Jadyrap jaz kelgen soń tamasha tabıǵat aıasynda alańsyz tynyǵyp, kúmis kólderge shomylyp, saf aýany qumaryń qanǵansha jutyp dem alǵanǵa ne jetsin?! Bıyl jaman tumaýdyń bet qaratpas qaharynan arylǵan soń bala bitken dem alýdan úmitti. Balalar jylyna oraı jazǵy demalysta barlyq jaǵdaıdy jasaý oılastyrylýda.
О́ńirdegi bilim oshaqtarynda 133 346 mektep oqýshysy bolsa, onyń 15 379-y áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen otbasylardyń perzentteri. Demek qoly qysqa jandardyń da balalary qurbylarynan qalmaı dem alǵandary durys. Bul jaı da basty nazarda. Oǵan qosa ıývenaldy polısııanyń esebinde turǵan 338, mektepishilik esepte turǵan 592, qıyn jaǵdaıdaǵy otbasylardyń 683 balasy bar. Oblystyq bilim basqarmasy osyndaı 17 myńǵa taıaý balalardyń ýaqtyly demalýyn qamtamasyz etý úshin barlyq jaǵdaıdy egjeı-tegjeıli esepteý ústinde.
– Bıyl oblys aýmaǵynda 20 balalar saýyqtyrý ortalyqtary jumys isteıdi, onyń úsheýi bilim basqarmasynyń quzyryndaǵy mekemeler. Eki ortalyq Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda ornalasqan «Sokol» jáne «Chaıka» ortalyqtary. Qala syrtyndaǵy 15 ortalyqtyń 10-y memlekettik bolsa, 5-i jekemenshik ıelikte, – dedi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Botagóz Dúısenova. – Barlyq balalar lageri sanıtarlyq-epıdemııalyq qorytyndy alý úshin daıyndyq jumystaryn talapqa saı etip júrgizýde. Jazǵy maýsymda árbir lagerde arasy 10 kúnnen alty-jeti kezekte demalys uıymdastyrylmaq.
Bıyl óńirdiń balalaryna jaqsy bir múmkindik týyp otyr. Zerendi aýdanyndaǵy «Suńqar» saýyqtyrý kesheni jyl boıy úzilissiz qyzmet kórsetpek. Sóz arasynda buryn bul keshenniń «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń esebinde bolǵanyn aıta ketelik. Qazir bul keshen jergilikti jerge berildi. Jyl basynan beri munda 2 myńnan astam bala demalyp úlgerdi.
Jyl saıyn ata-analardyń oryndy alańdaýshylyǵyn týǵyzatyn bir másele – joldama quny. Memlekettik menshiktegi lagerlerge beriletin joldama quny 25-75 myń teńgeniń kóleminde, al jekemenshik ıeligindegi lagerlerde demalý quny – 75-90 myń teńge shamasynda. Árıne barlyq otbasynyń múmkindigi jete bermeıtini shyndyq. Sondyqtan memleket menshigindegi lagerlerde satylatyn joldama qunyn sál de bolsyn tómendetý úshin jergilikti bıznes ókilderi qolushyn bermek. Olar lager ashanalaryn arzan azyq-túlik ónimderimen múmkindiginshe qamtamasyz etemiz dep otyr. Osylaısha, jaz aılarynda oblystyń 11 myńnan astam oqýshysy qala syrtyndaǵy lagerlerde demalyp, tabıǵat aıasynda tynyǵatyn bolady. Osy 11 myń oqýshynyń 2 myńy «Jappaı qamtý» qory jáne demeýshilerdiń kómegimen tegin dem almaq. Osyndaı ıgilikti iske kásipodaq ta atsalyspaqshy. Al 7 myń oqýshynyń joldamasyn ata-analary tóleıdi.
Oblystyq máslıhat depýtattary da balalardyń jazǵy saýyqtyrý demalysy qoljetimdi bolýy kerek ekenin nazarǵa alýda. Taıaýda halyq qalaýlylary qala syrtyndaǵy birqatar saýyqtyrý ortalyǵynda bolyp qaıtty. Ortalyqtardyń keıbir korpýstaryna jóndeý jumystaryn júrgizý, tósek jabdyqtaryn da jańartý qajet.
Jaz demalys qana emes, dos-jarandy kóbeıtip, jańa tanystarmen aralasatyn ýaqyt. Aıtalyq, «Baldáýren» respýblıkalyq oqý-saýyqtyrý ortalyǵynyń bólimshelerinde oblystyń 450 oqýshysy dem almaq. Olar shartaraptan kelgen ózderiniń qurby-qurdastarymen qyzyqty oıyn-saýyq uıymdastyryp, san alýan jarystarǵa qatysady. Al 2,5 myńnan astam oqýshy ata-analarymen birge alys-jaqyn shetelderge de sapar shegýi múmkin. Osynyń bárin esepteı kelgende oblystaǵy 24 myń bala qala syrtyndaǵy demalystyń dámin tatpaq. Bul – barlyq kórsetkishtiń 18,3 paıyzy.
Qala syrtyndaǵy demalyspen birge mektep janyndaǵy lagerlerde oqýshylardyń demalysyn uıymdastyrý qolǵa alynýda. Maýsymnyń birinen bastap 158 bilim oshaǵynda túski as beriletin demalys alańy jumys isteıdi. Sondaı-aq túski assyz 376 alańda 35 myńnan astam mektep oqýshysy jazǵy demalystaryn ótkeredi.
Balalardyń jazǵy demalysynda shyǵyny az, biraq rýhanı damýyna tıgizer paıdasy shash etekten is-sharalardy ótkizý de kózdelip otyr. Ol ólketaný joryqtary, shatyrly jáne kıiz úıli lagerler. Bul jerlerde jelkildep ósip kele jatqan jas urpaq kıeli Kókshetaý men qasıetti Qorǵaljynnyń aralyǵyndaǵy yqylym zamannan beri ónegesin óristetip kele jatqan ejelgi mekenderde bolyp, tylsym tarıhymen tanyspaq. Alash jurtynyń keıbir hatqa túspegen kóne derekterin kókirekterine quıyp, eldik pen erlikke baýraıtyn ónegesin uqsa, ǵajap emes pe?!
Jaz aılarynda 850 shyǵarmashylyq úıirme men stýdııa jumys isteıdi, 1 260 eńbek otrıady paıdaly ispen shuǵyldanyp, eńbek nanynyń dámin tatyp, ómirlerine azyq bolar tálim-tárbıe alady. Eldi mekender mańaıyn kógaldandyrýǵa qolushyn beretin brıgadalar da jasaqtalmaq. 705 ıntellektýaldy bilim deńgeıin ushtaýǵa arnalǵan jáne sporttyq baǵyttaǵy 549 úıirme men seksııa jumys isteıdi. Demalystyń mundaı formasymen 35 myńnan astam oqýshy qamtylady dep josparlanyp otyr.
Bar jaqsylyqty balalarǵa jasaýǵa tyrysqandyqtan memleket tarapynan da mol qamqorlyq kórsetilmek. Memlekettik tapsyrystyń aıasynda 8 myńǵa jýyq oqýshy tegin úıirmeler men seksııalarǵa qatysý múmkindigine ıe bolady. Bul jobaǵa 3,5 mlrd teńge qarastyrý kózdelip otyr.
Maýsym aıy ortasynan aýa Qorǵaljyn jáne Ereımentaý aýdandaryndaǵy etnolagerler óz jumysyn bastaıdy. Bul jerlerde ulttyq salt-dástúr men ádet-ǵurypty sińirip, taqyryptyq keshter uıymdastyrylmaq. Jetkinshektiń yntasyn ushtaý úshin kózdelgen maqsatqa qol jetkizý oıyn túrinde uıymdastyrylmaq. Eńbekke baýlý máselesi de nazarda. Krasnoıar, Kamenka, Ereımentaý aýyldaryndaǵy agrotehnıkalyq kolledjderdiń negizinde taqyryptyq sabaqtar qolǵa alynady. Taǵy bir jarqyn jańalyq – jazǵy balalar lageri negizinde patrıottyq tárbıe berý. О́ńirde «Jas ólketanýshylar akademııasy» ekinshi jyl jumys istep keledi. Oqýshylar Botaı mádenıetiniń izi saqtalǵan Atbasar jáne Zerendi aýmaqtarynda respýblıkanyń ǵalym arheologterimen birlese otyryp, zertteý jumystarymen aınalyspaq. Mundaı izdeniske 200 oqýshy qatysady dep kútilip otyr.
Aqmola oblysy