraz buryn Jańaqorǵan aýdanynda salynǵan 600 oryndyq mektep bıýdjetke 2,7 mlrd teńgege túskeni el arasynda kópke deıin aıtylyp kelgen. Sol aqshanyń 1 mlrd teńgesi nysan túsetin jerdi daıyndaýǵa jumsalypty.

– Áý basta mektep salynar jer durys tańdalsa, mundaı shyǵyn bolmaıdy. Aýdan ortalyǵyndaǵy kásipkerlerden jer satyp alsa nemese 20 turǵyn úı ıesimen naryqtaǵy baǵamen saýdalasqannyń ózinde shamamen 800 mln teńgege jýyq qarjy únemdeler edi. Bul jaǵdaı sol kezde­gi aýdan ákimi, sala basshylarynyń óz jumys­ta­ryna jaýapkershiliginiń tómen­diginen bolǵan, – dedi Nurlybek Máshbekuly.

Mundaı másele basqa salada da boı kórsetip tur. Aımaqtaǵy tórt sport meke­me­si jylyna 24,3 mln teńgege ǵıma­rat­tar jaldap otyr. Al «Evrazııa» sport kesheni, Muzaıdynynyń, ortalyq stadıon men sport mektepteriniń tolyq paıdalanylmaı turǵany eshkimdi oılandyrar emes. Esebin taýyp bos turǵan ǵımarattardy kádege ja­ra­­týǵa joq sala basshylary bıýdjet qar­jy­syn jumsaýdy ǵana biledi.

Oblystyq bıýdjetten bólingen 286,8 mln teńgege salynǵan baıdarka jáne kanoe esý bazasyn ustap turýǵa tapsyrylǵan óti­nim baǵasy 80 mln teńge. Qyrýar qar­jy­ny «jutyp» otyrǵan bazada osy sport túri­men bar bolǵany otyz-aq bala aınalysady.

О́ńir basshysy aımaqta arnaıy keńes qurylyp, júzege asyrylatyn barlyq jobalar sonda qaralatynyn jetkizgen. Jıyn­nan soń kóp uzamaı oblys ákiminiń oryn­basary Marhabat Jaıymbetovtiń tóraǵalyǵymen keńestiń alǵashqy otyrys­tary ótkizilip, Qazaly, Jalaǵash aýdandary ákimdikteri usynyp otyrǵan 40 joba talqylandy. Usynylǵan jobalardyń qala men aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna sáıkestigi eskerilip, sol aýmaq úshin tıimdiligi men ózektiligi nazarǵa alynatyn keńes jumysynyń basty baǵyty – únemdemeý úlken iske kedergi bolatynyn uqtyrý.

Qyzylorda oblysy