«Qazaqstan-2050» Strategııasy: beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti

Keshe Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Qazaqstan-2050»  Strategııasy: beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti» atty taqyrypta Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııasy bolyp ótti. Onyń jumysyn Memleket basshysy, QHA Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev ashyp, sóz sóıledi.

Qymbatty otandastar!

Qadirmendi qaýym!

Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń 21 sessııasynyń ashylýymen barshańyzdy shyn júregimnen quttyqtaımyn! Uly Jambyl aqynnyń «Ji­gerli bolsa er bolar, Birlikti bol­sa el bolar» degen sózi bar. Búgingi sessııanyń ózegi – beıbit­shilik, rýhanııat jáne kelisim máde­nıeti bizdiń osyndaı birlikti El bolýymyzdyń kepili. Mádenıet – tirshiliktiń tiregi, ortaq ıgilik­terdi ulyqtap, ultty uly isterge uıystyrýdyń biregeı tetigi. Beı­bitshilik, rýhanııat pen kelisim: bári­niń tamyry – mádenıette. 21 ǵa­syr­dyń eń basty zańy – tatýlyq! Kelisim – ekonomıka men saıa­sat­tyń, qaýipsizdiktiń, ómirdiń zańy. Biz kelisim mádenıetin dás­túr retinde urpaqqa mura etýge tıispiz. Kelisim mádenıeti Máń­gilik bolýy kerek.   Qurmetti Assambleıa músheleri! Qurmetti otandastar! Men sizderdiń bárińizdi Qa­zaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııasy jumysynyń bastalýymen quttyqtaımyn! Osy zalǵa bizdiń úlken Ota­nymyzdyń barlyq óńirlerinen ókilder jınalyp otyr! Bizdiń forýmǵa birlesken adal eńbegimen elimizdi quryp jáne damytyp jatqan túrli jastaǵy, urpaqtar men kásipterdegi qazaqstandyqtar qatysyp otyr. Men óziniń qajyrly jáne eńbektegi dańqymen bizdiń dostyǵymyzdy qorǵap, máńgilikke bekitken barlyq ardagerlerdi erekshe quttyqtaımyn. Men menimen birge Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurǵan jáne sol ıdeıaǵa adal bolǵandardyń bárine rızamyn. Olar kúndelikti ju­mysynda beıbitshilik pen keli­simniń uly qaǵıdattaryn qorǵap jáne damytyp keledi. Osy zalda kóptegen jas­tar, sonyń ishinde bizdiń Táýel­siz­digimizdiń qurdastary otyr. Men budan toleranttylyq, dos­tyq pen baýyrlastyq ıdeıalaryn qazaqstandyqtardyń jańa býynynyń búkil ǵasyrlarǵa qa­byldaýynyń jaqsy nyshanyn kóremin. Bul bizdiń bosqa ju­mys istep jatpaǵanymyzdy bildiredi! Bul beıbitshilik pen keli­simdi saqtaýshy retindegi Assam­bleıanyń senimdi tiregin kez kelgen sózden artyq beıneleıdi. Búgin bizdiń sessııamyzǵa she­teldik meımandar men dıplomattar qatysyp otyr. Men Qa­zaqstannyń barlyq shynaıy dostaryn shyn júrekten qut­tyqtaımyn!

Qurmetti sessııaǵa qatysýshylar! Táýelsizdiktiń alǵashqy kú­ninen biz óńirlerde, qalalarda, aý­dandarda, aýyldarda myń­daǵan kezdesýler ótkizdik. Osydan jıyr­ma jylǵa  jýyq ýaqyt buryn, Assambleıany qura oty­ryp, biz álemdegi barlyq málim bolǵan modelderden de ozyq shyǵa bildik. Biz halyqty or­taq patrıottyq tuǵyrnamada top­tastyrýdyń birden-bir senimdi tetigin taptyq. Onyń máni árkimge de túsinikti jáne qarapaıym adamı suranystardy – jumysty, otbasyndaǵy ál-aýqatty, balalar úshin bilim berýdi, densaýlyqty, turǵyn úıdi, qaýipsizdik pen demalysty qamtamasyz etýge kó­mektesedi. Bizdiń qoǵamda eshkimniń de etnostyq artyqshylyǵy joq jáne bári de Zań aldynda teń. Barlyq qazaqstandyqtar – bir týǵan jerdiń balalary. Biz bárimiz – birtutas Qazaqstan halqynyń ártúrli jáne birdeı balalarymyz. Bizdiń bárimizdi bir másele tolǵandyrady – búkil Qazaqstan halqynyń ál-aýqaty. Bizdiń bári­mizdiń maqsatymyz bir – bizdiń ortaq Otanymyzdyń órkendeýi. Bul bizdiń ortaq tabysymyz, ortaq maqtanyshymyz. Bul osy jyldar boıyna Mem­leket basshysy retinde men júr­gizip kelgen, júrgizip otyrǵan jáne júrgize beretin saıasat. Turaqtylyq pen kelisim – ár­bir ákimniń, árbir basshynyń, ár­bir azamattyń kún saıynǵy jumy­sy! Assambleıa ár kezde de ýaqyt­pen birge qadam jasaýda. Onyń qoldaýy bizdiń Táýelsizdigimiz tarıhynyń barlyq taǵdyrsheshti satylarynda sheshýshi bolyp keldi. Men birlik pen top­tas­qandyqtyń qoǵamnyń eń bas­ty qundylyqtary ekenin qaıta­laýdan eshqashan ja­lyqpaımyn. Sonyń arqasynda biz ekonomıkany kóterdik, halyqtyń ál-aý­qatyn nyǵaıttyq, eldiń bo­lashaǵyn kórsettik. Biz 2030 Stra­tegııasynyń merziminen buryn oryndalýyna qol jetkizdik. Búginde bizdiń birligimiz –  jańa 2050 Strategııasyn júzege asyrýdyń sheshýshi faktory. Eń damyǵan memleketterdiń 30-na ený – bizdiń maqsatymyz jáne barlyq qazaqstandyqtardyń or­taq taǵdyry. Strategııada bizdiń uly kópetnosty halqymyzdyń danalyǵy kórinis tapqan. Ol biz­diń bitimniń, rýhanı kelisimniń aı­ryqsha mádenıetiniń joǵary qaǵıdattarynan arqaýlyq tabady. Birinshi. Ol etnostyq, til­dik, dinı jáne áleýmettik aıyr­ma­shylyǵyna qaramastan, búkil qazaqstandyqtardyń teń quqy­lyǵy. Bizde qysym jasaýdyń kez kelgen túrine, beıbitshilik pen kelisimge qol suǵýshylyqtyń kez kelgenine meılinshe jol joq jáne ol zańmen qatań qýdalanady. Ekinshi. Ol bizdiń ekonomı­kamyz­dyń damýy, halyqtyń ál-aýqatynyń jaqsarýy úshin ortaq jaýapkershilik. Túrli etnos­taǵy qazaqstandyqtar ındýs­trııa­lan­dyrýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa, ǵylymǵa, bilim berýge, densaýlyq saqtaýǵa, sportqa bel­sendi atsalysady. Bizdiń ekono­mıkamyzda eshkim etnosyna qarap bólinbeıdi. Bári kópultty ujymdarda tatý-tátti eńbek etedi. Úshinshi. Qazaqstanda mem­le­kettik tildiń róli, orys tili­niń resmı mártebesi jáne bar­lyq etnos­tar men olardyń mádenıetteriniń teń jaǵdaıda damýy týraly másele sheshimin tapqan. Bıyl bizdegi tilder týraly alǵashqy zańnamaǵa 25 jyl tolady. Bolashaqta búkil azamattardyń memlekettik tildi bi­­lýi bizdi burynǵydan beter teń­destirip, birlikti nyǵaıta túse­di. Mine, shırek ǵasyrdan beri biz til saıasatynda aıqyn baǵyt­pen kelemiz – memlekettik tildi birtindep damytýdamyz jáne bú­kil etnostar tilderiniń damýy úshin jaǵdaılar jasaýdamyz. Bú­ginde turǵyndarynyń kópshiligi kem degende eki tilde sóıleıtin jáne oılaıtyn elder kóp emes. Qazaqstan solardyń qata­rynda, bul bizdiń ulttyq baı­ly­ǵymyz. Biz úsh tuǵyrly tildi damytý baǵdarlamasyn júzege asyrýdamyz. Bizde 15 tilde 60 BAQ jaryq kóredi, onyń ishinde etnomádenı ortalyqtardyń 34 gazeti men 26 saıty bar. Tórtinshi. Memlekettiń zaıyr­lylyǵy Qazaqstanda bar barlyq dinderdiń uly rýhanı muralaryna qurmet kórsetýden, árkimniń tań­daý erkindiginen arqaýlyq ta­bady. Konfessııaaralyq tolerant­tylyqtyń mundaı ahýaly, sirá, álemde esh jerde joq. Sonymen birge, bizdiń elimiz zaıyrly jáne din memleketten bólingen. Biz son­daı-aq dinı urandar ustanǵan ekstremızmdi, dinı ilimderdi syrttan saıasılandyrýǵa degen tal­pynystardy, bizdiń halqy­myzǵa biz úshin bógde dinı kózqa­rastar men ıdeıalardy kúsh­tep tańýdy barynsha teriske shy­ǵaramyz. Islam dini áý basta Jara­tý­shydan bizdiń ata-babalarymyzǵa qalaı tússe, búgingi Qazaqstanǵa dál solaı jetýin tarıhtyń ózi qamtamasyz etti. Qasıetti qazaq jerinde ásiredinshilder eshqashan bolmaǵan. Qazaq halqynyń rýhanı bolmysy árdaıym gýmanızmmen jáne ishki tutastyǵymen erekshelenedi. Ata-babalardan mıras bolǵan osynaý uly qasıetten aıyrylýǵa búgingi býynnyń eshbir haqy joq. Sondyqtan, men qazaq zııalylaryn, rýhanı jetekshilerin, barlyq jáne árbir qazaqty uly ustazdardyń ulaǵatyn umytpaýǵa shaqyramyn. Biz urpaǵymyzdy jat yqpaldardan qorǵaýǵa, adas­qandardy aqylǵa shaqyryp, olardy oqys qadamdardan saqtan­dyrýǵa tıispiz. Besinshi. Jalpyǵa Ortaq Eń­bek Qoǵamyn qalyptastyrý – qa­zaqstandyqtardy jumyspen qamtý, bizdiń búkil eńbekshilerimizdiń ómir sapasy úshin basty shart. Eńbek, jaýapkershilik jáne tártip – tek osylaı ǵana búkil Qazaqstan damı alady. Altynshy. Qazaqstandyq mádenıet eldegi búkil etnostardyń mádenı qatparlarynyń tyǵyz qarym-qatynasy arqasynda qalyptasady. Bizde qazaq óneri men dástúrleri damýda, sonymen birge, búkil etnostardyń mádenı muralarynyń damýy da qamtamasyz etilgen. Biz óz elimizdiń, kez kelgen etnosqa jatatyn bizdiń otandastarymyzdyń álemdik ónerge, ádebıet pen sportqa qosqan úlesteriniń artyp kele jatqanyn maqtan tutamyz. Jetinshi. Qazaqstan halqy As­sambleıasy – ári irgetas, ári beıbitshilik, rýhanı kelisim mádenıetiniń negizgi qaǵıdaty. Assam­bleıa – búkil azamattardyń búkil­halyqtyq ókilderi múdde­leriniń ınnovasııalyq modeli jáne bizdiń jas demokratııanyń tabysty quraly. Ol búkil el boıynsha 820 etnomádenı birlestikter qyzmetin shoǵyrlandyrady. Bul degenimiz 70 myń belsendiler. Al osy jumysqa barlyǵy 3 mıllıonnan astam adam qatysady. Assambleıa halyq egemendigin shoǵyrlandyrýshy saıasatústilik organǵa aınaldy. Assambleıanyń depýtattyq tobynyń quramyna búkil parlamenttik partııanyń ókilderi bolyp tabylatyn 25 májilismenniń kirýi úlgi tutarlyq jaǵdaı. Assambleıa memlekettik organdardyń halyqpen jemisti únqatysýyn, barlyq etnostar ómirleriniń ózekti máseleleriniń sheshilýin qamtamasyz etedi. Tek ótken jyly ǵana Assambleıa 10 myń is-shara uıymdastyryp, olarǵa 3,5 mıllıonnan astam adam qatysty. Kóptegen óńirlerde Dostyq úıleri qurylyp, jumys isteýde, olarda jyl saıyn 720 myńnan astam adam bolyp turady. Bizdiń Assambleıany 2020 jylǵa deıin damytý Tujyrymdamasy jú­zege asyrylýda. Suraý sa­lyn­ǵan qazaqstandyqtardyń 97,5 paıy­zy bizdiń Assambleıa bizdiń búkil halyqtyń múddelerin beıneleıdi dep esepteıdi. Bul jaqsy moıyndaý. Qazaqstandyq beıbitshilik, rýhanııat pen kelisim mádenıetiniń 7 arqaýlyq qaǵıdattary osyndaı. Bul endi bizder óz urpaqtarymyzǵa ult baılyǵy retinde beretin ortaq mádenı muramyz.   Qurmetti sessııaǵa qatysýshylar! 2050 Strategııasy bizdi HHI ǵasyrdyń kúrdeli jaǵdaıynda shynaıy da qıyn jumysqa baǵyt­taıdy. Biz – ashyq elmiz. Sondyqtan, biz kúmbez astynda ómir súrip jatqan joqpyz. Bizdi búkil álemmen myńdaǵan ekonomıkalyq, saıası jáne qarapaıym adamı qarym-qatynas­tar baılanystyrady. Bizge jahan­dyq jáne óńirlik sıpattaǵy kóp­tegen syn-qaterlermen betpe-bet ushyrasýǵa týra keledi. Ol týraly men óz Joldaýlarymda ashyq ta týra aıtyp júrmin. Týrasyn aıtaıyn, beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý – 2050 Strategııasyn júzege asyrýdyń bas­ty krıterııi. Aǵymdaǵy júz­jyldyqta álemniń qandaı kúr­deli bolatynyn ózimiz jahan­dyq saıasatta kórip otyrǵan oqı­ǵalar naqty beıneleýde. Búginde Ýkraınadan jetip jatqan má­li­metterdi júrek syzdatpaı oqý múm­kin emes. Bul el bizdiń TMD boı­ynsha jaqyn áriptesterimizdiń biri. Bizdi ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń on jyldyǵy ǵana baılanystyrmaıdy. Bizge tarıhtyń ortaq paraqtary da tán. Dúrbeleń jyldarda Qazaqstan bizdiń eli­mizge kúshtep kóshirilgen, Uly Otan soǵysy jyldarynda eva­ký­a­sııalanǵan jáne osynda júrek qalaýymen ónerkásip alyptaryn turǵyzýǵa jáne tyńdy kóterýge kelgen júzdegen myń ýkraındar úshin ekinshi úıge aınaldy. Bıyl biz tyń epopeıasy bas­ta­lýynyń 60 jyldyǵyn atap ótemiz jáne eldiń astyq qambasyn qurý úshin jumys istegenderdiń bárin eske túsiremiz. Men aýyr jaǵdaıda tyńdy kóterip, ashyq dalada ınfraqurylym turǵyzǵandardyń bárin quttyqtaımyn. Búginde bizdiń azamattarymyzdyń úsh júz myńnan astamy – ýkraındar. Ýkraına jerinde ony fashızmnen azat etý jolyndaǵy shaıqastarda erlikpen qaza tapqan myńdaǵan qazaqstandyqtardyń arýaqty rýhtary jatyr. Myńdaǵan qazaq Ýkraınada bilim aldy. Sizder meniń solardyń biri ekenimdi bilesizder. Onda men metallýrg ónerin úırendim. Sondyqtan biz, qazaqstandyqtar, ýkraın halqy úshin alańdaýshylyq bil­di­re­miz jáne ýkraın qoǵamynda turaq­tylyq pen birliktiń tez ornyǵýyna týystyq kóńilmen senim artamyz. Biz ýkraın halqynyń ishki prob­lemalardy syrttyń aralasýynsyz, barlyq múddeli taraptarmen beıbit kelisim júrgize otyryp, ózderiniń sheshýi kerek ekenine senimdimiz.   Qurmetti otandastar! HHI ǵasyr bizge Bes Myzǵymas Shyndyqty kóldeneń tartady. Birinshiden, turaqty ekonomıka – turaqty qoǵam, ár adamnyń turaqty ómiri. Keıbir elderde bul shyndyq túrli partııalar men toptardyń saıası kóksegenderine oraı jıi-jıi ekinshi kezekke ysyrylady. Al bizde ekonomıkany damytý – ózimiz kún saıyn sheshimin taýyp kele jatqan eń basty «2050 Strategııasy». Ekinshiden, memlekettiń Táýel­sizdigi Konstıtýsııa men zańdar múltiksiz saqtalǵanda ǵana, eń aldymen, el azamattarynyń ózderi saqtaǵanda ǵana myzǵymaıdy. Úshinshiden, etnosaralyq qa­rym-qatynastar, azamattyq teń quqylyq máseleleri, til saıasaty – munyń bári saıası oıyndar úshin alań emes. Olardy «keıinge» qaldyrýǵa bolmaıdy. Onyń ústine moıyndamaýǵa jáne bılik úshin talasta dáıek retinde arsyzdyqpen qoldanýǵa bolmaıdy. Ol memleket úshin de, halyq úshin de, árbir adam úshin de qaýipti. Sondyqtan shovınızmdi nemese ultshyldyqty ashyq neofashızmnen op-ońaı attap ketýge bolatyndaı óte álsiz syzyqtyq ǵana bólip turǵanyn árkim de túsinýi kerek. Bizdiń halqymyzdyń jáne búkil TMD halyqtarynyń Uly Otan soǵysynda surqııa sıpatty obany jeńip shyǵý úshin qandaı uly qurbandyqtarǵa barǵanyn ár kez este saqtaýǵa tıispiz. Ol ár kezde de otbasynda, mektep pen joo-da, eńbek ujymdarynda árbir jańa býyndy tynymsyz tárbıeleýdiń taqyryby bolýy kerek. Fashızmdi talqandaǵan Jeńistiń eshqashan sanadan óshpeýiniń mańyzy zor! Sondyqtan 9 Mamyr – barsha úshin de mańyzdy kún. Astana ákimine dańqty general Ivan Vasılevıch Panfılovqa eskertkish ornatý jáne astanalyq jańa kóshelerdiń birine onyń esimin berý máselesin qarastyrýdy tapsyramyn. Taıaýda ǵana, sáýir­diń basynda Reseıdiń Pskov obly­synyń Nevel qalasynda bizdiń jerlesimiz, pavlodarlyq Ábil­qaıyr Baımýldın 1944 jyldyń qańtarynda jerlengen ortalyq alańǵa onyń esimi berildi. Jeńis kúnine oraı onyń zıratyna qola músin ornatýǵa daıyndalý­da. Biz búkil soǵys batyrlaryn este saqtap, qurmettegeni úshin Reseı halqyna alǵys aıta­myz. Biz Uly Otan soǵysyna qatys­qan barlyq qazaqstandyq batyr­lar­dyń aty-jónderin bilip, olardy qur­metteýge mindettimiz. Jas­tarǵa pat­­rıottyq tárbıe berý isin, ási­rese, fashızmdi talqan­daý­­daǵy Jeńis­tiń aldaǵy 70 jyl­dy­ǵy sheń­berinde Assambleıa jumy­sy­nyń basty baǵyty retinde damytý qajet. Tórtinshiden, kez kelgen eldiń ıntegrasııalyq tańdaýy – halyqtyń ál-aýqat máselesi. Saıası konıýnktýraǵa emes, myqty ekono­mıkalyq pragmatıkaǵa negiz­delgen ıntegrasııa ǵana tabys­ty­­ jáne tıimdi bolady. Ol adam­dardyń ómirin jaqsartyp, eńbekpen qamtý jáne bıznes úshin laıyqty jaǵdaı týǵyzady, eko­no­­mıkany damytý úshin keń múm­kindikter beredi. Mine, naq osy turǵydan alǵanda, Qazaqstan Belarýs­pen jáne Reseımen birge Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq qurady. Osynda, Almatyda, osy ınte­grasııalyq birlestik qurý týraly tarıhı shartqa qol qoıý josparlanyp otyr. Men 1994 jyly MMÝ qabyrǵasynda ilgeriletken Eýrazııalyq odaq qurý týraly ıdeıanyń 20 jyldyǵynda kelisim jasalatynynyń sımvolıkalyq máni bar. Biz HHI ǵasyrda birge tehnologııalyq sekiris jasaý úshin ekonomıkalyq odaq quramyz. Úsh el jahandyq básekelestikke tótep berýde bir-birine kómektesý úshin ıntegrasııalanady. Onyń qatań bolatynyna eshqandaı kúmán joq. Men HHI ǵasyrda eýrazııalyq ıntegrasııaǵa basqa strategııalyq tıimdi balama joqtyǵyna senim­dimin. Sıfrdyń obektıvti tili Qa­zaqstannyń Keden odaǵy elderimen taýar aınalymy ol qurylǵan ýaqyttan beri 88 paıyzǵa ósip, 24 mıllıard dollar quraǵanyn aıtady. Onyń ishinde osy elderge bizdiń eksport 63 paıyzǵa artyp, 6 mıllıard dollarǵa jýyqtady. Qazir barlyq ıntegrasııalyq qa­dam­dardyń «halyqtyq dıplo­ma­tııamen», birinshi kezekte, Assambleıa tarapynan keń qo­ǵamdyq qoldaýmen bekigeni mańyzdy. HHI ǵasyr – ıntegrasııa ǵasyry. Ulttyq múdde turǵysynan muqııat oılastyrylǵan ıntegrasııaǵa qarsy bolý – zamanaýı úrdispen damýǵa qarsy bolý. Eń damyǵan elderdiń barlyǵy búgingi bıikterge ıntegrasııa arqyly jetti. Búkil adamzat jahandaný jolymen damyp jatyr. Etek-jeńdi qymtap, esik-terezeni tars jaýyp otyrý damýdy tejeıdi, álem kóshiniń sońyna qaldyrady. Biz – damyǵan elderdiń shańyn jutýǵa emes, kóshin bastaýǵa umtylǵan elmiz. Baıbalamǵa salyp, balaqtan tartpaı, baıyppen oılap, baısaldy áreket etsek jarasady. Integrasııa – el táýelsizdigine eshbir qaýip tóndirmeıdi, kerisinshe, nyǵaıta túsedi. Ol naryqty keńeıtedi, alys-beris pen barys-kelisti arttyrady, básekelik qabiletimizdi shyńdaıdy. Besinshiden, álem úlken óz­ge­rister jolaǵyna aıaq bas­ty. Halyqaralyq qatynastar aıtar­lyqtaı daǵdarysty basynan keship jatyr. Meni jetekshi ıadrolyq derjavalardyń ıadrolyq materıaldardy fızıkalyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty toqtatýy yqtımal degen aqparat alańdatady. Bul álemdegi barlyq ıadrolyq taratpaý úderisine aıtar­lyqtaı nuqsan keltirip, sońǵy ondaǵan jyldarda osy salada, onyń ishinde, jaqynda ótken Gaa­gadaǵy Jahandyq sammıtte qol jetkizilgen barlyq tabystardy qur­dymǵa jiberýi múmkin. Biz halyq­tyń erik-jigerine arqa súıeı otyryp, Semeı ıadrolyq polı­gonyn japtyq, sóıtip, ıadro­syz mártebe ıelendik. Biz, qazaq­standyqtar, ıadrolyq ózin ózi joıý qaterinen ada beıbitshilik ıdealyna senimdi qalpymyzda qalamyz. Búgin biz halyqaralyq saıasat­taǵy ótkir daǵdarysty kórip otyrmyz. Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda Qazaqstan men Reseıdiń izgi nıetti kórshiler, odaqtastar jáne strategııalyq áriptester ekenin málimdeımin. Biz ótken jyly HHI ǵasyrdaǵy izgi kór­shilestik jáne odaqtastyq týraly shartqa, Áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyq týraly shartqa qol qoıdyq. Taıaý ýaqytta eki el osy kelisimder boıynsha barlyq ratıfıkasııalyq resimderdi ótkizedi. Reseımen qarym-qatynas – bizdiń syrtqy saıasatymyzdyń mańyzdy tarmaǵy. Taǵy da atap kórsetkim keledi: Ortalyq Azııa elderi, Reseı, Qytaı – bizdiń kórshilerimiz jáne sondyqtan bizde qashanda eń jaqyn dostyq bolǵan, bar jáne bola beredi. Jahandyq saıasattaǵy qazirgi jaǵdaı – álem qurylysynyń kópqyrlylyq jaǵyna qaraı aýysý paradıgmalarynyń dramalyq aktisi. Bul týraly men alǵash ret G-GLOBAL bastamasyn ilgerilete otyryp 2012 jyly-aq aıtqan bolatynmyn. Men eger halyqaralyq quqyqta, syrtqy saıası praktıkada, memleketaralyq qatynastar tásilderinde tereń ózgerister jú­zege asar bolsa, qazirgi jahandyq syn-qaterler eńseriledi dep esep­teımin. Sondyqtan bizdiń G-GLOBAL qaǵıdattary týraly usynystarymyz álemdik qoǵamdastyqqa qaı kezdegiden de paıdaly. Men olardyń álemniń damýyna qazirgideı beı-bereket emes, syndarly sıpat berýge qabiletti ekenine senimdimin. Assambleıanyń baı haly­q­aralyq baılanystary bar. Men barlyǵyńyzdy G-GLOBAL ıdeıa­syn ilgeriletý úshin óz­derińiz­diń halyqaralyq baılanys­­taryńyzdy paı­dala­nýǵa shaqy­ramyn. Sondaı-aq, Assambleıada elimizdegi Astanada ótetin EKSPO-2017 Búkilálemdik kór­mesi men Almatyda ótetin Ýnı­versıada-2017 sııaqty asa iri ha­lyqaralyq sharalarǵa daıyn­dyqqa qatysý boıynsha óziniń naqty Is-qımyl jospary bolýy tıis. Osy sharalarda biz álemge mádenıetimizdi, elimiz halqynyń polıetnostyq toleranttylyǵyn, beıbitshilik pen kelisim jaǵ­daı­yndaǵy tabystarymyzdy kór­setýge tıispiz. Qurmetti sessııaǵa qatysýshylar! Bizdiń qoǵamymyzdaǵy tu­raq­tylyq pen birlik – Strategııa jolymen damýymyzdyń asa mańyzdy faktory. Sondyqtan toleranttylyq pen kelisimniń qazaqstandyq modelin odan ári ilgeriletý boıynsha birqatar jańa sharalar qabyldaý qajet. Birinshi. Aldaǵy jyly Assam­bleıa qurylǵanyna jáne referendýmda el Konstıtýsııasynyń qabyldanǵanyna 20 jyl tolady. Bul – bizdiń jylnamamyzdy birtutastandyratyn eki uly oqıǵa. Naq Assambleıa óziniń alǵashqy eki sessııasynda 1995 jylǵy Konstıtýsııany qabyldaýdy qoldady. Ol barlyq qoǵamdyq ınstıtýttar arasynan alǵash bolyp halyqty referendýmda Konstıtýsııa úshin daýys berýge shaqyrdy. Sondyqtan kelesi 2015 jyldy – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jyly dep jarııalaýdy usynamyn. Úkimetke Assambleıamen birlese otyryp, Qazaqstan halqy Assambleıasy men Konstıtýsııanyń 20 jyldyǵyn ótkizý boıynsha Ulttyq is-shara­lar josparyn daıyndap, júze­ge asyrýdy tapsyramyn. Osy­men baılanysty aldaǵy jyly Astanada Qazaqstan halqy forýmyn ótkizýdi usynamyn. Ekinshi. Bir jarym aı buryn, 1 naýryzda, Assambleıanyń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Beıbitshilik pen kelisimniń jol kartasy» mega-jobasynyń jańa kezeńi bastaldy. Ár qalada, aýdan ortalyǵynda, aýyldar men selolarda jumystarǵa erekshe ekpin túsirilýi tıis. Ár úıge, ár otbasyna jetetindeı deńgeıde jumys istelýi kerek. Búgin Assambleıa týy astynda qu­rylǵan jergilikti jerlerdegi Qoǵamdyq kelisim keńesteriniń rólin kúsheıtý qajet. Úshinshi – Assambleıanyń óńir­lik deńgeıdegi qurylymdaryn kúsheıtý. Meniń tapsyrmam boıynsha barlyq oblystarda, Astana jáne Almaty qalalarynda kishi assambleıalardy damytý tujyrymdamasyn qabyldaý kerek. Assambleıa Hatshylyǵyna Atyraý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystarynda Dostyq úılerin salýdyń barlyq máselelerin baqylaýda ustaýdy tapsyramyn. Elordamyz Astanaǵa qatysty aıtatyn bolsam, ol tolerantty etnosaralyq qatynastardyń laıyqty úlgisi bolýy kerek. Munda Tilder týraly zańnyń barlyq talaptary úlgili oryndalýy tıis. Atap aıtqanda, jol ınfraqurylymy, qala kóligi, kósheler, dańǵyldar men ózge de qala nysandary tolyqtaı zańnama talaptaryna sáıkes qazaq jáne orys tilderinde nusqaýlanýy shart. Búgin bul barlyq jerde qam­tamasyz etilmegen, avtobýs­tar­daǵy aıaldamalar, nege ekeni belgisiz, tek bir ǵana tilde ha­barlanady, olardyń marshrýt­tarynyń nusqaýshalary da bir tilde. Nege Astananyń kishi as­sambleıasy muny baqylamaıdy, zańdylyqtardy saqtaýǵa jaýapty ókiletti organdardyń qulaǵyna nege jetkizbeıdi?! Bul elimizdiń basqa da barlyq qalalary men eldi mekenderi úshin mańyzdy. Aldaǵy Búkilálemdik EKSPO-2017 kór­mesine oraı qala toponomıkasy men nusqaýshalardy aǵylshyn tilinde qamtamasyz etý qajet. Mu­nyń Ýnıversıada-2017-ni qabyldaý men Olımpıada-2022-ni ótkizý qu­qyǵyna kúresý mindeti turǵan Almatyǵa da qatysy bar. Ekinshiden, 2015 jyldy «As­tana – beıbitshilik pen kelisim qa­lasy» urany aıasynda ótkizip, buǵan barlyq respýblıkalyq et­no­mádenı birlestikterdi tartý qajet. Tórtinshi. Búgin Assambleıanyń barlyq aǵymdaǵy jumystaryn basqarýdy qamtamasyz ete alatyn tetik qurý máselesi pisip-jetildi. Úkimetke 2014 jyldyń 1 maýsymyna deıin Almatydaǵy Dostyq úıi arqaýynda QHA qyz­metin qamtamasyz etý boıynsha memlekettik mekeme, sondaı-aq, oblys ákimderimen birlesip, kishi assambleıalardyń jumysyn qamtamasyz etetin óńirlik mekemeler qurýdyń barlyq máselesin qarastyrýdy tapsyramyn. Besinshi. О́ńirlik assambleıalar hatshylyqtary meńgerýshileriniń mártebesin joǵarylatý qajet. Memlekettik qyzmet isteri jó­nin­­degi agenttikke oblys­tarda, Astana jáne Almaty qala­larynda QHA hatshylyǵy meńgerýshisiniń laýazy­myn Memlekettik qyz­metshiler laýazymdary reestriniń D2 kategorııasyna aýystyrýdy tapsyramyn. Altynshy. 22 sáýirde «Jasyl El» – Jastar eńbek jasaq­tary respýblıkalyq shtaby­nyń mereıtoıly 10-shy maýsy­my ashylady. Bul – bizdiń jas­tarymyzdyń patrıotızmi men eńbeksúıgishtiginiń taǵy bir jarqyn kórinisi. Osy baǵ­dar­lamany júzege asyrýǵa qazirdiń ózinde 200 myńnan astam jas qatysyp úlgerdi. Olar 44 mıllıonnan astam aǵash otyrǵyzyp, 111 myń gektar jerdi abattandyrdy! Men eńbek jasaqtarynyń barlyq sarbazdaryna shynaıy sálemimdi joldap, olarǵa Otanymyzdyń ıgiligi jolynda jemisti jumys tileımin! Úkimetke bir aı merzimde «Jasyl Eldi» ári qaraı damytý boıynsha usynys engizý qajet. Maǵan jastar ókilderi keıbir óńirlerde bul jumystyń múldem aqsap jatqany týraly birneshe márte shaǵym aıtty. Bul – jaı ǵana ekologııalyq shara emes, tereń ómirlik máni bar asa mańyzdy sharýa. Jasyl El degenimiz – Máńgilik El. Biz elimizdi japyraǵy qýarmaıtyn, tamyry sýalmaıtyn, kórgen jan tamsanbaı tura almaıtyn Máńgilik Jasyl Elge aınaldyrýymyz kerek. Keıingi urpaqqa jelde yq, sýyqta pana, ystyqta saıa bolatyn Máńgilik Báıterek turpatty Jasyl Eldi tabystaýy­myz qajet. Osy sharalardyń barlyǵy As­sam­bleıanyń qoǵamdaǵy rólin ny­ǵaıtýǵa, onyń bizdiń ortaq qazaq­standyq úıimizdegi beıbitshilik pen kelisim úshin jaýapkershiligin arttyrýǵa qyzmet etetin bolady.   Qymbatty dostar! Birde menimen áńgimelesýi kezinde, ókinishke qaraı, jaqynda ortamyzdan ketken bizdiń asa kór­nekti aqynymyz Farıza Ońǵar­synova úlken ister jasaý – barshaǵa belgilige bir nárse qosa bilý, óz janyńnyń bir bólshegin, jeke tájirıbeńdi bere bilý degendi danyshpandyqpen meńzegen edi. Beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti –  ár kún saıyn bizdiń qasıetti jerimizdiń ósip-órkendeýine óziniń jany men júregin salyp júrgen barlyq 17 mıllıon qazaqstandyqtyń jandy shyǵarmashylyǵy. Bizde ár etnos basqa etnostardyń órnekterimen úılestire otyryp, óz ómiriniń órnegin quryp keledi. Jáne bárimiz birge Qazaqstan ataýyndaǵy ǵajaıyp, túrli-tústi, baǵa jetpes Uly Tarıh polotnosyn salýdamyz. Jaqynda «Kazahstanskaıa prav­da» gaze­tinen jerlesim, qaraǵan­dylyq, ýkraın mádenı orta­lyǵynyń jetekshisi Nıko­laı Matııashınniń búginde qazaq­stan­dyqtar beı­bitshilik pen kelisim aýanyna «shomylyp», rahat sezimge bólenýde degen pikirin oqydym. Bul baǵa jetpes sózder! Men adamdar dostyqta, túsinistikte ómir súrip jatqan bizdiń qoǵamymyzda álem árqashan jarqyn jáne keń bolatynyna senimdimin. Búgin bizdiń sessııamyz eki kúnnen keıin barlyq otandas-hrıs­tıandar bir mezgilde atap ótetin Pasha meıramy qarsańynda ótip, sonymen tuspa-tus kelip otyr. Bul – senim-nanymyna qaramastan, barlyq qazaqstandyqtardyń meıramy. Dál sol sekildi, bárimiz musylmandar men Qazaqstannyń basqa da konfessııalarynyń mere­kelerin birge atap ótemiz. Kók­temniń osy jarqyn kúnderinde men barlyq qazaqstandyqtarǵa beı­bitshilik, izgilik, ózara túsinistik pen ıgilik tileımin.   Qurmetti otandastar! «Damýdyń syry – birlikte, Tabystyń syry – tirlikte» ekenin barshańyz bilesizder. Muratqa jolyn tapqan jetedi. Eńbegimizdiń janbaǵy bizdiń ortaq úıimizdi beıbitshiliktiń besigi etip, bardy baǵalaı bilýimizge baılanysty. Qazaqty qasıetti qarashańyraqqa balasaq, elimizdegi barsha etnos­tar – sol shańyraqqa shanshylǵan ýyqtar. Ortaq ordamyz – Qazaqstannyń bosaǵasyn berik, shańyraǵyn bıik ustap, tútinin túzý ushyrý – eldik maqsat. Sonda ǵana Qazaqstan «2050» Strategııasynda aıtylǵan úzdik 30 eldiń qatarynan tabylady. Bizdiń Otanymyz – ortaq, tilegimiz – bir, maqsatymyz – jalǵyz. Ol – jeri gúldengen, eli túrlengen, damýy jedel, urpaǵy kemel Máńgilik Qazaqstan! «Saýsaq ashsa – qyldyryq, jumsa – judyryq» ekenin kókeıge berik túıe otyryp, uly maqsattarǵa birge sapar shegeıik, qymbatty otandastar! Birligimiz berik, tirligimiz serik bolsyn! Elimiz jarqyrap, jaınaı bersin! ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.